فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

چه کسی ارواح را می گیرد؟

مشرکی در محضر امام علی (علیه السلام) ادعا کرد در قرآن درباره قبض روح تناقض وجود دارد.
امام در پاسخ به او فرمودند: الله یتوفی الانفس حین موتها(233) و یتوفاکم ملک الموت(234) و توفته رسلنا(235) و تتوفاهم الملائکه طیبین(236) و الذین تتوفاهم الملائکه ظالمی انفسهم(237) (خداوند در یک جا فرموده خدا ارواح را می گیرد و در جای دیگر فرموده ملک الموت و در جایی فرموده فرستادگان ما ارواح را می گیرند و در جای دیگر، گفته ملائکه.) خداوند تبارک و تعالی برتر و بزرگ تر از آن است که کار قبض روح را خود به عهده گیرد. کار فرستادگان و فرشتگانش کار او به حساب می آید، زیرا آنان فرمان خدا را اجرا می کنند...پس هرکس اهل طاعت و فرمانبری خدا باشد فرشتگان رحمت مامور گرفتن جان او می شوند. اما روح معصیت کاران را فرشتگان عذاب قبض می کنند. ملک الموت دستیارانی از فرشتگان رحمت و عذاب دارد که فرمان او را اجرا می کنند، و در واقع کار آنها ملک الموت است و قبض روح را به او نسبت می دهند. پس فعل آنان فعل ملک الموت است و فعل ملک الموت فعل خداست، زیرا خداست که ارواح را به دست هر کس که بخواهد می گیرد.(238)
در بیان دیگری از امام صادق (علیه السلام) درباره آیاتی که ذکر آن گذشت آمده است: خدای تبارک و تعالی برای ملک الموت و دستیارانی از فرشتگان قرار داده است که جانها را می گیرند، همچون داروغه که دستیارانی دارد و آنها را برای اجرای فرمانهایش می فرستد. پس فرشتگان جان مردم را می گیرند و ملک الموت در کنار جانهایی که خودش گرفته است آن جانها را از فرشتگان تحویل می گیرد و خدای عزو جل همه آنها را از ملک الموت می ستاند.(239)

انواع و احوال روح

امام علی (علیه السلام) در توصیف سبقت گیرندگان در آیه شریفه السابقون السابقون اولئک المقربون(240) فرمودند: آنان پیامبران مرسل و غیر مرسل اند که خداوند در آنها پنج روح قرار داده است: روح القدس و روح ایمان و روح قدرت و روح شهوت و روح بدن، (که به سبب هر یک امری را انجام می دهند(241)).
همچنین حضرتش فرمودند: به بدن شش حالت دست می دهد: سلامت، بیماری، مرگ، زندگی، خواب، بیداری. روح نیز چنین است: زندگی او دانش اوست و مرگش نادانی او و بیماری اش شک او و سلامتش یقین او و خوابش غفلت او و بیداری اش هشیاری او.(242)

45. نفخ صور: اول اعلام مرگ عمومی مخلوقات

و نفخ فی الصور فصعق من فی السموات و من فی الارض الا من شاء الله
زمر: 68
و در صور دمیده شود. پس هر که در آسمانها و هر که در زمین است - جز آنان که او بخواهد - بی هوش می شوند.
نفخ به معنی دمیدن است. الصور به معنی شیپور است، و نفخ صور کنایه از احضار و خواندن است.
صعق به معنی شدت صورت رعد است و در این آیه به معنی مرگ و بیهوشی است که لازمه معنا و اثر صیحه و شدت صوت رعد است، و صاعقه از این ریشه است به معنای مرگ و آتشی که از آسمان می آید و عذاب آورنده است. در اینکه این صور چیست و چگونه است، روایاتی وارد شده که برخی از آنها را در اینجا می آوریم و در موضوع بعد نیز از آنها سخن خواهیم گفت.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: صور شاخی از نور است که در آن سوراخهایی به عدد ارواح بندگان است(243) در حدیث دیگری از امام علی بن الحسین علیهما السلام است که صور شاخ بزرگی است که یک سر و دو طرف در بالا و پایین دارد که میان آنها فاصله بین اعماق زمین تا آسمان هفتم است(244) از این دو روایت می توان نتیجه گرفت که شیپور اسرافیل مادی نیست، بلکه از جنس نور است و این توضیحات برای تقریب به ذهن بوده است.
در موضوعات قبل اندکی درباره روح سخن گفتیم. اکنون آن بحث را ادامه می دهیم: