فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

71. گنهکار دوست دارد هر چه داشته بدهد تا نجات یابد

یبصرونهم یود المجرم لو یفتدی من عذاب یومئذ ببنیه و صاحبته و اخیه و فصیلته التی تؤیه و من فی الارض جمیعا ثم ینجیه
معارج: 11 - 14
یکدیگر را برابر چشمانشان آرند. گنهکار دوست دارد که خویشتن را بازخرد به فرزندانش، و زنش و برادرش، و عشیره اش که او را مکان داده است، و همه آنها که در روی زمین اند، و نجات یابد.
یود از مصدر ود و وداد و مودة به معنای دوست داشتن است. ودود، از اسماء الله، هم به معنای دوست دارنده است.
خداوند در آیات متعددی از قرآن کریم از این حالت انسان مجرم در صحنه قیامت سخن گفته است تا هم اخبار از غیبت باشد و هم هشداری به او و هم دفع توهم از او که مبادا گمان کند آن روز می شود راه فراری از عذاب الهی پیدا کرد.فالیوم لا یؤخذ منکم فدیة و لا من الذین کفروا(343) (پس امروز نه از شما فدیه ای پذیرقته می شود و نه از کافران.) واتقوا یوما لا تجزی نفس عن نفس شیئا و لا یقبل منها شفاعة و لایؤخذ منها عدل و لا هم منصرون.(344) (و از روزی بترسید که کسی مجازات دیگری را نمی پذیرد و نه از او شفاعت پذیرفته می شود و نه غرامت از او قبول خواهد شد و نه یاری می شوند.)
در آیه 254 سوره بقره نیز وجود هر گونه خرید و فروش و دوستی و رفاقت در قیامت منتفی شده است و نیز می فرماید:ان الذین کفروا لن تغنی عنهم اموالهم و لا اولادهم من الله شیئا(345)(کافران هرگز نمی توانند در پناه اموال و فرزندانشان از مجازات خدا در امان بمانند.)
استجیبوا لربکم من قبل ان یأتی یوم لا مرد له من الله ما لکم من ملجأ یومئذ و ما لکم من نکیر(346) (اجابت کنید دعوت پروردگار خود را، پیش از آنکه روزی فرا رسد که بازگشتی برای آن در برابر اراده خدا نیست، و در آن روز نه پناهگاهی دارید و نه مدافعی.) یوم لا تملک نفس لنفس شیئا(347) (روزی است که هیچ کس قادر بر کاری به سود دیگری نیست.)
خداوند در خلال آیات 17 و 18 سوره معارج دو ویژگی سرنوشت ساز و تعیین کننده مجرمان را که به سبب آن دوزخی شده اند بیان کرده است: 1) ادبر و تولی، به تعالیم توحیدی پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) پشت کردن، 2) و جمع فاوعی، جمع مال و ثروت و ذخیره کردن آن. اولی سبب از بین رفتن حیات فردی انسان است، چه اینکه روح آدمی را بقا و دوامی جز توحید نیست، و دیگری سبب از بین رفتن حیات اجتماعی انسان است، چه اینکه اجتماع بشری با انفاق و نوع دوستی و ایثار و بخشش باقی می ماند.

72. قلب سلیم: تنها سرمایه نجات

یوم لا ینفع مال و لا بنون الا من اتی الله بقلب سلیم
شعراء: 88 و 89
روزی که نه مال سود می دهد و نه فرزندان؛ مگر آن کس که با قلبی رسته از شرک به نزد خدا بیاید.

سلامت قلب به چیست؟

از جمله مسائل مورد توجه قرآن کریم و روایات شریف قلب و سلامت و حیات آن و امراض و نقایص و مرگ آن است. قرآن گاهی فرموده قلب غلیظ و سخت تر از سنگ می شود: ثم قست قلوبکم من بعد ذلک فهی کالحجاره او اشد قسوة.(348) و در جایی فرموده قلب مریض می شود: فی قلوبهم مرض(349)، و در آیه دیگر فرموده: قلب زنگ می زند و تیره می شود: کلا بل ران علی قلوبهم(350)، همچنین فرموده قلب مهر زده می شود و دیگر هدایت پذیری اش را از دست می دهد: ختم الله علی قلوبهم(351)، اما گناهان را به قلب نسبت نمی دهد: و لکن یؤاخذکم بما کسبت قلوبکم(352)، و فرموده: قلب است که می ترسد: سنلقی فی قلوب الذین کفروا الرعب(353)، و گفته قلب وسیله فهم و درک هدایت است: لهم قلوب لا یفقهون بها(354)، و ایمان حقیقی و هدایت واقعی نفوذ ایمان و توحید به قلب است و حالت تسلیم آن است: و لما یدخل الایمان فی قلوبکم(355)، و بالاخره خداوند قلب را مخزن رافت و رحمت و اطمینان و سکینه معرفی کرده و آن را مرتبط با ذات مقدس خداوند دانسته است - ارتباطی عمیق و درونی: و جعلنا فی قلوب الذین اتبعوه رأفه و رحمه(356) الا بذکر الله تطمئن القلوب(357) در آیه مورد بحث هم فرموده است در قیامت چیزی جز قلب سلیم به کار نمی آید، و سلیم از ماده سلم است به معنای سلامت و سالم بودن از بیماریها، و بیماریها هم در آیات مذکور بیان شد. در ارزش و اهمیت آن در روایات، همین بس که امام علی (علیه السلام) فرمودند: اذ احب الله عبدا رزقه قلبا سلیما و خلقا قویما(358). (هر گاه خداوند بنده ای را به دوستی خود برگزیند به او سلامت قلب و نیکی خلق عطا می کند.)
از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) درباره قلب سلیم پرسیدند. حضرت فرمود: قلب سلیم دین داری به دور از شک و پیروی از هوای نفس است و نیز عمل کردن خالصانه و بدون تظاهر و شهرت طلبی(359)، از امام صادق (علیه السلام) هم در باره آیه الا من اتی الله بقلب سلیم پرسیدند. حضرت فرمودند: قلب سلیم آن قلبی است که وقتی پروردگارش را ملاقات می کند (تا لحظه مرگ) احدی جز خدا در او نباشد، و هر قلبی که از شرک و شک محفوظ باشد آن قلب سلیم است(360).
نیز حضرتش فرمودند: قلب سلیم آن قلبی است که در آن دوستی دنیا نباشد.(361)
امام علی (علیه السلام) هم فرمودند: شرط رسیدن به سلامت قلب این است که برای مومنان همان پسندی که برای خود می پسندی(362)، از امام صادق (علیه السلام) هم روایت شده که هر کس نیت صادق و راست داشته باشد صاحب قلب سلیم است، زیرا سلامت قلب از نفسانیات موجب می شود که در همه کارها نیت فقط خالص برای خدا باشد. آن گاه حضرت فرمودند: خداوند فرموده است: یوم لا ینفع مال و لا بنون الا من اتی الله بقلب سلیم.(363)
امام علی (علیه السلام) نیز فرمودند: خوشا به حال آنکه قلبی سلیم دارد: از کسی که هدایتش می کند اطاعت می کند و از آنکه وی را به پستی می کشاند دوری جوید.... به سرای هدایت، پیش از آنکه درهایش بسته و اسبابش قطع شود، اهتمام ورزد، در توبه را بگشاید و گناه را از بین ببرد اگر چنین کند، بر جاده حق قرار گرفته و به راه راست و وسیع حق هدایت شده است(364).