فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

47. منتظر فرمان خروج از قبرها باشید تا به سوی ما برگردید

و استمع یوم یناد المناد من مکان قریب یوم یسمعون الصیحه بالحق ذلک یوم الخروج انا نحن نحی و نمیت و الینا المصیر یوم تشقق الارض عنهم سراعا ذلک حشر علینا یسیر
ق: 41 - 44
و آن گاه که منادی از مکانی نزدیک ندا می دهد، گوش فرادار. روزی که آن آواز سهمناک را به حق می شنوند، آن روز روز بیرون شدن از گور است. ما زنده می کنیم و می میرانیم و بازگشت به سوی ماست، روزی که زمین بشکافد و آنان به شتاب بیرون آیند، و این گرد آوری برای ما آسان است.
این آیه تاکید دیگری است بر این حقیقت مهم که انسان موجودی همیشه زنده است و زندگی اش با مردن خاتمه نمی یابد و مردن برای او در واقع انتقال از خانه ای به خانه ای دیگر است و زندگی دنیا حیاتی امتحانی و در عین حال سرنوشت ساز برای اوست و به سان مقدمه ای است برای آن زندگی ابدی، از این رو خداوند در آیات بسیاری از آخرت به عنوان جزا و اجر این دنیا یاد کرده است.
امام صادق (علیه السلام) در خلال حدیثی مفصل در باب انسان شناسی فرمودند: انسان نیمش از دنیا (جسم) و نیمش از آخرت (روح) است. پس تا زمانی که خداوند میان این دو نیمه را جمع کند، حیاتش در زمین ادامه می یابد و از او آسمان و شأن آخرتی به شأن دنیا تنزل می یابد، اما آن هنگام که بین این دو به وسیله مرگ جدایی بیندازد، روح به سوی شأن خود، که عالم آخرت و آسمان است، می رود.پس روح قبل از مرگ در زمین و بعد از آن در آسمان است.(251)

حقیقت روح و ارتباط آن با بدن

سید علی خان کبیر در ریاض السالکین، که شرحی است بر صحیفه سجادیه، می گوید:
رگهایی که به قلب صنوبری متصل اند کارشان گرفتن خون از قلب و وارد ساختن خون جدید به قلب است و این عروق شریان نام دارند، و خود قلب دو حرکت دارد: انقباضی و انبساطی. در حرکت انقباضی، بخار تاریک موجود در قلب وارد شریانها می شود و خون را به حرکت و جریان در می آورد.در حرکت انبساطی، قلب نسیم لطیف، گوارا و صاف و پاکیزه را می گیرد. در نتیجه، در قلب، نشاط و یک نوع سرور حاصل می شود؛ و آن نسیم لطیف صاف و گوارا به بخار تبدیل شده و به وسیله همان بخار روح به تمامی اجزای بدن و به همه اعضای آن مسلط شده و در تمام نقاط جسم نفوذ می کند؛ و به خاطر تسلط روح بر آن، نسیمی که به قلب نشاط می دهد ایجاد می شود؛ و این نسیم را روح حیات می گویند که اگر لحظه ای از قلب قطع شود، حیات و زندگی او قهراً منقطع می شود.(252)
در حدیثی از امام رضا (علیه السلام) است که فرمود: مرکز روح مغز است و شعاع آن به تمامی قسمتهای بدن منتشر می شود و به همین وسیله بر بدن مسلط می شود، همان گونه که مدار خورشید در وسط آسمان است و شعاعش بر همه زمین گسترش می یابد. پس زمانی که آن مدار پنهان شود، معنایش این است که دیگر خورشیدی وجود ندارد. همین طور است سر: زمانی که سر، که مدار و مرکز روح است قطع شود، دیگر روحی در بدن نخواهد بود(253).
فلک نه همسری دارد نه هم کف - به خون ریزی دلش اصلا نگفت اف
همیشه شیوه کارش همینه - چراغ دودمانی را کند پف(254)

48. سوگند که وعده جزای اعمال واقع شدنی است

بسم الله الرحمن الرحیم
و الذاریت ذروا فالحاملت وقرا فالجاریت یسرا فالمقسمات امرا انما توعدون لصادق و ان الدین لواقع
ذاریات: 1 - 6
به نام خدای بخشاینده مهربان، سوگند به بادهایی که خاک می پراکنند، سوگند به ابرهان گران بار، سوگند به کشتیهایی که به آسانی روان اند و سوگند به فرشتگانی که تقسیم کننده کارهایند، که آنچه شما را وعده می دهند راست است و روز جزا آمدنی است.
الذاریات اسم فاعل و جمع ذاریة و آن از ذرو به معنای پراکندن و پاشیدن گرفته شده است.
وقر به معنای سنگینی بار در پشت و یا شکم است.
توعدون، از ماده وعد، در وعده خیر و شر، هر دو، به کار می رود، و چون کلمه دین به معنای مطلق جزاست، چه وعده باشد و چه وعید، تأییدی بر معنای توعدون است.
در این آیات، ابتدا خداوند پشت سر هم چهار سوگند خورده تا تاکیدی باشد بر مطلبی که بعد از آن بیان می کند، و آن عبارت است از آمدن روزی که در آن روز جزای اعمال داده می شود.این قسمهای چهارگانه همه تدابیر عالم را شامل می شود و به همه یکجا اشاره دارد: هم نمونه ای از تدبیر امور خشکیها را آورده (و الذاریات ذروا) و هم نمونه ای از تدابیر امور دریاها را (فالجاریات یسرا)، هم نمونه ای از تدابیر مربوط به فضا را آورده (فالحاملات) و هم به دیگر امور در عبارت فالمقسمات امرا اشاره کرده است که منظور فرشتگانی اند که واسطه تدبیر الهی اند و اوامر خدای تعالی را تقسیم می کنند تا خلقت و تدبیر الهی به دست فرشتگانی برسد که مامور پدید آوردن حوادث جزئیه عالم اند (بر طبق ملائکه از بالا به پایین). سپس، بعد از سوگند به اسبابی که در تدابیر سراسر عالم موثرند، جواب قسم را آورده است، و آن اینکه آن وعده هایی که از طریق وحی و پیامبر (صلی الله علیه و آله و سلم) به شما رسیده صادق و راست و روز جزای اعمال، آمدنی است: اگر اعمالتان خیر باشد، جزای خیرش را می بینید، و اگر شر باشد به سزای شرش می رسید(255).
در ابتدای پنج آیه ابتدای سوره مرسلات هم، پنج سوگند آمده است. آن گاه خداوند فرموده که انما توعدون لواقع(256) در آیه 7 سوره حج هم فرموده: و ان الساعه اتیه لا ریب فیها. در آیات 15 سوره طه و 59 مومن هم آمدن قیامت را قطعی و یقینی معرفی کرده است.
امام علی بن ابی طالب (علیه السلام) در باره یقینی بودن مرگ و معاد تعبیر زیبایی دارند:
و عجبت لمن نسی الموت و هو یری الموتی و عجبت لمن انکر النشاة الاخری، و هو یری النشأه الاولی و عجبت لعامر دار الفناء و تارک دار البقاء.(257)
(و تعجب می کنم از کسی که مرگ را فراموش می کند با اینکه مردگان را می بیند، و تعجب می کنم از کسی که جهان دیگر را انکار می کند در حالی که جهان نخست را می بیند، و تعجب می کنم از کسی که دار فانی را آباد می کند و دار باقی را به دست فراموشی می سپارد.)
و در جای دیگر فرمودند: فان الله جعل محمدا علما للساعه(258) (خدای بزرگ محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) را نشانه قیامت قرار داده است.)