فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

نزدیک ترین خلق به خداوند در قیامت

امام صادق (علیه السلام) فرمودند: سه دسته اند که در روز طولانی قیامت تا پایان زمان حسابرسی مردم نزدیک ترین آنان به خداوندند: شخصی که در حال خشم قدرتش او را به ستم کردن در حق زیر دستش وادارش نکند و شخصی که میان دو نفر حرکت کند و به اندازه دانه جویی به یکی از آن دو نزدیک تر نشود و شخصی که حق را بگوید، چه به سودش باشد چه به زیانش.(385)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: پنج چیز است که در هر کس باشد از آن روز وحشت بزرگ در امان است: هر گاه عطایی از جانب خدا به او برسد بگو الحمد لله، و هر گاه گناهی مرتکب شود بگوید استغفرالله، و هر گاه مصیبتی به او رسد گوید انا لله و انا الیه راجعون، و هر گاه حاجتی داشته باشد از پروردگارش بخواهد (بگوید اللهم انی اسئلک فلاناً)؛ و هر گاه از چیزی بترسد به سوی پروردگارش پناهنده شود (بگوید اللهم انی اعوذ بک و الجأ الیک(386)).
همچنین از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده است که هر کس با فحشا یا خواهش نفسانی اش رو به رو شود و از ترس خدای عزوجل از آن دوری کند خداوند آتش دوزخ را بر او حرام می کند و او را از وحشت بزرگ روز قیامت امان می دهد و برای او آنچه را در قرآن وعده داده منجز می کند، که فرمود: و لمن خاف مقام ربه جنتان.(387)(388)
در حدیثی دیگر فرمودند: هر کس به جای دشمنی با مردم با نفس خود به ستیز برآید خداوند او را از ترس و وحشت روز قیامت امان خواهد داد(389).

78. آن روز یوم التغابن است

یوم یجمعکم لیوم الجمع ذلک یوم التغابن و من یؤمن بالله و یعمل صلحا یکفر عنه سیئاته و یدخله جنات تجری من تحتها الانهار خلدین فیها ابدا ذلک الفوز العظیم
تغابن: 9
روزی که همه شما را در محشر گرد آورد، آن روز، روز مغبونی است، و هر که به خدا ایمان بیاورد و کار شایسته کند، گناهانش را می ریزد و به بهشتهایی که در آن نهرها جاری است داخل کند. آنجا جاودانه خواهند بود. این کام یابی بزرگی است.

یوم الجمع

یکی از اسامی قیامت یوم الجمع است. در وجه تسمیه قیامت به این نام گفته اند: خداوند در قیامت از اولین مخلوق تا آخرین آنها را جمع می کند: قل ان الاولین و الاخرین لمجموعون الی میقات یوم معلوم،(390) (بگو همان اولین و آخرین همگی در موعد و روز معینی گردآوری می شوند)، یا فرمود:و من ایاته خلق السموات و الارض و ما بث فیهما من دابه و هو علی جمعهم اذا یشاء قدیر(391) (از آیات و نشانه های اوست آفرینش آسمانها و زمین و آنچه از جنبندگان در آنها خلق و پراکنده ساخته است. او هر گاه بخواهد قادر بر جمع کردن آنهاست). دابه یعنی جنبندگان و معمولا بر غیر انسان اطلاق می شود. در اینجا همان مسئله ای پیش می آید که در بحث حشر مطرح کردیم، و آن حشر همه موجودات است و در پی آن این اشکال به ذهن خطور می کند که با اینکه غیر انسان عقل و شعور و تکلیف ندارد، چگونه قیامت و حشر و حساب دارد. آیه 38 سوره انعام پاسخ این اشکال را می دهد و می فرماید: آنها هم مانند شما امتهایی اند و مرتبه ای از عقل و شعور و تکلیف هم به آنها داده شده است. در این صورت نوعی متفاوت و مرتبه ای از حشر و نشر و قیامت هم برای آنها متصور خواهد بود. والله العالم(392).
وجه دیگر نام گذاری قیامت به یوم الجمع این است که خداوند میان ارواح و اجسام جمع می کند (معاد جسمانی) یا بین انسان و عملش جمع می کند یا بین ظالم و مظلوم جمع می کند یا میان اهل هدایت و ضلالت جمع می کند یا میان اهل بهشت و اهل جهنم جمع می کند، یا از حیث اجتماع انبیا با امتهای خود چنین نامیده شده است، یا چون قیامت جامع بین بعث و حساب و جزاست یوم الجمع است.
یوم التغابن: تغابن از ریشه غبن به معنای گول زدن در معامله است، خواه در خرید باشد یا در فروش. و تغابن مصدر باب تفاعل است، و گرچه این باب طرفینی است، یعنی مغبون کردن یکدیگر، همیشه به این معنا به کار نمی رود، بلکه در اینجا به معنای ظهور غبنها است، و غابن یعنی برنده و مغبون یعنی بازنده. از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت شده که در توضیح یوم التغابن فرمودند: بهشتیان قبل از آنکه به بهشت بروند خداوند جایگاه آنان را در جهنم در صورتی که بدکار بودند نشان می دهد تا حالات شکر آنان افزون شود؛ و جهنمیان نیز قبل از آنکه وارد جهنم شوند خداوند جایگاه آنان را در بهشت در صورتی که نیکوکار بودند نشان می دهد تا حسرت و ندامت آنان زیاد شود. پس در آن روز مومن وارث مقام کافر در بهشت می شود و کافران در جهنم به جای مومن قرار می گیرند؛ و این است یوم التغابن(393).
بعلاوه، شاید به قیامت از آن جهت یوم التغابن می گویند که هر یک از خلایق بر مقدار حظ و بهره خود حسرت می خورد و می بیند دنیا او را مغبون کرده است. کافر می گوید: چرا مسلمان نشدم که به بهشت روم و مومن می گوید چرا بندگی بیشتر نکردم تا درجات بالاتر و بهتری داشته باشم. پس غبن کافر به سبب ترک ایمان است و غبن مومن به سبب تقصیر بندگی و احسان.
امام علی (علیه السلام) فرمودند: المغبون من شغل بالدنیا وفاته حظه من الاخره(394) (مغبون کسی است که به دنیا مشغول شود و بهره آخرت خود را از دست بدهد.)