فهرست کتاب


مکیال المکارم (در فوائد دعا برای حضرت قائم (علیه السلام) / جلد اول

سید محمد تقی موسوی اصفهانی‏ سید مهدی حائری قزوینی‏

چند فایده

فایده اول: شفاعتی که شامل کفار نمی شود در رهایی آن ها از آتش است، اما در جهت تخفیف عذاب ظاهرا از بعضی روایات بر می آید که شامل حالشان می شود. در بحار از حنان است که امام باقر (علیه السلام) فرمود: از آن ها (کافران) چیزی نخواهید که بر ما تکلیف می آورید که روز قیامت حوائجشان را بر آوریم**بحار الانوار: 8/55.***.
و نیز به سند دیگری از آن حضرت است که فرمود: از آن حوائجی نخواهید (به آن ها در کاری مراجعه نکنید) که روز قیامت وسیله آن ها به رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) می شوید**بحار الانوار: 8/55.***.
می گویم: این مطلب شواهد متعددی هم در اخبار دارد مانند آنچه در این باره وارد شده که محبت ائمه اطهار (علیه السلام) برای هر کسی حتی کفار سودمنداست.
اگر بگویید: این سخن منافات دارد با آنچه بعضی از آیات می گوید، مانند: لا یخفف عنهم العذاب و لا هم ینظرون**سوره بقره آیه 162.***؛ نه عذاب از آن ها تخفیف می شود و نه مهلت به آن ها داده می شود.
می گویم: به یکی از دو وجه می توان بین این دو معنی را جمع کرد:
یک: این که منظور از تخفیفی که بر آن ها ممنوع است تخفیف زمانی است که قسمتی از اوقات عذاب از آن ها برداشته شود، به دلیل فرموده خداوند در سوره مؤمن: و قال الذین فی النار لخزنه جهنم ادعوا ربکم یخفف عنا یوما من العذاب**سوره مؤمن، آیه 49.***؛ و کافران به خازنان جهنم گویند از خداوند بخواهید که روزی، عذاب را بر ما تخفیف دهد. و این منافات ندارد که عذاب بعضی از آن ها از لحاظ چگونگی سبک گردد.
دو: این که عدم تخفیف عذاب را درباره کسی بدانیم که شفاعت کننده ای در این جهت نداشته باشد. والله العالم.
فایده دوم: فرمایش پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) که: پنج چیز به من داده شده که به احدی از پیغمبران پیش از من داده نشده...، به ظاهر دلالت می کند که شفاعت از ویژگی های آن حضرت است، و این منافات دارد با آن روایاتی که دلالت می کند شافعان بسیاری روز قیامت هستند، و می توان بین این دو قسم روایات را به چند وجه جمع کرد:
اول: این که منظور از اعطاء شفاعت به آن حضرت - به طور خصوص - وعده و اجازه شفاعت در دنیا باشد، که به پیغمبران و شافعان دیگر این وعده و اجازه داده نشده. این وجه در تفسیر قمی درباره آیه شریفه: و لا تنفع الشفاعه عنده الا لمن اذن له**سوره سباء، آیه 23.***؛ و شفاعت سود نمی بخشد مگر برای کسی که خداوند اجازه دهد، مگر رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) که خداوند پیش از روز قیامت به او اجازه شفاعت داده، و شفاعت برای او است و برای امامان از اولاد او، بعد از آن برای پیامبران (علیه السلام).
