فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

فشار قبر

امام صادق (علیه السلام) از رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) روایت کرده اند که قبر مومن را در فشار می گذارد تا کفاره گناه ضایع کردن نعمتهای خداوند باشد.(198)
امام علی (علیه السلام) هم فرمودند: ای بندگان خدا، برای کسی که خداوند او را نیامرزیده است سختی قبر شدیدتر از مرگ است. پس بترسید و بر حذر باشید از تنگی و سختی و تاریکی و تنهایی آن...و همانا زندگی سختی که خداوند دشمن خود را از آن بیم داده (و فرموده: و من اعرض عن ذکری فان له معیشه ضنکا(199)) عذاب قبر است(200).

38. سخن پشیمانان به هنگام مرگ: ای کاش انفاق می کردم!

و انفقوا مما رزقناکم من قبل ان یأتی احدکم الموت فیقول رب لولا اخرتنی الی اجل قریب فاصدق و اکن من الصلحین.
منافقون: 10.
از آنچه روزی تان داده ایم در راه خدا انفاق کنید، پیش از آنکه یکی از شما را مرگ فرا رسد و بگوید: ای پروردگار من، چرا مرگ مرا اندکی به تاخیر نینداختی تا صدقه دهم و از شایستگان باشم.
انفقوا از ماده نفق و نفاق به معنی خروج و تمام شدن است، و انفاق یعنی اخراج مال از ملکش، زیرا شخص مالش را با آن دستش خارج می کند، و منافق از مصدر نفاق است، و آن کسی است که از ایمان به طرف کفر خارج شده است. نفق هم نقبی است که دری دیگر برای خروج دارد.
رزق یعنی روزی، و آن عطایی است که از آن بهره می برند، خواه طعام باشد یا علم یا غیر آن، از امور دنیوی یا اخروی.
در فرهنگ قرآن هر که انفاق کند به سود خود انفاق کرده است: و ما تنفقوا من خیر فلانفسکم(201)، همچنین آن چه انفاق می شود می ماند و آنچه انفاق نشود از بین می رود: ما عندکم ینفد و ما عند الله باق(202) از این روست که بزرگ ترین پشیمانی در هنگام مرگ، که پرده ها از حقایق کنار می رود، از این است که چرا انفاق نکردیم.
امام علی (علیه السلام) فرمودند: از دنیا چیزی برای انسان باقی می ماند که انفاق کرده است(203)، و نیز فرمودند: هر گاه بنده ای بمیرد، فرشتگان می گویند: چه پیش فرستاده؟ و مردم می گویند: چه باقی گذاشته؟ پس چیزی برای خود پیش فرستید تا از آن شما باشد و همه را بعد از خود باقی مگذارید که وبال شما خواهد بود.(204)

آیا عذاب و فشار قبر بر جسم است یا روح؟

عذاب قبر جسمانی و روحانی است، ولی نه بدن و جسم مادی و دنیایی، بلکه جسم و بدن برزخی عذاب می بیند. برای روشن شدن پاسخ، به این دو نکته توجه فرمایید:
1) روح انسان پس از مرگ و رها کردن بدن مادی به حیات برزخی وارد و با بدن مثالی خود متحد می شود و این اتحاد بدن مثالی با روح در عالم برزخ از اتحاد جسم و روح در دنیا قوی تر است. عالم خواب بهترین نمونه برای درک عالم برزخ است، زیرا در خواب به سبب ضعیف شدن وابستگی روح به بدن مادی، روح از حدود مادی قدری آزاد می شود و انسان خود را در نوعی تن مثالی، شبیه بدن مادی و دنیوی، می بیند: بدن مادی ما در رختخواب است، اما ما خود را با بدنی مشابه با این بدن در سیر و حرکت و شادی و غم و...می بینیم. عالم برزخ هم همین طور است: روح به همین بدن مثالی و قالب برزخی که از قبل در آن عالم وجود داشته ملحق می شود.
امام صادق (علیه السلام) فرمودند: ارواح در بدنهایی شبیه بدنهای دنیوی آنان است(205) البته هر چند بدن برزخی کامل تر از بدن مادی است، اما از بدن قیامتی ناقص تر است. این بدن نه مادی محض است، مانند بدن دنیایی، نه غیر مادی محض، مانند بدن قیامتی، بلکه در عین اینکه غیر مادی است، برخی از لوازم و آثار بدن طبیعی، مانند شکل و اندازه و مقدار، را دارد.
2) ارتباط روح با بدن مادی پس از مرگ به کلی از بین نمی رود، بلکه در عالم برزخ ارتباطی است که به رغم حضور روح در عالمی فوق عالم ماده، علاقه خاصی به بدن مادی و قبر خود دارد. آداب خاص دفن و قبر و مقدار و حد کندن آن و حرمت قبور مومنان و زیارت آنان و نظایر آن موید این مطلب است. و این رابطه در ساعت و روزها و ماههای اولیه مرگ بیشتر است و به تدریج، بر اثر انس روح با بدن برزخی و قالب مثالی، با بدن خاکی و مادی کم می شود، اما در هر حال قبر، حریم هر روحی است و این ارتباط به شکل ضعیف کماکان باقی می ماند.(206)