فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

تجسم اعمال در آیاتی از قرآن

1) یوم تجد کل نفس ما عملت من خیر محضرا و ما عملت من سوء تود لو ان بینها و بینه امدا بعیدا.(620) (روزی که هر کس آنچه را از کار نیک کرده آن را حاضر می بیند و هر کار بدی که کرده است؛ و آرزو می کند که ای کاش بین او و آن کار بدش فاصله زمانی زیادی باشد.)
تجد از ماده وجدان، به معنای یافتن است. دو کلمه خیر و شر هم نکرده آورده شده تا افاده عموم کند و همه اعمال خوب و بد را در بر گیرد. محضرا هم از احضار است به معنای حاضر ساختن موجود غایب از انظار و می فهماند که اعمال در نزد خدا محفوظ بوده و خداوند عالم به آنها بوده و در قیامت برای صاحبانش اظهار می کند.
این آیه به خوبی گویای این حقیقت است که اعمال در صحنه قیامت تجسم و حضور پیدا می کنند.
2) گروهی از آیات به این اصل کلی دلالت دارد که در قیامت خود اعمال بی هیچ کم و کاستی به صورت کیفر و پاداش به صاحبانشان داده می شود و این عادلانه ترین نوع جزاست.
- و وجدوا ما عملوا حاضرا و لا یظلم ربک احدا.(621) (و همه اعمال خود را حاضر می بینند و پروردگارت به هیچ کس ستم نمی کند.)
- فمن یعمل مثقال ذرة خیرا یره و من یعمل مثقال ذرة شرا یره.(622) (پس هر کس هموزن ذره ای کار خیر انجام دهد آن را می بیند و هر کس هموزن ذره ای کار بد کرده آن را می بیند.)
- و توفی کل نفس ما عملت و هم لا یظلمون.(623) (و نتیجه اعمال هر کس بی کم و کاست به او داده می شود و به آنها ظلم نخواهد شد.)
- فالیوم لا تظلم نفس شیئا و لا تجزون الا ما کنتم تعملون.(624) (امروز به هیچ کس ذره ای ستم نمی شود و جز آنچه را عمل می کردید جزا داده نمی شوید.)
- یا بنی انها ان تک مثقال حبه من خردل فتکن فی صخره او فی السماوات او فی الارض یأت بها الله.(625) (پسرم، اگر به اندازه سنگینی دانه خردلی کار نیک یا بد باشد و در دل سنگی یا در آسمانها و زمین قرار گیرد خداوند آن را می آورد.)
- یا ایها الذین کفروا لا تعتذروا الیوم انما تجزون ما کنتم تعملون.(626) (ای کسانی که کافر شده اید امروز عذرخواهی نکنید، چرا که تنها به اعمالتان جزا داده می شوید.)
- جزاء وفاقاً.(627) (این مجازاتی است موافق و مناسب اعمالشان.)
با توجه به حقیقت مهم تجسم اعمال در قیامت، قرآن می فرماید منحرفان از صراط حق خودشان هیزم جهنم خویش اند: و اما القاسطون فکانوا لجهنم حطبا.(628)
و نیز درباره ماهیت آتش جهنم می فرماید آتشی است که از حیث ماده اولیه خود مردمان هیزم و گیره آن اند و از جهت شدت و غلظت و سختی نیز سنگها را آب می کند: فاتقوا النار التی وقودها الناس و الحجارة.(629)
در این باره، از آیات قرآن، در صفحات بعد نیز سخن می گوییم.