دوم: این که منظور شفاعت عام و فراگیر باشد که هیچ یک از اولین و آخرین نیست نگرانی که به شفاعت محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) احتیاج دارد - چنان که در حدیث گذشت - و دیگران برای قوم و عشیره یا طایفه مخصوصی شفاعت می کنند، پس شفاعت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) اعم و اتم شفاعت ها است چون همه خلایق به آن نیاز دارند، و آن حضرت به کسی جز خالق متعال نیاز ندارد.
سوم: این که شفاعت جایز نیست مگر پس از آن که خداوند اذن و اجازه دهد. خداوند فرموده: من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه**سوره بقره، آیه 255.***؛ چه کسی نزد او شفاعت می کند مگر به اجازه او.
و نیز فرموده: ما من شفیع الا من بعد اذنه**سوره یونس، آیه 3.***؛ هیچ شفاعت کننده ای نیست مگر پس از اجازه او.
و فرموده: الا من اذن له الرحمن**سوره نبا، آیه 38.
***؛ مگر آن را که پروردگار رحمان اجازه داده باشد.
و فرموده: الا من بعد ان یاذن الله لمن یشاء و یرضی**سوره نجم، آیه 26.***؛ مگر پس از آن که به هرکس که بخواهد، خداوند اذن فرماید و رضا دهد.
و فرموده: لا یسبقونه بالقول**سوره انبیاء، آیه 27.***؛ در گفتن، از او (خداوند) پیشی نمی گیرند.
بنابراین ممکن است اجازه خداوند متعال برای پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) باشد - چنان که در خبر عیص که پیش تر گذشت و اخبار دیگری این معنی وارد است - و شفاعت سایر شافعان به اجازه آن حضرت انجام گردد. پس تمام شفاعت ها به شفاعت آن حضرت بر می گردد و از شاخه های این شفاعت کلی و بزرگ ترنی شفاعت می باشد. و غرض از سوق دادن خلایق در وهله اول به پیغمبران دیگر - به طوری که در خبر عیص و اخبار دیگری آمده - اظهارشان و عظمت خاتم الانبیا (صلی الله علیه و آله وسلم) برای تمام اهل محشر در روز قیامت است.
فایده سوم: در بخش چهارم کتاب - حرف شین - حدیثی از طریق عامه از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) گذشت که در بیان مناصب امامان آمده:... و مهدی شفاعت کننده آن ها است روز قیامت، آن گاه که خداوند اجازه نمی دهد مگر به کسی که بخواهد و رضا دهد.
در همان جا گفتیم که سر اختصاص دادن شفاعت به مولای ما حضرت حجت - عجل الله تعالی فرجه الشریف - آن است که کسی از شافعان در حق منکر صاحب الامر (علیه السلام) شفاعت نمی کند هر چند به کسانی که پیش از آن حضرت بوده اند پیغمبر و امامان (علیه السلام) اعتقاد و اقرار داشته باشد، پس در حقیقت شفاعت مربوط به اعتقاد به امام عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - می شود.

