فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

95. هر گروهی را به امامشان می خوانند

یوم ندعوا کل اناس بامامهم فمن اوتی کتابه بیمینه فاولئک یقرءون کتابهم و لا یظلمون فتیلا و من کان فی هذه اعمی فهو فی الاخرة اعمی و اضل سبیلا.
اسراء: 71 و 72.
در روزی که هر گروه از مردم را به پیشوایانشان بخوانیم. نامه هر که به دست راستش داده شود، چون بخواند بیند که به اندازه رشته باریکی که درون هسته خرماست، به او ستم نشده است. و هر که در این دنیا نابینا باشد، در آخرت نیز نابینا و گمراه تر است.
اگر ندعو را در آیه شریفه به احضار معنا کنیم، معنای آیه این می شود: روزی که هر طایفه ای را با پیشوا و امام خودش احضار می کنیم. پس هر کسی از معرفت امام حق در دنیا خود را محروم کند و در صف امت او قرار نگیرد در آنجا نامه عملش را به دست چپش می دهند و هر کس به امام حقی اقتدا کرده باشد و از امت او به حساب آید نامه عملش را به دست راستش می دهند؛ یعنی رابطه رهبر و امت در آن عالم هم برقرار است.
از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل است که درباره این آیه فرمودند: یدعی کل قوم بامام زمانهم و کتاب الله و سنة نبیهم.(507) (هر گروهی را به نام امام زمانشان و کتاب خدا و سنت پیامبرشان می خوانند.) امام صادق (علیه السلام) هم فرمودند: روز قیامت که فرا رسد، از جانب خداوند جل جلاله ندایی می رسد که هر کسی در سرای دنیا امامی داشته و به او اقتدا کرده باید اکنون نیز هر جا او می رود در پی او برود. پس در آن هنگام پیروی شدگان از پیروان خود بیزاری می جویند (و اشاره کردند به آیه 166 سوره بقره).(508)
امام حسین (علیه السلام) هم این آیه شریفه را تلاوت کردند و فرمودند: امامی به راه راست فرا خوانده و پیروانش دعوت او را لبیک گفته اند و امامی به گمراهی خوانده و پیروانش به دعوت او پاسخ داده اند. آنان در بهشت اند و اینان در دوزخ؛ و این است سخن خدای عزوجل که فرمود: گروهی در بهشت اند و دسته ای در دوزخ (و اشاره کردند به آیه 7 سوره شوری).(509)
امام صادق (علیه السلام) هم خطاب به شیعیان و اصحاب فرمودند: آیا شما حمد و سپاس خدا را به جا نمی آورید؟ هنگامی که روز قیامت برپا شود خداوند هر گروهی را با کسی که امام و والی آنان بوده می خواند، ما را همراه پیامبر و شما را همراه ما. گمان می کنید در این حال شما را به کجا می برند؟ الی الجنة و رب الکعبة (به خداوند کعبه سوگند، به سوی بهشت)؛ و سه بار این جمله را تکرار کردند.(510)
علاوه بر این آیه، قرآن به معیت و همراهی تابع و متبوع و حبیب و محب در قیامت اشاره کرده است: و من یطع الله و الرسول فاولئک مع الذین انعم الله علیهم من النبیین و الصدیقین و الشهداء و الصالحین و حسن اولئک رفیقاً.(511) (و کسی که خدا و پیامبر را اطاعت کند همنشین کسانی خواهد بود که خدا نعمت خود را بر آنان تمام کرده است از پیامبران و صدیقان و شهدا و صالحان؛ و آنها رفیقان خوبی اند.)
مردی درباره قیامت از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسید. حضرت فرمودند: ما اعددت لها؟ (برای آن روز چه چیز آماده کرده ای؟) گفت: چیز زیادی آماده نکرده ام، مگر اینکه خدا و رسولش را دوست دارم. حضرت فرمودند: فانت مع من احببت. (پس تو با کسی هستی که دوستش داری).(512)
در این مضمون روایات متعدد است. پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) در حدیثی فرمودند: المرء مع من احب(513) (هر که با کسی است که او را دوست دارد.)
نیز فرمودند: من مات بغیر امام مات میتة الجاهلیة(514) (هر کس بدون امام حق و رهبر عدل از دنیا برود مرگ او مرگ جاهلیت است)؛ یعنی در حال شرک و کفر مرده است و با همان حال محشور می شود.

