فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

85. اعمال کافران همچون سراب

والذین کفروا اعمالهم کسراب بقیعة یحسبه الظمآن ماء حتی اذا جاءه لم یجده شیئا و وجد الله عنده فوفاه حسابه والله سریع الحساب او کظلمت فی بحر لجی یغشه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ظلمت بعضها فوق بعض اذا اخرج یده لم یکد یراها و من لم یجعل الله له نورا فما له من نور.
نور: 39 و 40
اعمال کافران چون سرابی است در بیابانی. تشنه، آبش پندارد و چون بدان نزدیک شود هیچ نیابد و خدا را نزد خود یابد که جزای او را به تمام بدهد. و خدا زود به حسابها می رسد. یا همانند تاریکیهایی است در دریای ژرف که موجش فرو پوشد و بر فراز آن موجی دیگر و بر فرازش ابری است تیره، تاریکیهایی بر فراز یکدیگر، آن سان که اگر دست خود بیرون آرد آن را نتوان دید. و آن که خدا راهش را به هیچ نوری روشن نکرده باشد، هیچ نوری فرا راه خویش نیابد.
سراب از ماده سرب رفتن در سرازیری است. سراب شعاعی است که در وقت ظهر آب جاری به نظر می رسد؛ و چون در نظر بیننده مثل آب، جاری است و در حرکت و مرور است به آن سراب می گویند.
قیعه به معنی قاع یا جمع قاع به معنی زمین هموار و مسطحی است که کوه و جنگل در آن نباشد، صفصف هم به همین معناست.
ضمئان یعنی عطشان و ظمأ یعنی عطش.
لجی به معنای دریای بزرگ و متلاطم است از ماده لج؛ و لجاج به معنای اصرار و پی گیری کردن شخص در کار نادرست است. به پی گیری امواج دریا و قرار گرفتن آنها پشت سر هم لجی گفته اند.
آری، نور حقیقی فقط نور خدا و ایمان و هدایت است. بقیه هر چه هست ظلمت و تاریکی است. آب حیات زندگی، که تشناگان را سیراب می کند، آب ایمان و معرفت الله است. بقیه هر چه هست سرابی است که وقتی تشنه به سراغ آن می رود هیچ است. آیات 147 سوره اعراف و 22 و 23 فرقان و 21 و 22 آل عمران نیز گویای این حقیقت است.

میزان برای چه کسانی است؟

وضع میزان درم حشر و موقف توزین اعمال مربوط به افراد متوسط است، یعنی کسانی که به خدای تعالی اعتقاد و به پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) ایمان داشته اند و احیاناً گناهانی هم داشته اند. برای ایشان میزان برپا می شود تا سنگینی و سبکی اعمال صالح یا فاسد آنها محرز شود و عدل درباره آنها اقامه شود؛ اما اولیا و انبیا و امامان (علیهم السلام) که همه جهات زندگی شان خدایی بوده است و اساساً غیر خدا در اعمال و افکار و رفتارشان جایی نداشته، اعمالشان توزین نمی شود.
از طرف دیگر کفار و مشرکان هم در روز قیامت اعمالشان توزین نمی شود، زیرا نیت و خواست آنها اصلا اجر اخروی نبوده است و اساساً معتقد به قیامت و جهان دیگر نبوده اند و فقط طالب پاداش دنیا بوده اند و غالبا به آن هم رسیده اند؛ و این معامله خداوند با آنها عین عدل الهی است؛ و در حقیقت اجرای عدالت درباره آنها همین است که اعمالشان دیگر توزین نشود.
علاوه بر این، چنان که گفتیم، میزان حق و عدل و قسط است؛ و موازین انبیا و اوصیا و امامان (علیهم السلام)اند؛ و کافران و مشرکان و مجرمان چیزی از حق و حقیقت و خدا در اعمالشان نیست تا وزن شود؛ و اساساً مسئله توزین اعمال آنها سالبه به انتفاء موضوع است؛ و اگر هم چیزی بوده باشد، به کفر و ظلم و الحاد و شرکشان از بین رفته است.
لذا قرآن می فرماید: اولئک الذین کفروا بایات ربهم و لقائه فحبطت اعمالهم فلا نقیم لهم یوم القیامه وزنا.(453) (آنان کسانی اند که آیات پروردگارشان و لقای او را انکار کردند. در نتیجه، اعمالشان تباه گردید و روز قیامت بر آنها وزنه و میزانی نخواهیم نهاد.)