پنجم - دعا کردن برای تعجیل فرج مولی صاحب الزمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - مایه رستگاری به شفاعت آن حضرت (علیه السلام) است:

بیان این مطلب: برای رستگاری به شفاعت شافعان روز قیامت لازم است رابطه ای میان شفاعت کننده و مشفوع له در دنیا بوده باشد، مثل این که خدمت یا کمک یا بر آوردن حاجت یا دعا کردن یا اظهار محبت خالصانه یا دفع اذیت نسبت به وی انجام گردد، چنان که در حدیث شفاعت مؤمنین در ابتدای بخش چهارم این مطلب دانسته شد، و نیز در حدیث شفاعت مؤمن - که در نکته دوم گذشت - و در حدیث شفاعت زائر امام حسین (علیه السلام) - در نکته سوم - دلالت بر این معنی هست. به اضافه روایات بسیاری که بر این امر دلالت می کند، از جمله:
در بحار، از تفسیر امام حسن عسکری (علیه السلام)، از امیرالمؤمنین (علیه السلام) آمده که فرمود: خداوند نسبت به بندگانش مهربان است و از جمله مهربانی هایی که در حق آن ها دارد این که صد رحمت خلق کرده و یک رحمت را در میان تمامی خلایق قرار داده که به سبب آن مردم بر یکدیگر رحم آرند و به آن، مادر فرزندش را رحم کند و مادرهای حیوانات بر فرزندانشان مهر ورزند، پس چون روز قیامت شود این رحمت را به نود نه رحمت دیگر بیفزاید و به آن، امت محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) را رحم کند و به آن ها در حق هرکس که بخواهند - از اهل آیین اسلام - شفاعت دهد، تا جایی که یک نفر نزد مؤمن شیعه می آید و می گوید: برای من شفاعت کن. می گوید: چه حقی بر من داری؟ جواب می دهد: یک روز به تو آب نوشاندم. پس یادش می آید و درباره اش شفاعت می کند. و یکی دیگر می آید می گوید: در یک روز گرم ساعتی از سایه دیوار من استفاده کردی. پس برایش شفاعت می نمایم، و پیوسته شفاعت می کند تا این که درباره همسایگان و دوستان و آشنایانش شفاعت می نماید، مؤمن از آنچه شما گمان می کنید نزد خدا گرامی تر است**بحار الانوار: 8/44.***.
و نیز از حضرت ابی عبدالله صادق (علیه السلام) آمده که فرمود: به درستی که مؤمن از شما روز قیامت، مردی که در دنیا با او آشنا بوده از کنارش می گذرانند، در حالی که امر شده که به آتش ببرند، فرشته او را می برد، او به این مؤمن می گوید: به فریادم برس که در دنیا به تو نیکی می کردم و در حوائجی که به من رجوع می کردی یاریت می نمودم، آیا امروز پاداشی برای من داری؟ پس مؤمن به فرشته گماشته او می گوید: او را رها کن. امام صادق (علیه السلام) فرمود: پس خداوند سخن مؤمن را می شنود، به آن فرشته امر می کند که فرمان مؤمن را بپذیرد، و آن شخص را آزاد می سازد**بحار الانوار: 8/41.***.
می گویم: وقتی وضع مؤمن با کسی که رابطه جزئی با او دارد چنین باشد، بدون تردید مولای ما حضرت صاحب الزمان - عجل الله تعالی فرجه الشریف - شفاعت می کند در حق کسی که پیوسته برای آن حضرت دعا نماید، و او را روز قیامت در عذاب رها نمی سازد، زیرا که دعا از روابط مهم و ریسمان های محکم است که نشانه محبت و مایه مسرت و از اقسام یاری و انواع خدمت آن حضرت است**در مکرمت سی و دوم وجه رستگاری دعا کننده به شفاعت آن حضرت و شفاعت پدرانش به وجه و استدلال دیگری خواهد آمد. حاصل اینکه در تفسیر آیه شریفه: و علی الأعراف رجال یعرفون کلا بسیماهم، آمده که مراد از رجال، امامان (علیه السلام) می باشند، و آنان یاران خود را می شناسند و برایشان شفاعت می کنند. به ضمیمه بحث و اثبات اینکه دعا از اقسام یاری کردن امام است. از این دو مقدمه به این نتیجه می رسیم که دعا کننده، ناصر المام است و امام برای ناصر خود شفاعت می کند، پس برای دعاکننده نیز شفاعت خواهد نمود. ان شاء الله تعالی. (مؤلف)***.
خداوند توفیق دعا برای تعجیل فرج آن حضرت و رستگاری به شفاعتش را به ما عنایت فرماید.

12 - رستگاری به شفاعت پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) و نایل شدن به شفاعت بزرگ

