فهرست کتاب


مکیال المکارم (در فوائد دعا برای حضرت قائم (علیه السلام) / جلد اول

سید محمد تقی موسوی اصفهانی‏ سید مهدی حائری قزوینی‏

3 - اظهار محبت قلبی

بدان که محبت، گرچه امری پوشیده و مخفی است و فعلی باطنی و قلبی، ولی آثار و دلایل آشکار و شاخه های بسیار دارد. محبت به سان درخت پربرگ و باری است که بر شاخه هایش گل های رنگارنگ نشسته، بعضی از آثار آن در زبان، و بعضی در اعضاء و جوارح انسان آشکار می گردد و همان طور که نمی توان درخت را از بروز دادن گل هایش منع کرد، نشاید که صاحب محبت را از اظهار آثار آن جلو گرفت.

گویند که در سینه غم عشق نهان ساز - در پنبه چسان آتش سوزنده بپوشم؟

یکی از دلباختگان چه خوش سروده است:

اذا هممت بکتمان الهوی نطقت - مدامیعی بالذی اخفی من الالم
فان ابح افتضح من غیر منفعه - و ان کتمت فدمعی غیر منکتم
لکن الی الله اشکو ما اکابده - من طول وجد و دمع غیر منصرم

اگر تلاش کنم که عشقم را مخفی بدارم، اشک هایم از درهای پوشیده ام سخن می گوید.
هرگاه آن را افشا کنم بدون این که سودی برده باشم رسوا می شوم، و چون کتمان نمایم اشک هایم پنهان نمی ماند.
ولی به درگاه خدا شکوه می برم آنچه می کشم، از طولانی بودن اندوه و سرشک بی پایان.
و همان طور که درخت هرچه بیشتر رشد کند و پرورش یابد، گل ها و شکوفه هایش فزون تر می شود، همچنین هرچه محبت و دوستی نیرومند گردد، آثار و نشانه های آن بیشتر می شود.
و از آثار محبت در چشم، بی خوابی و اشکباری است. یکی از اهل اشتیاق در آثار حال فراق گفته:

لو ان عینا فی الفراق بکت دما - لرایت فی عینی دما لا یجمد

اگر چشمی در فراق خون می گریست، در دیدگانم خون خشک ناشدنی می دیدی.
و ابوالعباس مبرد در آغاز قصیده ای چنین می گوید:

بکیت حتی بکی من رحمتی الطلل - و من بکائی اعدای اذ رحلوا

آن قدر گریستم که ویرانه ها هم به حالم گریستند، و از گریه ام دشمنانم هم گریه کردند وقتی یارانم رفتند.
و از نشانه های محبت در زبان، یاد کردن محبوب است همیشه و همه جا. و شاهد بر این مدعی فرموده خدای تعالی در حدیث قدسی به موسی بن عمران (علیه السلام) است که: یاد من به هر حال و وضعی خوب است.
می گویم: حال اهل توجه همین گونه است. خداوند متعال در قرآن مجید فرموده: ان فی خلق السموات و الارض و اختلاف الیل و النهار لایات ولی الالباب الذین یذکرون الله قیاما و قعوداو علی جنوبهم**سوره آل عمران، آیه 190.***؛ همانا در خلقت آسمان ها و زمین و آمد و رفت پیاپی شب و روز نشانه هایی برای خردمندان است، آنان که خدای را هنگام ایستادن و نشستن و خفتشان یاد می کنند.
می گویم: این از آثار نهایت شوق آنان نسبت به محبوبشان می باشد.
و نیز از نشانه های زبانی محبت، یادآوری خوبی ها و زیبایی های محبوب است - به هرگونه که خوشایند باشد - از همین روی روایات متعددی در فضیلت شعر گفتن در مدح ائمه اطهار (علیه السلام) وارد شده که ما در این جا به یک حدیث اکتفا می کنیم:
در بحار و وسائل از امام هشتم حضرت رضا (علیه السلام) رسیده که فرمود: هیچ مؤمنی در مدح ما شعری نگوید مگر این که خداوند متعال برای او در بهشت شهری بنا کند که هفت بار از دنیا وسیع تر باشد، در آن شهر هر فرشته مقرب و هر پیغمبر مرسلی به دیدار او روند**وسائل الشیعه: 10/467.***.
و دیگر از نشانه های محبت در زبان، دعا کردن و خواستن تمام خوبی ها برای محبوب می باشد، و معنی کاملا برای خردمندان روشن است و جز افراد نادان کسی آن را انکار نمی کند.
دلیل بر خوبی اظهار محبت به زبان، بلکه قرار دادن آن از ارکان شکر این که: دومین مرتبه ایمان می باشد، در صورتی که حقیقت ایمان همان اعتقاد و باور است که در دل و باطن انسان قرار دارد، چنان که در قرآن مجید آمده:الا من اکره و قلبه مطمئن بالایمان**سوره نحل، آیه 106.***؛ مگر کسی که مورد اکراه واقع شود و حال آن که دلش به ایمان مطمئن باشد.
و نیز آمده: قالت الاعراب آمنا قل لم تو منوا و لکن قولوا اسلمنا و لمایدخل الایمان فی قلوبکم**سوره حجرات، آیه 14.***؛ اعراب (بادیه نشینان) گفتند: ایمان آورده ایم. بگو: ایمان نیاورده اید ولی بگویید اسلام آورده ایم که هنوز ایمان در دل هایتان وارد نشده است.
بنابراین ایمان در حقیقت جز محبت به خدا و رسول و ولی او نیست. با وجود این لازم است آنچه در دل معتقدیم به زبان آوریم وگرنه آثار ایمان بر آن مترتب نخواهد شد.
نتیجه: دعا کردن برای فرج مولی صاحب الزمان - صلوات الله علیه - نشانگر حقیقت ایمان است، همان طور که شعر گفتن در مدح ائمه اطهار (علیه السلام) اظهار محبت و علامت ایمان است - چنان که متذکر شدیم-.
و نیز روایاتی که درباره فضیلت اظهار محبت امیرمؤمنان علی (علیه السلام) به زبان وارد شده بر این معنی هم دلالت دارد، چون که منظور ابراز محبت قلبی است، و بدون تردید دعا کردن برای تعجیل فرج از مصادیق حتمی این عنوان می باشد، چنان که توضیح آن خواهد آمد.
این بیت که یکی از اهل عرفان سروده مناسب این جا است:

عبارتنا شتی و حسنک واحد - و کل الی ذاک الجمال یشیر

عبارت های ما گوناگون و حسن تو یکی است، و هر کدام از آن ها به آن جمال اشاره می کند.
البته منظور آن است که او در جهات حسن یکتا است، نه این که حسن او در یک جهت منحصر است. این نکته را بدان و این فایده را مغتنم شمار.
و نیز از دلایل فضیلت اظهار محبت به زبان، روایاتی است که در آداب معاشرت با برادران دینی وارد شده، در حدیث صحیحی در کتاب کافی از امام صادق (علیه السلام) آمده که هشام بن سالم فرمود: اگر کسی را دوست داشتی او را از این امر مطلع ساز که دوستی بین شما را محکم تر می گرداند**کافی: 2/644.***.
و نیز در حدیث صحیحی - به اصطلاح قدما - از نصر بن قابوس الجلیل آمه که گفت: امام صادق (علیه السلام) به من فرمود: اگر کسی از بردارانت را دوست داشتی او را از این امر باخبر کن. که حضرت ابراهیم (علیه السلام) گفت: پروردگارا! به من بنمایان چگونه مردگان را زنده می کنی. (خداوند) فرمود: مگر ایمان نیاورده ای؟ گفت: چرا ولی برای این که دلم اطمینان یابد (این درخواست را می کنم**کافی: 2/644 و این قسمت آیه ای است از قرآن مجید، سوره بقره، آیه 260.***).
مجلسی درکتاب مرآة العقول در شرح این حدیث گفته: و این حدیث با روایتی که در کتاب عیون اخبار الرضا در تفسیر آیه وارد شده کاملا منطبق است، و مراد آن است که دلم بر دوستی و خلیل قرار دادن من اطمینان یابد**مرآة العقول: 12/539.***.
می گویم: منظور از آگاه ساختن و مطلع نمودن برادر دینی از محبت، هرکاری که دلالت بر آن دارد می باشد. نه با زبان تنها. شاهد بر این معنی آن است که: ابراهیم (علیه السلام) اجابت دعای خویش را علامت خلیل گرفتنش از سوی خداوند قرار داد. بنابراین اهتمام ورزیدن به دعا برای تعجیل فرج امام (علیه السلام) اظهار محبت نسبت به آن جناب است، و سبب می شود که آن حضرت نیز نسبت به دعا کننده دوستی بیشتری پیدا کند، بلکه موجب محبت پدران بزرگوارش هم می شود، چون دعا کردن برای امام عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - ابراز دوستی نسبت به تمام این خاندان است. لذا مایه جلب عنایت و محبت آنان می گردد، اگر جز این اثر نیک بر دعا کردن نبود، همین مکرمت بزرگ بس بود.

4 - نشانه انتظار

دعا کردن برای تعجیل فرج نشانه انتظار است که در بسیاری از روایات به آن دستور داده شده، و در بخش هشتم کتاب آثار و خصوصیات آن خواهد آمد ان شاء الله تعالی.

5 - زنده کردن امر ائمه اطهار (علیه السلام)

این دعا زنده کردن امر امامان معصوم (علیه السلام) است، و این مکرمت برای اهل یقین کافی است که به این دعا اهتمام ورزند. از جمله روایاتی که بر این معنی دلالت می کند:
1 - در اصول کافی به سند صحیحی از خثیمه آمده که گفت: برای خداحافظی به خدمت امام ابوجعفر باقر (علیه السلام) شرفیاب شدم، آن حضرت فرمود: ای خثیمه! از دوستانمان هرکه را دیدی سلام برسان؛ و آنان را به تقوی و خداپرستی سفارش کن و این که: اغنیا از فقرا و قدرتمندان از ضعفا تفقد کنند، و زنده ها در تشییع جنازه مردگان شرکت نمایند، و در خانه هایشان یکدیگر را ملاقات و دیدار کنند، که همین دیدار یکدیگر زنده کردن امر ما است، خداوند رحمت کند بنده ای راکه امر ما را احیا نماید. ای خثیمه! به دوستان ما ابلاغ کن که ما از (عذاب) خداوند چیزی از آن ها دور نمی کنیم جز با عمل، و آن ها به ولایت ما نمی رسند مگر با پرهیز از گناه، و حسرت دارترین مردمان روز قیامت کسی است که عدل و داد را بستاید اما مخالف آن عمل کند**کافی: 2/175.***.
2 - در بحار از امالی شیخ صدوق از امام هشتم حضرت رضا (علیه السلام) منقول است که فرمود: هرکس در مجلسی که امر ما در آن احیا می شود بنشیند، روزی که دل ها می میرد دل او نخواهد مرد**بحارالانوار: 44/278.***.
3 - در لئالی از امام صادق (علیه السلام) آمده که فرمود: یکدیگر را ملاقات کنید و علم را برای یکدیگر بازگو نمایید که با حدیث دل های زنگار گرفته جلا می یابد، و با حدیث گفتن، امر ما احیا می شود و هرکه امر ما را احیا کند خدایش بیامرزد**لئالی الاخبار: 2/251.***.