مبدأشناسی

نویسنده : سیّد محمّد شفیعی مازندرانی

تقریر برهان حرکت

«برهان حرکت» دو مقدّمه و یک نتیجه دارد:
الف: جهان مادّه و پدیده های آن دارای حرکتند و این مسأله امری محسوس و بدیهی است که نیاز به استدلال ندارد؛
ب: تردیدی نیست که حرکت به حرکت آفرین نیاز دارد.
نتیجه: جهان متحرّک به حرکت آفرین نیاز دارد.
استدلال فوق مورد قبول همه، اعم از «مادّیین» و «الهیّین» می باشد و مرز جدایی این دو گروه، تعیین «عامل اصلی حرکت» است، یعنی اینکه حرکت در متحرک از خود متحرک نشأت یافته یا نه، منشأ حرکت عامل بیرونی است؟ (حرکت در ماده توسط خود آن، ایجاد شده است یا عامل دیگر؟ ).
باید گفت که: اولاً، موجودات مختلف مادی جهان، حرکت پذیرند (متحرکند. ثانیاً، هیچ موجودِ حرکت پذیری، حرکت آفرین نخواهد بود. نتیجه آن که عامل حرکت موجودات مختلف مادی جهان که حرکت پذیرند، موجود غیر مادی (حرکت آفرین) هست.** ر . ک: اسفار، ج 7، ص 43 و 44.***** «ابراهیم، خلیل الرحمن »، از همین برهان در جهت هدایت قوم خود سود جست و سرانجام به آنان خاطرنشان کرد که:(...لاأُحِبُّ الْأَفِلِینَ) (انعام / 76 )، زیرا چیزی که طلوع و غروب دارد، حرکت پذیر است و موجود حرکت پذیر (متحرک )، حرکت آفرین (خدا) نخواهد بود، بلکه محتاج بدان است.***

ارکان حرکت

ارکان حرکت عبارتند از :
1 - مبدأ حرکت؛
2 - مقصد و منتهای حرکت؛
3 - محرّک، یعنی فاعل حرکت؛
4 - متحرک، یعنی موضوع حرکت؛
5 - مسافت حرکت؛
6 - زمان حرکت.
با توجه به ارکان حرکت، باید در نظر داشت که حرکت بدون اتکاء بر اندیشه شعور و حیات نه ایجاد می شود و نه به مقصد می رسد.

رسالت برهان حرکت

الف - اثبات وجود محرّک اصلی (علة العلل )؛
ب - اثبات غایت و هدف نهایی حرکت؛
ج - اثبات عدم توانایی شی ء متحرک در پدید آوردن حرکت؛
د - اثبات فقر ذاتی متحرک (شی ء حرکت پذیر ).