دلیل بر این معنی - اضافه بر آنچه تاکنون گذشت زیرا که توسل به امام عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - در حقیقت توسل به پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) است - روایتی است که رئیس المحدثین در خصال آورده به سند خود از حضرت رضا (علیه السلام) از پدران بزرگوارش از امیر مؤمنان علی (علیه السلام) که: رسول خدا (علیه السلام) فرمود: چهار طایفه اند در روز قیامت من شفیع آنان هستم، هر چند که با گناهان اهل زمین بر من وارد شوند: کمک کننده به خاندانم، و بر آورنده حوائج هنگامی که به او ناچار شوند، و دوست دارنده آن ها به دل و زبانش، و دفاع کننده از آن ها با دست خودش**الخصال: 1/196.***.
و علامه حلی (رحمةالله) از پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) مرسلا آورده که فرمود: من برای چهار گروه شفاعت می کنم هر چند که با گناهان اهل دنیا بیایند: مردی که ذریه ام را یاری کرده باشد، و مردی که مال خودش را هنگام سختی به ذریه ام بذل نماید، و مردی که ذریه مرا با زبان و دل دوست بدارد، و مردی که در نیازها ذریه ام اهتمام ورزد هنگامی که رانده و فراری شوند**المنتهی: 1/544.***.
و در بحار به سند خود از حضرت رضا (علیه السلام) از پدران طاهرینش از امیرالمؤمنین (علیه السلام) آورده که پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) فرمود: چهار تن را روز قیامت شفاعت کنم: آن که ذریه ام را گرامی بدارد، و آن که حوائج آنان را برآورده سازد، و کسی که در هنگام اضطرارشان به او در انجام امورشان اهتمام ورزد، و آن که قلب و زبان، آنان را دوست بدارد**بحار الانوار: 8/49.***.
می گویم: مخفی نماند که سه عنوان از این ها بر دعا برای تعجیل فرج مولی صاحب الامر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - صدق می کند، زیرا که نوعی از یاری کردن، و محبت زبانی، و بر آوردن حاجت است، چنان که بیان آن خواهد آمد، ان شاء الله تعالی.
و از اموری که بر این مقصود دلالت می کند از علامه حلی در توصیه به فرزندش آمده که امام صادق (علیه السلام) فرمود: هرگاه روز قیامت شود، آواز دهنده ای ندا می کند: ای خلایق! ساکت و آرام باشید که محمد (صلی الله علیه و آله وسلم) با شما سخن می گوید، پس همه خلایق ساکت و آرام می شوند، و پیغمبر اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) بپاخیزد و فرماید: ای گروه خلایق! هرکه را نزد من احسان یا منت یا نیکی هست برخیزد تا او را پاداش دهیم. می گویند: پدران و مادرانمان قربانت، کدام احسان یا منت یا نیکی، بلکه همه احسان ها و منت ها برای خدا و رسول او (صلی الله علیه و آله وسلم) است بر تمام خلایق می فرماید: آری، هر آن که یکی از خاندان مرا پناه داده، یا به آن ها نیکی کرده یا از برهنگی پوشانده یا گرسنه شان را سیر نموده، برخیزد تا او را پاداش دهم.
آن گاه عده ای که از این کارها انجام داده اند بر می خیزند، پس از سوی خداوند ندا می رسد: ای محمد؛ ای حبیب من! پاداش آن ها را به عهده خودت قرار دادم، هر جای بهشت که بخواهی آن ها را منزل ده، پس آن ها را در وسیله منزل می دهد به طوری که از محمد و اهل بیت او - (صلی الله علیه و آله وسلم) در پرده نخواهند بود**المنتهی: 1/544.***.
می گویم: بدون تردید دعای خیر از اقسام نیکی است، پس بر اثر آن، دعا کننده استحقاق شفاعت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله وسلم) را روز محشر خواهد یافت، و این حدیث نیز بر فزونی ثواب به شفاعت دلالت دارد هم چنان که در رفع عقاب ثابت است.
و از دلایل دیگر نیز روایتی است که صدوق در امالی خود از امام باقر (علیه السلام) ازپدرانش از رسول خدا (صلی الله علیه و آله وسلم) آورده که فرمود: هرکس می خواهد به من توسل جوید و نزد من حقی داشته باشد که به من برای او روز قیامت شفاعت کنم، باید با خاندانم پیوند متصلی داشته باشد، و آنان را خرسند نماید**امالی صدوق: 310، المجلس الستون - چاپ بیروت -***.
می گویم: شکی در این نیست که اهل بیت (علیه السلام) همگی با دعا کردن برای تعجیل فرج حضرت حجت بن الحسن (علیه السلام) خرسند می شوند، بلکه ممکن است از اقسام پیوند با آنان با آنان نیز باشد. (دقت کنید)