فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

جهنم انتقام خدا

قرآن در آیات 95 سوره مائده و 4 آل عمران و 47 ابراهیم و 37 زمر و 136 اعراف و 79 حجر و 47 روم و 25 و 55 زخرف از منتقم بودن خداوند سخن گفته است.

گفتاری درباره انتقام خدا(555)

انتقام به معنای عقوبت است، لکن هر نه عقوبتی، بلکه عقوبت مخصوص، و آن این است که دشمن را به همان مقدار که آزار رساند یا بیشتر از آن آزار برسانند. البته در شرع مقدس از انتقام بیشتر نهی جدی شده است.(556) انتقام همواره در میان انسانها بوده و حتی از بعضی حیوانات حرکاتی دیده شده که بی شباهت به انتقام نیست. البته انتقام دو گونه است: انتقامی که بر اساس احساسی درونی و فردی است و غرض از آن تنها تشفی خاطر است؛ انتقامی که بر اساس حکم عقل است و اجتماعی است و غرض از آن حفظ نظام و احقاق حق اجتماع است. در آیات شریف قرآن، در هر جا انتقام به خدا نسبت داده شده، منظور انتقامی است که حقی از حقوق دین الهی و شریعت آسمانی مجتمع اسلامی را تامین می کند؛ هر چند که در پاره ای از موارد حق فرد را هم تامین می کند؛ و مقصود خدا از انتقام تشفی خاطر نیست؛ زیرا خداوند از هیچ عمل خوب و بد بندگانش منتفع یا متضرر نمی شود. البته این اصل انتقام را منتفی نمی کند؛ و باید گفت که انتقام الهی انتقامی اجتماعی است نه فردی تا مستلزم تشفی قلب باشد.
بعلاوه، اگر بگوییم عقاب و ثواب آخرت عبارت است از ملکات زشت یا ملکات فاضله ای که بر اثر تکرار نیکیها و بدیها در نفس آدمی صورت می گیرد، همین صورتها در آخرت شکل عذاب و ثواب به خود منی گیرد و همین معنای انتقام الهی است.

104. دوزخیان را با زنجیر هفتاد ذراعی می بندند

خذوه فغلوه ثم الجحیم صلوه ثم فی سلسلة ذرعها سبعون ذراعاً فاسلکوه.
حاقه: 30 - 32
بگیریدش، زنجیرش کنید و به جهنمش بکشید؛ و او را با زنجیری به درازای هفتاد ذراع بکشید.
صلوا از ماده صلو یا صلی به معنای ملازمت دخول، سوختن و نیز ملازم قرار دادن آدمی با آتش آید. صال هم به معنای ملازم و داخل است.
سلسلة به معنای زنجیر است. اصل آن سلسل به معنای اضطراب و تکان خوردن است؛ و چون حلقه های زنجیر می لرزند و تکان می خورند به آن سلسلة می گویند و جمع آن سلاسل است.
ذراع فاصله آرنج تا نوک انگشت وسط (بلندترین انگشت دست) را گویند که خود یک واحد اندازه گیری طولی است. و ذرع به معنای اندازه گیری با ذراع است.
قرآن کریم می فرماید: انا اعتدنا للکافرین سلاسل و اغلالا و سعیرا.(557) (ما برای کافران زنجیرها و غلها و شعله های سوزان آتش آماده کرده ایم.) غل آن طوقی است که در گردن می گذارند. در آیه 71 سوره مومن نیز، خداوند به غل و زنجیر جهنم اشاره کرده است.
در حدیثی از امام صادق (علیه السلام) از قول جبرئیل خطاب به رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) آمده است که لو ان حلقة واحدة من السلسلة التی طولها سبعون ذراعاً وضعت علی الدنیا لذابت الدنیا من حرها.(558) (اگر یک حلقه از آن زنجیر هفتاد ذراعی را بر زمین قرار دهند دنیا از گرمای آن ذوب می شود.)
در تفسیر هفتاد ذراع مطالب گوناگونی بیان شده است: بعضی معتقدند که عدد هفتاد صرفاً برای افاده کثرت آمده است: بعضی دیگر می گویند این ذراع، ذراع معمولی نیست بلکه هر ذراع آن فاصله های عظیمی را در بر می گیرد و همه دوزخیان را با آن، زنجیر می کنند؛ در نزد بعضی، یک زنجیر است؛ و در نزد بعضی دیگر، هر یک نفر یک زنجیر دارد.