96. ظهور رحمت خداوندی بر بندگان توبه کار و نیکوکار

الا من تاب و آمن و عمل عملا صالحا فاولئک یبدل الله سیئاتهم حسنات و کان الله غفورا رحیما.
فرقان: 70
مگر آن کسان که توبه کنند و ایمان آورند و کارهای شایسته کنند. خدا گناهانشان را به نیکیها بدل می کند و خدا آمرزنده و مهربان است.
سیئات جمع سیئه و از ریشه سوء به معنای بد است. اسوء و سوأی هم اسم تفضیل آن است. سیئه مؤنث سیی ء که پیوسته به شکل صفت می آید و به معنای بد و قبیح است.
برخی گفته اند سیئات گناهان صغیره است، زیرا گناهان کبیره فقط به شرط توبه آمرزیده می شود.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: اذا کان یوم القیامة نشر الله تبارک و تعالی رحمته حتی یطمع ابلیس فی رحمته.(515) (چون روز قیامت فرا رسد، خداوند تبارک و تعالی رحمتش را چنان می پراکند که ابلیس هم در رحمتش طمع می کند.) امام رضا (علیه السلام) از آبای گرامی اش و آنان از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت کرده اند که هنگامی که روز قیامت خداوند عزوجل به بنده مؤمنش تجلی می کند، پس او بر تک تک گناهانش واقف می شود. سپس خداوند او را می آمرزد، به گونه ای که نه فرشته مقربی از گناهان او مطلع می شود و نه نبی مرسلی و آنچه را خوش نداشته باشد احدی از آن مطلع شود پنهان می کند. سپس به گناهانش می گوید: کونی حسنات (نیکی شوید.)(516)
از امام صادق (علیه السلام) روایت شده است که فرمودند: بنده ای را روز قیامت می آورند، در حالی که ظلم به خویش کرده است. خداوند به او می گوید: آیا تو را به بندگی ام امر نکردم و از معصیتم بر حذر نداشتم؟ می گوید: چرا، ای پروردگار من؛ ولکن شهوتم بر من چیره شد. اگر عذابم کنی، به سبب گناهم است و تو ظلم نمی کنی. پس خداوند به او فرمان می دهد که به طرف آتش برود. در این حال، بنده گنه کار می گوید: گمان من به تو این نبود. خداوند می گوید: گمانت به من چه بود؟ می گوید: گمانم بسیار بهتر و نیکوتر از این بود. پس خداوند فرمان می دهد به بهشت برود. پس خداوند تبارک و تعالی می فرماید: به تحقیق که حسن ظن تو به من امروز برایت سودمند بود.(517) اصبغ بن نباته، که از اصحاب خاص و شیعیان راستین امیرالمؤمنین (علیه السلام) بود، می گوید: متوجه خانه مولایم، امیرالمؤمنین، شدم تا بر آن حضرت سلامی کنم. اندکی در جلوی خانه حضرتش درنگ کردم تا بیرون بیایند. چشمم که به امام افتاد، برخاستم و پیش رفتم. حضرت با دستش بر شانه ام زد و انگشت در انگشتانم کرد و فرمود: اصبغ بن نباته. گفتم: لبیک و سعدیک یا امیرالمؤمنین. فرمود: ان ولینا ولی الله فاذا مات کان فی الرفیق الأعلی و سقاه الله من نهر ابرد من الثلج و احلی من الشهد. (دوست ما دوست خداست و چون بمیرد با پیامبران و همنشینان عالی مقام است و خداوند او را از نهری که آبش از برف خنک تر و از عسل شیرین تر است بنوشاند.) گفتم: فدایت شوم، گرچه گناهکار باشد؟ حضرت فرمودند: نعم الم تقرء کتاب الله اولئک یبدل الله سیئاتهم حسنات و کان الله غفورا رحیما. (آری، مگر قرآن نخوانده ای: آنان اند که خداوند بدیهایشان را به نیکیها تبدیل می کند و خدا آمرزنده و مهربان است.)(518)

97. شفاعت به اذن الهی یاری می کند

یومئذ لا تنفع الشفاعة الا من اذن له الرحمن و رضی له قولا.
طه: 109
در آن روز شفاعت سود ندهد، مگر آن را که خدای رحمان اجازت دهد و سخنش را بپسندد.
شفاعة و شفع مصدرند به معنای منضم کردن چیزی به چیزی. از این رو شفع معنای جفت هم می دهد. شفاعت را از آن جهت شفاعت گویند که شفیع عنایت و خواهش خود را به ایمان و عمل ناقص آن که می خواهد او را شفاعت کند منضم می کند و هر دو مجموعا در نزد خدا اثر می کند و فرد را از آتش نجات می دهد.
از امام صادق (علیه السلام) پرسیدند: آیا مؤمن در روز قیامت به شفاعت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم)، محتاج است؟ حضرت فرمودند: آری، مومنان خطاها و گناهانی دارند. از این روز احدی نیست، مگر آن که به شفاعت محمد نیازمند است.(519)
قرآن کریم ضمن اینکه شفاعت را اصل مسلم و از امور مهم قیامت می داند برای تاثیر آن شرط مهمی گذاشته و آن اذن الهی و رضایت حضرت حق است: من ذا الذی یشفع عنده الا باذنه؟(520) (کیست که در نزد او جز به فرمان او شفاعت کند؟)
آیات 28 سوره انبیاء و 26 نجم و 3 یونس و 23 سبأ و 87 مریم مفهومی مشابه این آیه دارند. قرآن شفاعت غیر خدا و کسی را که از جانب او مأذون نیست رد کرده است؛(521) زیرا شفاعت فقط برای خدا و مأذونان اوست: قل لله الشفاعة جمیعا.(522) (بگو تمام شفاعت از آن خداست.)
به دو مطلب در این باره اشاره می کنیم: