فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

61. حشر پرهیزکاران:

دسته جمعی، سواره، با جلال و شکوه
یوم نحشر المتقین الی الرحمن وفدا.
مریم: 85
روزی که پرهیزکاران را در نزد خدای رحمان سواره گرد آوریم.
نحشر از مصدر حشر به معنای بیرون کردن و کوچ دادن قومی است از قرارگاهشان به زور و اجبار. این کلمه برای کوچ دادن یک نفر استفاده نمی شود، و در قرآن هم هر جا آمده درباره جماعت بوده است: و حشرناهم فلم نغادر منهم احدا(291) (ایشان را کوچ دادیم و حتی یک نفر را از قلم نینداختیم.) از این رو بعضی حشر را جمع کردن معنا کرده اند. صاحب مجمع البیان گفته حشر گرد آوردن قوم است به یک مکان.
وفد به معنای فرستادگان و هیئت اعزامی به سوی پادشاه است.
در روایتی است که امام علی (علیه السلام) درباره این آیه از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدند: یا رسول الله آیا هیئتهای اعزامی (وفد) جز این است که سواره اند؟ پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: سوگند به آن که جانم در دست اوست، هنگامی که پرهیزکاران از قبرهای خود بیرون می آیند، با شتران سفید بال داری که جهازشان طلاست رو به رو می شوند، بند کفشهایشان نوری درخشان است و فاصله هر قدم آن شتران به اندازه ای است که چشم کار می کند.(292) در حدیث دیگری از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) است که درباره تفسیر این آیه فرمودند: ان الوفد لا یکونون الا رکبانا اولئک رجال اتقوا الله فاحبهم الله و اختصهم و رضی اعمالهم فسماهم المتقین. (فرستادگان فقط سواره اند. آنان مردانی اند که از خدا پروا داشتند. پس خداوند دوستدار آنها شد و آنان را برای خویش برگزید و از اعمالشان خشنود گشت. پس آنان را متقین نامید.)

آیا حشر فقط برای انسانهاست یا دیگر موجودات هم معاد و حشر دارند؟

در منطق قرآن، معاد و حشر و نشر دوباره در قیامت عمومی است که شامل همه موجودات می شود: و اذا الوحوش حشرت(293) (و در آن هنگام که وحوش جمع شوند.) و نیز فرموده است: الله یبدأ الخلق ثم یعیده(294) (خداوند آفرینش را آغاز می کند. سپس آن را باز می گرداند.)، وقل سیروا فی الارض فانظروا کیف بدا الخلق ثم الله ینشی النشأة الاخره(295) (بگو در زمین بگردید و بنگرید خداوند چگونه آفرینش را آغاز کرده است.) سپس خداوند به همین گونه جهان آخرت را ایجاد می کند. در اینجا که صریح تر فرموده است:و ما من دآبه فی الارض و لا طائر یطیر بجناحیه الا ام امثالکم ما فرطنا فی الکتاب من شی ء ثم الی ربهم یحشرون(296) (هیچ جنبنده ای در زمین و هیچ پرنده ای که با دو بال خود پرواز کند نیست، مگر اینکه امتهایی همانند شمایند. ما هیچ چیز را در این کتاب فروگذار نکردیم. سپس همگی به سوی پروردگارشان محشور می شوند.)
تا اینجا معلوم شد که حیوانات غیر انسان هم حشر و نشر دارند، اما دیگر موجودات مانند ماه و خورشید و زمین و آسمانها، چطور؟ قرآن می فرماید: و جمع الشمس و القمر(297) (زمانی که مهر و ماه جمع می شوند)، و الارض جمیعا قبضته یوم القیامه و السموات مطویات بیمینه(298)، (و در روز قیامت زمین همه اش در قبضه او و آسمانها پیچیده در دست اوست)، یوم تبدل الارض غیر الارض و السموات و برزوا لله الواحد القهار(299) (روزی که زمین و آسمان به زمین و آسمان دیگری تبدیل و همه برای خدای واحد قهار ظاهر می شوند.)

62. گناهکاران به تنهایی و کور محشور می شوند

و کلهم ءاتیه یوم القیمه فردا
مریم: 95
و نحشر المجرمین یومئذ زرقا
طه: 102
و همگی شان در روز قیامت تنها به نزد او می آیند.
و مجرمان را در آن روز، کبود چشم گرد می آوریم.
در آیات متعدد، خداوند از حشر مجرمان و گناهکاران در روز قیامت خبر داده است. در یک جا می فرماید:و نحشرهم یوم القیامه علی وجوههم عمیا و بکما و صما(300) (در روز قیامت آنها را بر صورتهایشان محشور می کنیم، در حالی که نابینا و گنگ و کرند)، در جای دیگر می فرماید: و نحشر المجرمین یومئذ زرقا(301) (و مجرمان را با چشمهای کبود (کور) در آن روز جمع می کنیم). در سوره روم با تاکید بر آیه 95 سوره مریم می فرماید: و یوم تقوم الساعه یومئذ یتفرقون(302) (و چون قیامت بر پا شد در آن روز از هم جدا شوند)یعرف المجرمون بسیماهم فیؤخذ بالنواصی و الاقدام(303) (گناهکاران به چهره هایشان شناخته می شوند و از موی جلو سر و پاهایشان گرفته می شوند).
خشعا ابصارهم یخرجون من الاجداث کانهم جراد منتشر(304) (نشان ذلت در چشمانشان آشکار است. مانند ملخهای پراکنده از قبرها بیرون می آیند.)
بسیاری آیات دیگر نیز گویای حالت حشر گناهکاران در قیامت است و به نوعی اخبار از غیب و آینده عالم محسوب می شود.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: من اثر الدنیا علی الاخره حشره الله یوم القیامه اعمی(305) (هر کس دنیا را بر آخرت برگزیند خداوند در روز قیامت او را نابینا محشور می کند.)
در حدیث دیگر از امام همام است که فرمودند: هرکس در برخوردش با مسلمانان دو رویی کند و دو گونه سخن بگوید جاء یوم القیامه و له لسانان من نار(306) (روز قیامت او را می آورند، در حالی که دو زبان از آتش دارد.) حضرتش در روایت دیگری فرمودند: هر کسی ظالمانه و به ناحق مال دیگری را بخورد و به او برنگرداند روز قیامت شراره ای از آتش به خود او می دهند.(307)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) هم فرمودند: بدگویان و عیب جویان و سخن چینان و بدنام کنندگان بی گناهان را خداوند به شکل سگ محشور می کند.(308)
امام صادق (علیه السلام) درباره حشر متکبران فرمودند: متکبران در روز قیامت به صورت مورچگانی محشور می شوند که مردم حاضر در محشر پیوسته تا پایان حساب خلایق آنها را لگد می کنند(309)
در حدیث است که شخصی از پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) پرسیدند: یا رسول الله، روز قیامت چگونه کافران وارونه محشور می شوند؟ حضرت فرمودند:ان الذی امشاه علی رجلیه قادر ان یمشاه علی وجهه یوم القیامه(310) (آن خدایی که قادر است انسان را بر روی دو پایش راه ببرد قادر است که وارونه و بر صورتش راه ببرد.)