فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

مومنان دو صنف اند

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: مومن دو گونه است: مومنی که به عهد خدا عمل کرده و به شرطش وفا کرده و مصداق این قول خدای عزوجل است که فرموده: رجال صدقوا ما عاهدوا الله علیه.(734) (مردانی که به معاهده خود با خدا عمل کردند.) این آن مومنی است که هول و هراسهای دنیا و آخرت به او نمی رسد و از کسانی است که شفاعت می کند و نیازی به شفاعت دیگران ندارد؛ و دیگر مومنی که مانند ساقه نازک گیاه است (یعنی استقامت در دین ندارد) که گاهی کج می شود (یعنی به باطل و شهوات و متاع دنیا می گراید) و گاهی راست می ایستد. این آن مومنی است که هول و هراسهای دنیا و آخرت را می بیند و از کسانی است که برایش شفاع می شود و او خود قدرت شفاعت ندارد.(735)

133. چه کس می داند برای متواضعان و شب خیزان و منفقان چه پاداشی فراهم شده است؟

تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفا و طمعا و مما رزقناهم ینفقون فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرة اعین جزاء بما کانوا یعملون.
سجده: 16 و 17
از بستر خواب پهلو تهی می کنند، پروردگارشان را با بیم و امید می خوانند و از آنچه به آنها داده ایم انفاق می کنند. و هیچ کس از آن مایه شادمانی خبر ندارد که به پاداش کارهایی که می کردند برایشان اندوخته شده است.
تتجافی از ماده جفو به معنای کنار شدن و دور شدن است.
جنوب جمع جنب به معنای پهلو و طرف است.
المضاجع از ضجع، به معنای دراز کشیدن و خوابیدن، است؛ و مضاجع جمع مضجع به معنای محل دراز کشیدن، یعنی همان خوابگاه، است.
قرة در اصل از قرار به معنای ثبات و محل استقرار است؛ و آن از قر به معنای سرماست؛ و سرما مقتضی سکون است، چنان که حرارت مقتضی حرکت است؛ و قرة عین چیزی است که سبب سرور و شادی باشد؛ زیرا چشم وقتی شاد شود از شادی خنک و گریه اش قطع می شود و اشکش می خشکد و آرام و سکون می گیرد. (گرچه اشک شوق و شادی هم داریم، آن لحظه ای است؛ ولی قرة عین یعنی چیزی که سبب شود چشم از گریه ای که نشان غم و اندوه است بخشکد و به آرامش رسد.)
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده که ما من حسنة الا و لها ثواب مبین فی القرآن الا صلوة اللیل فان الله عز اسمه لم یبین ثوابها لعظم خطرها قال: فلا تعلم نفس ما اخفی لهم من قرة اعین.(736) (در قرآن، برای هر عمل نیکی ثواب روشنی بیان شده، مگر برای نماز شب، که خداوند بزرگ ثواب آن را به سبب اهمیت زیاد آن به وضوح بیان نکرده و فرموده است: هیچ کس نمی داند چه ثوابهایی، که مایه روشنایی چشمان است، برای آنها نهفته شده است.)
ابن عباس، مفسر بزرگ قرآن و صحابی رسول خدا، وقتی به این آیه رسید گفت: باید از تفسیر این آیه گذشت. کار آن خیر عظیم تر و سخت تر از آن است که بتوان تفسیرش را فهمید.(737)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز فرمودند: خداوند می فرماید: اعددت لعبادی الصالحین ما لا عین رأت و لا اذن سمعت و لا خطر علی قلب بشر. (من برای بندگان صالحم نعمتهایی فراهم کرده ام که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و از فکر کسی هم نگذشته است.)(738)
ابو عبیده حذاء روایت کرده که بعد از تلاوت این آیه شریف امام باقر (علیه السلام) به من فرمودند: تو فکر می کنی این مردم دیگر نمی خوابند؟ گفتم خدا و رسول آگاه ترند. حضرت فرمودند: ناچار این بدن باید استراحت کند تا روح از آن خارج شود. پس هنگامی که با خوابیدن روح از آن خارج شد، بدن به راحتی می رسد؛ و بعد از بازگشت روح (بیدار شدن) بدن نیرویی برای کار و تلاش پیدا می کند. پس خداوند آنان را در قرآن یاد کرده و فرموده است: تتجافی جنوبهم عن المضاجع یدعون ربهم خوفا و طمعا. آن گاه حضرت فرمودند: این آیه درباره امیرالمؤمنین و پیروان او از شیعیان نازل شده است. آنان اول شب می خوابند. پس هنگامی که دو ثلث از شب گذشت یا آنچه خدا خواست گذشت، به درگاه پروردگارشان ناله و زاری می کنند، در حالی که از عذاب او ترسان اند و به آنچه نزد اوست طمع دارند. پس خداوند آنان را (در این آیات) در قرآنش برای پیامبرش یاد کرده و از آنچه به آنها می دهد خبر داده است و اینکه آنان را در جوار خویش جای می دهد و به بهشت وارد می کند و از خوفشان ایمنی می بخشد.
ابوعبیده می گوید: عرض کردم: فدایت شوم، اگر من آخر شب برخواستم چه بگویم؟ حضرت فرمودند: بگو: الحمد لله رب العالمین و اله المرسلین الحمد لله الذی یحیی الموتی و یبعث من فی القبور. اگر این را بگویی، پلیدیهای شیطان و وسوسه های او از تو دور می شود. ان شاء الله تعالی.(739)

