فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

97. شفاعت به اذن الهی یاری می کند

یومئذ لا تنفع الشفاعة الا من اذن له الرحمن و رضی له قولا.
طه: 109
در آن روز شفاعت سود ندهد، مگر آن را که خدای رحمان اجازت دهد و سخنش را بپسندد.
شفاعة و شفع مصدرند به معنای منضم کردن چیزی به چیزی. از این رو شفع معنای جفت هم می دهد. شفاعت را از آن جهت شفاعت گویند که شفیع عنایت و خواهش خود را به ایمان و عمل ناقص آن که می خواهد او را شفاعت کند منضم می کند و هر دو مجموعا در نزد خدا اثر می کند و فرد را از آتش نجات می دهد.
از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: آیا مؤمن در روز قیامت به شفاعت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، محتاج است؟ حضرت فرمودند: آری، مومنان خطاها و گناهانی دارند. از این روز احدی نیست، مگر آن که به شفاعت محمد نیازمند است.(519)
قرآن کریم ضمن اینکه شفاعت را اصل مسلم و از امور مهم قیامت می داند برای تاثیر آن شرط مهمی گذاشته و آن اذن الهی و رضایت حضرت حق است: من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه؟(520) (کیست که در نزد او جز به فرمان او شفاعت کند؟)
آیات 28 سوره انبیاء و 26 نجم و 3 یونس و 23 سبأ و 87 مریم مفهومی مشابه این آیه دارند. قرآن شفاعت غیر خدا و کسی را که از جانب او مأذون نیست رد کرده است؛(521) زیرا شفاعت فقط برای خدا و مأذونان اوست: قل لله الشفاعة جمیعا.(522) (بگو تمام شفاعت از آن خداست.)
به دو مطلب در این باره اشاره می کنیم:

1) حقیقت شفاعت

باید دانست که شفاعت چیزی جز تدبیر و حکمت الهی نیست، زیرا شفاعت عبارت است از اینکه شفیعی بین خدای پذیرای شفاعت و بین امر مورد شفاعت واسطه شود تا مجرای حکمی از احکام او تغییر یافته و حکم دیگری بر خلاف آن جاری شود؛ مثلا آفتاب بین خدا و زمین واسطه می شود تا تاریکی را که بر اساس نظام عمومی عالم باید زمین را فرا گیرد از بین ببرد و زمین را به نور خود روشن کند، سقف و سایبان هم واسطه می شود تا نوری را که بر حسب تابش عالم گیر آفتاب باید بر فلان قسمت از زمین بتابد مانع شود و بر آنجا سایه بیندازد. در شفاعت هم همین است؛ و وقتی این شفاعت به اذن خود او بوده، پس در واقع جمیع تدابیر جاری در عالم از خود اوست. در حقیقت، اسباب متخالف و متزاحم مانند دو کفه ترازویند که یا این آن را بلند می کند و آن این را پایین می آورد یا بالعکس. اختلف آنها عین اتفاق و وحدت است، زیرا دست به دست هم داده اند تا امر را برای ترازودار روشن کنند و به تشخیص صحیح او کمک کنند.(523)

2) شفاعت کنندگان

آنچه از روایت استفاده می شود این است که پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) شفیعان روز قیامت را انبیا و جانشینان انبیا و امامان بر حق شیعه و ملائکه و مومنان ممتاز و شهیدان و قرآن کریم و توبه معرفی کرده است.(524)
امام علی (علیه السلام) فرمودند: شافع الخلق العمل بالحق و لزوم الصدق.(525) (شفیع مردم در قیامت عمل به حق و پای بندی به راستی و صداقت است.)؛ یعنی انسان خود زمینه بهره مندی از شفاعت شفاعت کنندگان را فراهم می کند.