119. پوست جهنمیان بعد از هر بار سوختن دوباره می روید

ان الذین کفلوا بآیاتنا سوف نصلیهم نارا کلما نضجت جلودهم بدلناهم جلوداً غیرها لیذوقوا العذاب ان الله کان عزیزاً حکیما.
نساء: 56
آنان را که به آیات ما کافر شدند به آتش خواهیم افکند. هر گاه پوست تنشان بپزد، پوستی دیگرشان دهیم تا عذاب خدا را بچشند. خدا پیروزمند و حکیم است.
نضجت از ماده نضج به معنای رسیدن میوه و پختن گوشت است.
ابن ابی العوجاء، که از ملحدان مشهور زمان امام باقر (علیه السلام) بود، از حضرتش درباره این آیه می پرسد که قبول کردم که آن پوستها گناه کردند و عذاب دیدند تقصیر پوستها عوض شده همان پوستهای اول اند و غیر آن اند.) او گفت برایم توضیحی دهید. حضرت فرمودند: اگر کسی خشتی را خرد کند و آن را گل کند و بار دیگرخشت زند، آیا خشت اولیی و در عین حال غیر آن نیست؟ گفت: آری، خدا سعادتمندت کند.(630)

تصویر حقیقی و تجسمی قرآن از برخی اعمال در قیامت

گروهی از آیات قرآن کریم در بحث تجسم اعمال در قیامت پیشتر رفته و از نوع تجسم عمل هم سخن گفته اند و شکل و شمایل رستاخیزی بعضی از اعمال را وصف کرده اند:
- ان الذین یأکلون اموال الیتامی ظلما انما یأکلون فی بطونهم ناراً و سیصلون سعیراً.(631) (کسانی که اموال یتیمان را به ظلم و ستم می خورند تنها آتش می خورند و به زودی در شعله های آتش می سوزند.)
در این آیه خداوند صراحتاً فرموده است که خورنده مال یتیم در قیامت آتش می خورد.
- لا یحسبن الذین یبخلون بما آتاهم الله من فضله هو خیراً لهم بل هو شر لهم سیطوقون ما بخلوا به یوم القیامة.(632) (کسانی که بخل می ورزند و آنچه را خدا از فضل خویش به آنان داده است انفاق نمی کنند گمان نکنند این کار به سود آنهاست، بلکه برای آنها شر است: به زودی در روز قیامت آنچه را به آن بخل ورزیدند همانند طوقی به گردنشان می افکنند.)
در این آیه هم به روشنی فرموده است که ثروت ثروت اندوزان بخیل در قیامت چون طوقهای سنگین بر گردنشان بسته می شود.
- یوم یحمی علیها فی نار جهنم فتکوی بها جباههم و جنوبهم و ظهورهم هذا ما کنزتم لانفسکم فذوقوا ما کنتم تکنزون.(633) (در آن روز که آن را در آتش گرم و سوزان می کنند و با آن صورتها و پهلوها و پشتهایشان را داغ می کنند. این همان چیزی است که برای خود اندوختید. پس بچشید چیزی را که برای خود می اندوختید.)
در این آیه فرموده است این آتش چیز عجیب و غریبی نیست، بلکه هذا ما کنزتم (این همان پس اندازهای دنیایی شماست.)
- یوم یغشیهم العذاب من فوقهم و من تحت ارجلهم و یقول ذوقوا ما کنتم تعملون.(634) (آن روز که عذاب آنها را از بالای سر و پایین پایشان فرا می گیرد و به آنها می گوید بچشید آنچه را عمل می کردید!)
- یوم تری المومنین و المومنات یسعی نورهم بین ایدیهم و بایمانهم.(635) (روزی که مردان و زنان باایمان را می نگری که نورشان پیش رو و در سمت راستشان به سرعت حرکت می کند.)
لذا قرآن در آیه بعد می فرماید وقتی در قیامت منافقان بهره ای از نور مؤمنان را طلب می کنند و می گویند: انظرونا نقتبس من نورکم. (نظری به ما افکنید تا از نور شما پرتوی برگیریم)، آنان می گویند: ارجعوا وراءکم فالتمسوا نوراً (به پشت سر خود باز گردید و کسب نور کنید.)؛ یعنی این نور نور اعمال و ایمان ما در دنیا بوده است. اگر نور می خواهید، به دنیا باید برگردید. اینجا خبری نیست.