134. ثواب الهی و محو گناهان و بهترین پاداشها برای مهاجران و رزمندگان و شهیدان

فالذین هاجروا و اخرجوا من دیارهم و اوذوا فی سبیلی و قتلوا لاکفرن عنهم سیئاتهم و لادخلنهم جنات تجری من تحتها الانهار ثوابا من عندالله و الله عنده حسن الثواب.
آل عمران: 195
پس گناهان کسانی را که مهاجرت کرده اند و از خانه هایشان رانده شده اند و در راه من آزار دیده اند و جنگیده اند و کشته شده اند، می زدایم و آنان را در بهشتهایی که در آن نهرها جاری است داخل می کنم. این پاداشی است از جانب خدا و پاداش نیکو در نزد خداست.
مهاجران الی الله و مبارزان و شهیدان فی سبیل الله همان ثابتان در ایمان و پایدارانی اند که خداوند در آیات 30 سوره فصلت و 13 و 14 احقاف به آنان وعده بهشت داده است. اینان همان سبقت گیرندگان در خیرات و سرعت گیرندگان در کسب مغفرت خدایند که بهشت برایشان مهیا گشته است. آیات 133 سوره آل عمران و 32 و 33 فاطر و 100 توبه و 21 حدید و 10 تا 12 واقعه نیز گویای این حقیقت است.
اینان همان صابرانی اند که، بر اساس آیه 23 سوره رعد، جنات عدن جایگاه آنان است. صادقانی اند که در آیه 119 سوره مائده فرموده است: در قیامت، صداقت در ایمانشان سودمند به حالشان -خواهد بود. مجاهدا-ن و- تلاشگرانی اند که خداوند در آیات 20 و 21 و 111 سوره توبه بشارت بهشت را به آنان داده است: مهاجرانی که از خود و انانیتها و تعلقاتشان به سوی خدا کوچ کرده اند؛ و بر اساس آیات 74 سوره انفال و 41 نحل و 58 و 59 حج، پاداششان رزق کریم و نعیم مقیم و رضوان و جنات الهی است.
در حدیثی از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است که: ان فوق کل بِر بِر حتی یقتل الرجل شهیداً فی سبیل الله.(740) (به تحقیق که برتر از هر نیکی نیکی دیگری است تا اینکه مردی در راه خدا به شهادت برسد دیگر بالاتر از آن نیکی نخواهد بود.) در حدیث دیگری فرمودند: المجاهدون فی الله قواد اهل الجنة.(741) (مجاهدان راه خدا رهبران اهل بهشت اند.)
امام امیرالمؤمنین (علیه السلام) نیز از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل کرده اند که سوگند به آن که جانم در دست اوست، وقتی شهیدان وارد عرصه محشر می شوند، اگر پیامبران در مسیر آنها سوار بر مرکب باشند، با رؤیت نور و عظمت آنان پیاده می شوند و هر یک از آن شهیدان هفتاد هزار نفر از خاندان و همسایگان خود را شفاعت می کنند.(742)