مبدأشناسی

نویسنده : سیّد محمّد شفیعی مازندرانی

خدا در کجاست ؟

در پاسخ این مسأله که «خدا در کجاست» دیدگاهها و نظریه های ضد و نقیضی به چشم می خورد؛ بعضی خدا را در آسمان، بعضی او را در دل انسانها، و بعضی هم او را در ماورای عالم طبیعت ساکن می دانند. امّا باید گفت این گونه جوابها بیانگر آن است که «بی نیاز بودن خداوند از مکان» آن گونه که باید، برای جواب دهندگان فوق حل نشده است.
در قرآن می خوانیم: (... وَهُوَ مَعَکُمْ أَیْنَ مَا کُنتُمْ... ) ،** حدید / 4.*** (... نَحْنُ أَقْرَبُ إِلَیْهِ مِنْ حَبْلِ ا لْوَرِیدِ) ، **ق / 16.*** (... فَأَیْنَمَا تُوَلُّواْ فَثَمَّ وَجْهُ اللَّهِ) ،** بقره / 115. ***دقت در آیات فوق این نکته اساسی را خاطرنشان می کند که هیچ چیز و هیچ جا از حیطه قدرت حضرت احدیت بیرون نیست و او سراسر پهنه آفرینش، از جمله انسان را زیر نظر دارد، و همه پیدایش ها و آفرینش ها به امر او انجام می پذیرد، مکان نیز از جمله مخلوقات اوست. آیا می توان پذیرفت که ذات خدا متکی بر مخلوق خود باشد ؟ و در «ظرفی» که خود آن را آفریده است، جا بگیرد ؟ وانگهی، احتیاج و نیازمندی به مکان از خواص مادّه و مادیّات است و مجردّات و موجودات غیر مادّی در محدوده مکان و زمان نمی گنجند، و ذات لایزال الهی، ذاتی است بی چون، مطلق، نامحدود و بی نیاز. فرض نیاز به مکان برای خدا با حقیقت مطلق و ذات نامحدود آن بزرگ و نامتناهی منافات دارد، زیرا «احتیاج به زمان و مکان» دلیل بر نیازمندی و نشانه محدودیت و غیر مطلق بودن ذات اوست؛ (سُبْحَنَهُ وَتَعَلَی عَمَّا یَقُولُونَ عُلُوًّا کَبِیرًا ).** اسراء / 43.***
آری، چیزی که نیازمند به مکان است، موجود محدود خواهد بود. بر این اساس ذات خدا را نمی توان در مکانی جست و جو کرد؛ هر کجا که باشیم و در هر مکانی که به سر ببریم، تحت قدرت گسترده خداوند و زیر نظر پروردگار متعال قرار داری. مجموعه جهان آفرینش لحظه ای از منظر خدا غایب نمی باشد و «فقر ذاتی جهان آفرینش» گواه بر این حقیقت است که جهان هستی لحظه ای از ریسمان محکم لطف حق، جدا نخواهد بود که: «اگر نازی کند از هم فرو ریزند قالبها».

فصل ششم: عدل الهی، جبر و اختیار، قضا و قدر

عدل الهی

ذات پروردگار حکیم دارای دو گونه صفات است: صفات ذات و صفات فع. «وحدانیّت» (یکتایی، توحید) از جمله صفات ذات، و «عدالت» از جمله صفات فعل است، در این مجموعه به خاطر پاره ای ملاحظات و اهمیت «عدل» به توضیح آن می پردازیم.