فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

17. آرزو بی فایده است: همه چیز به تلاش انسان بستگی دارد

الا تزر وازره وزر اخری و ان لیس للانسان الا ما سعی و ان سعیه سوف یری ثم یجزیه الجزاء الاوفی
نجم: 38 - 41
که هیچ کس بار گناه دیگری را بر ندارد؟ و اینکه برای مردم پاداشی جز آنچه خود کرده اند نیست؟ و زود است که کوشش او در نظر آید. سپس به او پاداشی تام دهند.
وزر به معنی ثقل و سنگینی است، و در اصل از وزر، به معنای پناهگاهی در کوه، گرفته شده و اغلب در توصیف گناه به کار رفته که بار سنگینی است بر گردن گناهکار.
سعی به معنی مشی و راه رفتن سریع، و نه دویدن است، و استعارا به جدیت در کار چه خیر و چه شر اطلاق می شود.
جزاء الاوفی جزایی است که درست به اندازه عمل باشد.
این آیات بیانگر سه اصل مسلم اسلام درباره سرای باقی آخرت است و گویای سه قانون از قوانین قیامت:
1) هر کس مسئول گناهان خویش است:لا تزر وازره وزر اخری؛
2) بهره هر کس در آخرت همان سعی و کوشش اوست:لیس للانسان الا ما سعی؛
3) خداوند به هر کس در برابر عملش جزای کامل می دهد:یجزیه الجزاء الاوفی.

برخی از دیگر تفاوتهای نظام دنیا با نظام آخرت

1) در دنیا می توان سخنان و اعمال و عقاید را کتمان کرد، اما در قیامت ممکن نیست: و لا یکتمون الله حدیثا(99)
2) در دنیا می توان عذر خواهی کرد، اما در قیامت ممکن نیست: و لا یؤذن لهم فیعتذرون(100)؛
3) در دنیا فرار از عذاب و شکنجه ممکن است، اما در قیامت ممکن نیست: این المفر کلا لا وزر(101).
ای ز بازار جهان حاصل تو گفتاری - عمر تو موسم کار است و جهان بازاری
اندر آن روز که کردار نکو سود کند - نکند فایده گر خرج کنی گفتاری
همچو بلبل که بر افراز گلی بنشیند - چند گفتی سخن و هیچ نکردی کاری
ظاهر آن است که بی زاد و تهی دست رود - گر از این مزرعه کس پر نکند انباری
زر طاعت زن و اخلاص عیار آن ساز - خواجه تا سود کنی بر درمی دیناری(102)

18. خسر الدنیا و الاخره کیان اند؟

و من الناس من یعبد الله علی حرف فان اصابه خیر اطمانّ به و ان اصابته فتنه انقلب علی وجهه خسر الدنیا و الا خره ذلک هو الخسران المبین
حج: 11
و از میان مردم کسی است که خدا را با تردید می پرستد. اگر خیری به او رسد، دلش بدان آرام گیرد، و اگر آزمایشی پیش آید، رخ بر تابد. در دنیا و آخرت زیان بیند و آن زیانی آشکار است.
حرف یعنی طرف، و یعبدالله علی حرف، یعنی این شخص در وسط و حقیقت بندگی نیست و در گوشه آن قرار گرفته است (تحریف شی ء هم یعنی به یک طرف بردن آن).
انقلب به معنی بازگشتن است و انقلاب هم به معنای انصراف و برگشتن؛ و انقلب علی وجهه یعنی صورت خود را به عقب بر نمی گرداند، گویی همیشه از ایمان بیگانه بوده است.
خسر و خسران و خسار یعنی نقصان و کم شدن و نیز یعنی نقصان راس المال و سرمایه و از بین رفتن آن.
باید توجه داشت که خاسران دنیا و آخرت از مسلمانان اند و سخن از کفار و مشرکان نیست: من یعبدالله (کسانی که خدا را عبادت می کنند)، لکن این سرمایه بندگی و دین خدا را، که بزرگ ترین سرمایه بشر است، در معرض زوال و نقصان و نابودی قرار می دهند. اینان بر طبق فرمایش حضرت امام حسین (علیه السلام)، که به هنگام ورود به کربلا به اصحاب خود فرمودند، همان بندگان و بردگان دنیایند که دین را هم برای تامین دنیای خود انتخاب کرده اند و اساس آرامش و اضطراب آنان برخورداری از دنیا یا محرومیت از آن است.الناس عبید الدنیا و الدین لعق علی السنتهم یحوطونه ما درت معایشهم فاذا محصوا بالبلاء قل الدیانون(103) (مردم بنده دنیایند و دین همچون لقمه ای لیسیده بر زبانهایشان است. مادامی که معیشت و زندگانی آنها وسعت و فراخی داشته باشد، آن را حفظ می کنند، ولی هنگامی که با ابتلائات امتحان شوند، دین داران کم می شوند.)
آیات 15 و 16 سوره زمر و 32 اعراف و 23 یونس نیز گویای این مطلب است.
ای هشت خلد را به یکی نان فروخته - وز بهر راحت تن خود جان فروخته
نزد تو خاکسار چو دین را نبوده آب - تو دوزخی بهشت به یک نان فروخته
نان تو آتش است و به دینش خریده ای - ای تو ز بخل آب به مهمان فروخته
ای از برای نعمت دنیا چو اهل کفر - اسلام ترک کرده و ایمان فروخته
ای خانه دلت به هوا و هوس گرو - وی جان جبرییل به شیطان فروخته
ای تو زمام عقل سپرده به حرص و آز - انگشتری ملک به دیوان فروخته
ای خوی نیک کرده به اخلاق بد بدل - وی برگ گل به خار مغیلان فروخته
ای بهر نان و جامعه ز دین بی نوا شده - بهر سراب چشمه حیوان فروخته
زد هوات کرده سیه دل چنان که تو - از رای تیره شمع به کوران فروخته
ین است مصر ملک و عزیز اندروست علم - ای نیل را به قطره باران فروخته
از بهر جامه جنت ماوی گذاشته - وز بهر لقمه حکمت لقمان فروخته
کرده فدای دنیی ناپایدار دین - ای گنج را به خانه ویران فروخته(104)