نظم و انضباط

نویسنده : مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما گروه معارف

مقدمه

نظام هستی و قوانین حاکم بر آن، از ریزترین موجودات تا بزرگترین آن ها، از نظمی شگفت انگیز حکایت می کند. اگر نگاهی دقیق به اطراف خود بیندازیم و پدیده های هستی را با دیده دقت بنگریم، در می یابیم که دست پر مهر پروردگار چه قدر زیبا و منظم هر چیز را در جای خویش نهاده است.
به راستی که در آفرینش آسمان ها و زمین و اختلاف شب و روز و گردش کشتی در دریا به طوری که مردم بهره مند می شوند و در بارانی که خداوند از آسمان می فرستند تا در پرتو آن زمین های مرده را زنده کند و موجوداتی را که در روی زمین پخش ساخته و در وزش بادها ابرهایی که میان زمین و آسمان مسخر نموده است، برای خردمندان، نشانه هایی از خداوند است.**بقره آیه 164***
هر چه بیش تر در گسترده زمین و زمان و آفریده های گیتی دقت کنیم، نظم حیرت انگیز آن ها چشمانمان را بیش تر خیره می سازد.
در جهان ناهماهنگی دیده نمی شود. چشم بینداز و نظاره کن؛ آیا هیچ گونه ناهماهنگی می بینی؟ دوباره چشم بیفکن...**ملک آیه 3 و 4. ***
جهان با همه بزرگی اش ، مشحون از نظم و انسجام و ترکیب های حساب شده است: پیدایش شب و روز ، رفت و آمد فصول چهار گانه، خواب در زمستان و بیداری در بهار، زنجیره حیات در حیوانات و گیاهان و وابستگی آن ها به هم و... همه، نشانه های آشکار نظم و انتظام عالم است. اگر اندکی بی نظمی در گوشه ای از چرخه حیات راه می یافت همه آن به نابودی می گرایید.
قرآن کریم و روایات معصومان علیه السلام از جلوه های مختلف نظم، پرده بر می دارند و ما را با این گوهر گران بها آشنا می سازند.
این نوشتار در گروه معارف مرکز پژوهش اسلامی صدا و سیما، با همکاری حجج اسلام، آقایان عبدالله بنیادی، فاضل عرفانی، مهراب صادق نیا و جناب عرب پور، تالیف شده است. آنان کوشیده اند با استفاده از آیات و روایات، سیره معصومان و شیوه بزرگان، ابعاد نظم را شرح و توضیح دهند. امید که مورد استفاده خوانندگان گرامی قرار گیرد.
حسن کلام را به گفتار اسوه راستین نظم و انضباط در دوران معاصر، حضرت امام خمینی قدس سره آذین می بندیم که:
اگر در زندگی مان، در رفتار و حرکت مان، نظم بدهیم، فکرمان هم بالطبع نظم می گیرد. وقتی فکر نظم گرفت و انسان در زندگی داشت، یقینا از آن نظم فکری کامل الهی هم برخوردار می شود.
اداره کل پژوهش
مرکز پژوهش های اسلامی صدا و سیما

فصل اول: بررسی واژگانی

لغت شناسان، نظم را به معنای آراستگی، هماهنگی، پیوستگی ترتیب زمانی یا عددی یا مکانی، رشته مروارید، میزان کردن، قاعده قانون،... دانسته اند؛**لغت نامه دهخدا، ماده نظم: مهشید مشیری، فرهنگ زبان فارسی،ص 99 - 240 - 100؛ فرهنگ دانشگاهی (ترجمه المنجد)ص 186 و 764.*** انضباط نیز در لغت، به معنای استوار شدن، نگاه داشتن، رعایت قوانین و مقررات و نیز وفای به نظم است. کلمه هایی مانند صف، حد و حدود، تدبیر، اقتصاد و میانه روی و اتقان، بیان کننده جلوه های نظمند.
برخی، درباره انضباط بر آن رفته اند که انضباط و راهنمایی تمایلات و غرایز فطری به سوی هدفی ویژه است. انضباط، قانون زندگی است و از گذر آن، فعالیت ها و رفتارها در ظابطه ای خاص در می آید و هر کس در می یابد که چه گونه باید زندگی کند و چه گونه از اوقات خود به گونه شایسته بهره جوید.**جزوه اهمیت نظم و تدبیر در اسلام،ص 1، دفتر تبلیغات اسلامی.***

لزوم نظم و انضباط

از آن جا که انسان موجودی با گرایش هایی گوناگون است و این گرایش ها در جامعه بشری در تصادم و ناسازگاری اند، آن چه می تواند انسان را از این تنش نجات بخشد، وفاداری و عمل به قانون و ارج نهادن به حقوق دیگران است. پیشوای پارسایان، حضرت علی علیه السلام می فرماید:
برترین آدب آن است که انسان بر حد خویش بایستد و از اندازه خود فراتر نرود.**افضل الادب ان یقف الانسان عند خده و لا یتعدی حدوده، (غرر الحکم، ترجمه محمد علی انصاری، ج 2،ص 201) ***