86. ایست! باید بازپرسی شوید

وقفوهم انهم مسئولون.
صافات: 24
و نگهداریدشان؛ باید بازخواست شوند.
یکی از مواقف قیامت موقف سؤال و حساب است.
بر اساس آیات قرآن انسانها هم از کرده هایشان سوال می شوند - زیرا فرموده است: و لتسئلن عما کنتم تعملون.(454) (و یقیناً شما از آنچه انجام می دادید بازپرسی خواهید شد) و نیز فرموده است: فو ربک لنسئلنهم اجمعین عما کانوا یعملون.(455) (سوگند به پروردگارت که از همه آنها درباره آنچه می کرده اند پرسش می کنیم) - و هم از همه نعمتهایی که خداوند روزی انسان کرده است - زیرا فرموده است: ثم لتسئلن یومئذ عن النعیم.(456) (سپس در آن روز از نعمتهایی که داشته اید بازپرسی خواهید شد) و نیز فرموده از ابزار ادراکی شما، که وسیله شناخت شما از عالم و از یکدیگر بود و با آن می توانستید روابط بین خود و خدا، خود و دیگران و رابطه خودتانان با خودتان را تنظیم کنید سوال خواهیم کرد: ان السمع و البصر و الفؤاد کل اولئک کان عنه مسئولا.(457) (همانا گوش و چشم و دل - همه مسئول اند.) همچنین خداوند از عهدها و پیمانهایی که از بندگانش گرفته نیز سوال خواهد کرد که اعظم آنها عهد بندگی خدا و اطاعت از اولیای الهی بوده است؛ زیرا فرموده است: و اوفوا بالعهد ان العهد کان مسئولا.(458) (و به عهد خود وفا کنید که از عهد سوال می شود) و و کان عهد الله مسئولا.(459) (و درباره عهد الهی سوال خواهد شد.)
امام رضا (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت کرده اند اول ما یسأل عنه العبد حبنا اهل البیت.(460) (نخستین چیزی که از بنده سوال می شود دوستی و ولایت ما اهل بیت است.)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: لا تزول قدما عبد یوم القیامه حتی یسأل عن اربع عن عمره فیما افناه و عن شبابه فیما ابلاه و عن ماله من این اکتسبه و فیما انفقه و عن حبنا اهل البیت.(461) (بنده در روز قیامت قدم از قدم بر نمی دارد، مگر اینکه از چهار چیز سوال می شود: از عمرش، که در چه راهی آن را صرف کرد؛ و از جوانی اش، که چگونه آن را به پیری رساند؛ و از مالش، که از کجا در آورد و در چه راهی هزینه کرد؛ و از دوستی ما اهل بیت است.
امام علی (علیه السلام) فرمودند: اتقوا الله فی عباده و بلاده فانکم مسئولون حتی عن البقاع و البهایم اطیعو الله و لا تعصوه و اذا رأیتم الخیر فخذوا به و اذا رأیتم الشر فاعرضوا عنه.(462) (از خدا بترسید و تقوا پیشه کنید، زیرا شما در پیشگاه خداوند از شهرها و خانه ها و حیوانات هم سوال و بازپرسی می شوید. خدا را اطاعت کنید و از فرمان خدا سر باز مزنید. اگر خبری دیدید برگزینید و اگر شر و بدی دیدید از آن دوری کنید.)