فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

کیفیت حضور در صحنه قیامت

رسول الله (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: کل من ورد القیامه عطشان(323) (کسانی که وارد صحنه قیامت می شوند تشنه اند.)
در حدیث دیگری است که پیامبر خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در خلال موعظه به اصحاب فرمودند: یا ایها الناس انکم محشورون الی الله حفاة عراة غرلا... (ای مردم، همانا شما پا برهنه و عریان و ختنه نشده و در قیامت در پیشگاه خدا حاضر می شوید.) آن گاه این آیه را تلاوت فرمودند: کما بدانا اول خلق نعیده(324)(325) (آن گونه که آفرینش را آغاز کردیم، آن را بر می گردانیم.)
امام صادق (علیه السلام) نیز فرمودند: حال مردم در قیامت و هنگام ایستادن در برابر پروردگار جهانیان، که از شدت تنگی جا و فشردگی و نزدیکی به هم، سهم هر کس فقط به اندازه جای پای اوست، مثل تیر در تیردان است که نمی تواند از جای خود تکان بخورد و به جای دیگری برود(326).
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: شعار مردم در تاریکی روز قیامت لا اله الا الله است(327).

66. صدای مهیب قیامت و فرار انسان از برادر و پدر و مادر و زن و فرزندانش

فاذا جاءت الصاخه یوم یفر المرء من اخیه و امه و ابیه و صاحبته و بنیه لکل امری ء منهم یومئذ شأن یغنیه
عبس: 33 - 37
چون بانگ قیامت بر آید. روزی که آدمی از برادرش می گریزد، و از مادرش و پدرش، و از زنش و فرزندانش، هر کس را در آن روز کاری است که به خود مشغولش دارد.
الصاخه فریادی است که از شدت گوش را کر می کند، و صاخه یکی از اسمای قیامت است.
شأن به معنای کار و حال است.
قرآن به کرات از هول و ترس و وحشت صحنه قیامت سخن گفته است. در سوره ابراهیم، در توصیف آن وحشت می گوید: انما یؤخرهم لیوم تشخص فیه الابصار مهطعین مقنعی رءوسهم لا یرتد الیهم طرفهم و افئدتهم هواء.(328) (تنها و تنها تاخیرشان می اندازد (عذابشان را) برای روزی که دیدگان خیره می شود و از حرکت باز می ایستد، گردنها را می کشند و سرها را به آسمان بلند می کنند، حتی پلک چشمهایشان از حرکت باز می ایستد و دلهایشان خالی می شود.)
در سوره مزمل می فرماید: یوما یجعل الولدان شیبا(329) (روزی که کودکان را پیر می کند.) در سوره قلم نیز در توصیف وحشت قیامت می فرماید: یوم یکشف عن ساق و یدعون الی السجود فلا یستطیعون خاشعه ابصارهم ترهقهم ذله.(330) (از شدت هول و وحشت و وخامت اوضاع قیامت) ساقها برهنه می شود و آنها را به سجده دعوت می کنند، اما قادر بر آن نیستند. این در حالی است که از شدت ندامت و شرمساری چشمهاشان به زیر افتاده و ذلت و خواری سراسر وجود آنها را گرفته است.)
این وحشت به گونه ای است که با وجود نسبتهای قویم خانوادگی و دوستی از یکدیگر فرار می کنند، و اساسا در صحنه قیامت همه نسبتهای خانوادگی و خویشاوندی از بین میرود، زیرا حقیقت امر بر آنان آشکار می شود و می فهمند که هیچ کسی از ارحام و اولادشان سودی به حالشان ندارد: لن تنفعکم ارحامکم و لا اولادکم یوم القیامه یفصل بینکم.(331) (هرگز بستگان و فرزندانتان سودی به حالتان نخواهند داشت. روز قیامت میان شما جدایی می افکند.) در سوره مومنون هم این حقیقت را این گونه بیان می کند:فاذا نفخ فی الصور فلا انساب بینهم یومئذ و لا یتساءلون(332) (هنگامی که در صور دمیده شود هیچ یک از پیوندهای خویشاوندی میان آنها در آن روز نخواهد بود و از یکدیگر تقاضای کمک نمی کنند.)
امام علی (علیه السلام) فرمودند بر انگیخته شدن در قیامت و حضور در صحرای محشر سخت تر از قبر است روزی است که کودکان خردسال پیر می شوند و بزرگ سالان هوش از سرشان می رود و جنینها سقط می شوند... پس چگونه است حال کسی که با گوش و چشم و زبان و دست و پا و شرمگاه و شکم خویش گناه کرده است، اگر خداوند او را نیامرزد و بر آن رحم نکند(333).

67. پنهانها آشکار می شود

یوم تبلی السرائر فما له من قوه و لا ناصر
طارق: 9 و 10
در روزی که رازها آشکار می شود، او را نه نیرویی است و نه یاوری.
تبلی از بَلیَ و بِلی و بلاء به معنای کهنه شدن است، و امتحان را از آن جهت ابتلاء گویند که ممتحن امتحان شده را از کثرت امتحان کهنه می کند، و به غم و اندوه هم بلاء می گویند، زیرا بدن را کهنه و فرسوده می کند.
السرائر جمع سریره به معنی امر پوشیده است و اصل آن سر است، به معنای نهان و امر پوشیده و مراد از آن در آیه اعمال و افکار و عقاید آدمی است.
معنای این دو آیه این است که در قیامت آنچه از عقاید و آثار اعمال، که انسانها پنهان کرده بودند، چه خیرش و چه شرش، آزمایش و شناسایی می شود و به قول مرحوم علامه طباطبایی، در المیزان، زرگر اعمال و عقاید آنها را در بوته زرگری خود می آزماید تا معلوم شود که کدام صالح و کدام فاسد بوده و کدام خالص و کدام ناخالص است تا بر طبق آن، صاحبش را جزا دهد. قرآن می فرماید: ان تبدوا ما فی انفسکم او تخفوه یحاسبکم به الله(334) (اگر اظهار کنید آنچه در باطن دارید و اگر پنهانش کنید، خداوند شما را بر طبق آن محاسبه می کند.) در سوره زمر هم می فرماید: و بدا لهم سیئات ما کسبوا و حاق بهم ما کانوا به یستهزءون (335) (در آن روز، اعمال بدی را که انجام داده اند برای آنها آشکار می شود و آنچه استهزا می کردند بر آنها واقع می گردد.)
آن گاه می فرماید: نه خودش نیرویی دارد تا عذاب خدا را از خود دفع کند و نه یاوری دارد که او از وی دفاع کند. خلاصه در روز رستاخیز برای هیچ کس هیچ قدرتی نیست، نه از ناحیه خودش و نه از ناحیه دیگران: فما له من قوه و لا ناصر.