فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

68. به هر کس برابر کارش پاداش داده می شود. از وحشت دلها به گلو می رسد

الیوم تجزی کل نفس بما کسبت لا ظلم الیوم ان الله سریع الحساب و انذرهم یوم الازفه اذا القلوب لدی الحناجر کاظمین ما للظلمین من حمیم و لا شفیع یطاع.
مومن 17 و 18
در آن روز، هر کس را همانند عملش جزا می دهند و به کس ستمی نمی رود، و خدا زود به حسابها می رسد. از روز قیامت بترسانشان، آن گاه که دلها لبریز از اندوه به نزدیک حنجره ها رسد، ستمکاران را در آن روز نه خویشاوندی باشد و نه شفیعی که سخنش را بشنوند.
آزفه از ماده ازف به معنای نزدیک شدن وقت است؛ و در آن، گذشته از نزدیکی، ضیق وقت نیز مراد است. آزقه یعنی نزدیک شونده. کاظمین از ماده کظم است و در اصل به معنای بستن دهان مشک است پس از پر شدن، فردی را کظیم می گویند که پر از غصه یا پر از خشم باشد و انتقام نگیرد.
آیات 54 سوره یس و 25 نور از جمله دهها آیه ای است که می فرماید در قیامت هیچ ظلمی به انسان نمی شود و جزای واقعی آنها بی کم و کاست به آنها داده می شود.

یوم الازفه

تعبیر قیامت به آزفه به سبب نزدیکی آن و تنگی وقت است. این گونه تعبیر هشداری است به غافلان و بی خبرانی که به نفس خود وعده می دهند که تا قیامت زمان و راهی طولانی در پیش است اما خداوند می فرماید قیامت یوم الازفه است - روز نزدیک. در آیه 57 سوره نجم می فرماید: ازفت الازفه (آنچه باید نزدیک شود نزدیک شده است)؛ و در آیه 1 سوره قمر هم فرموده است: اقتربت الساعه (قیامت نزدیک شده است.)
در این نزدیکی، پیام دیگری هم وجود دارد و آن اینکه مجموعه عمر دنیای شما نسبت به آخرت بسیار کوتاه است، چه رسد به عمر شما، که فقط لحظه ای است در مقابل عمر قیامت.
تا به بازار جهان سوداگریم - گاه سود و گه زیان می آوریم
گر نکو بازارگانیم از چه روی - هرگز این سود و زیان را نشمریم
جان زبون گشته است و در بند تنیم - عقل فرسوده است و در فکر سریم
روح را از ناشتایی می کشیم - سفره ها از بهر تن می گستریم
گر چه عقل آیینه کردار ماست - ما در آن آیینه هرگز ننگریم
گر گران باریم جرم چرخ چیست - بار کردار بد خود می بریم
چون سیاهی شد بضاعت دهر را - ما سیه کاریم کان را می خریم
پند نیکان را نمی داریم گوش - آن در این فکرت کز ایشان بهتریم
پهلوان اما به کنج خانه ایم - آتش اما در دل خاکستریم
کاردانان راه دیگر می روند - ما تبه کاران به راه دیگریم
گرگ را نشناختستیم از شبان - در چراگاهی که عمری می چریم
بر سپهر معرفت کی بر شویم - تا به پر و بال چوبین می پریم
واعظیم اما نه بهر خویشتن - از برای دیگران بر منبریم
آگه از عیب عیان خود نه ایم - پرده های عیب مردم می دریم
سفلگیها می کند نفس زبون - ما همی این سفله را می پروریم
بشکنیم از جهل و خود ار نشکنیم - بگذریم از جان و از تن نگذریم
باده تحقیق چون خواهیم خورد؟ - ما که مست هر خم و هر ساغریم
چون که هر برزیگری را حاصلی است - حاصل ما چیست گر برزیگریم
چون که باری گم شدیم اندر رهی - به که بار دیگر آن راه نسپریم
زان پراکندند اوراق کمال - تا به کوشش جمله را گرد آوریم
تا بیفشانند بر چینندمان - طوطی وقت و زمان را شکریم(337)

69. در قیامت فرمانروایی فقط از آن خداست، روزی سخت بر کافران، پشیمان از دوست

الملک یومئذ الحق للرحمن و کان یوما علی الکفرین عسیرا و یوم یعض الظالم علی یدیه یقول یا لیتنی اتخذت مع الرسول سبیلا یا ویلتی لیتنی لم اتخذ فلانا خلیلا
فرقان: 26 - 28
فرمانروایی در آن روز به راستی از آن خدای رحمان است، و برای کافران روزی دشوار خواهد بود - روزی که کافر دستان خود را به دندان گزد و گوید: ای کاش راهی را که رسول در پیش گرفته در پیش گرفته بودم! وای بر من. کاش فلان را دوست نمی گرفتم!
عسیرا از عسر به معنی دشواری است، و عسیر صفت است به معنای صعب و دشوار.
یعض از ماده عض، به معنای دندان گرفتن، که گاهی منشأ این عمل خشونت است و گاهی حسرت و تاسف بر گذشته. ظالم هر آن کسی را گویند که با تعالیم وحی و هدایت انبیا هدایت نشده باشد.
اصل خلیلا خلل است به معنای گشادگی میان دو چیز، و خلال به عنوان مصدر باب مفاعله به معنی وسط است؛ و خلة، که به معنی دوستی و مودت است، از آن جهت گویند که دوستی در وسط نفس قرار دارد یا آنکه نفس را می شکافد و در آن اثر می گذارد، و خلیل یعنی دوست و جمع آن اخلاء است.
قرآن می فرماید: در قیامت مُلک فقط و فقط برای رحمان است - آیات 73 سوره انعام و 56 حج همین معنا را بیان می کند - زیرا تمامی اسباب و روابط و وسایط در آن روز از هم گسیخته می شود و برای همه ظاهر می شود که ملک و حکم از ابتدا برای خدا بود و هیچ یک از اسباب، بر خلاف آنچه می پنداشتند، سبب مستقل نبود؛ و کفار از این جهت که تمام اعتماد و تکیه شان به اسباب ظاهری دنیا بوده است و از سبب حقیقی عالم، یعنی ذات مقدس حضرت حق، غافل بوده اند، هنگامی که در قیامت چشم می گشایند و در آنجا هیچ یک از آن اسباب را نمی بینند، با روزی بسیار سخت و دشوار مواجه می شوند و خود را کاملا بی پناه و تکیه گاه می بینند. در نتیجه، آنان که به اسباب مادی و زایل قیامت دستان خود را بر اثر شدت ندامت با دندان می گزند و آرزو می کنند که ای کاش، راه باریکی به سوی هدایت به دست می آوردیم. یا لیتنی قدمت لحیاتی (ای کاش برای زندگی ام چیزی از پیش فرستاده بودم(338)). و ای کاش فلانی را دوست خود نمی گرفتم و با او مشورت نمی کردم و سخنانش را نمی شنیدم و از او تقلید نمی کردم(339)، و شاید این باشد معنای دشمنی دوستان با هم در قیامت. در آیه 67 سوره زخرف هم خدای متعال می فرماید: الا خلاء یومئذ بعضهم لبعض عدو الا المتقین. (دوستان در آن روز دشمن یکدیگرند، مگر پرهیزکاران).