فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

ارکان چهار گانه آزمایش و امتحان الهی

1) ممتحن یا امتحان کننده ای که فرد یا گروهی را امتحان می کند که قهرا خداوند است. و فرموده: و لنبلونکم(69) (ما شما را می آزماییم.)
2) آزمایش دهندگان که به اعتباری همه بندگان خدا جزو آن اند؛ و در کشاکش زندگی از دوران بلوغ یا تمییز تا لحظه مرگ در بوته های مختلف آزمایش می شوند و برخی از آنها سربلند و پیروز و گروهی سر افکنده و شکست خورده بیرون می آیند. عده ای نیز آزمایشهای خاصی را از سر می گذرانند که سر گذشت برخی از آنها در داستانهای قرآن آمده است. حضرت ابراهیم(70) (علیه السلام) و حضرت سلیمان بن داوود(71) و قوم صالح(72) و سپاهیان طالوت(73) و حضرت موسی(74) (علیه السلام) و مسلمانان در جنگ احزاب(75) و احد(76) از این عده اند.
3) ابزارهای آزمایش الهی: قرآن ترس و گرسنگی و زیانهای مالی و جانی و کمبود میوه ها(77) و نقصان دارایی و فرزند(78) و ثروت و جان انسان(79) و خوابهای پیامبر(80) و خبرهای غیبی مانند روییدن درخت زقوم در جهنم(81) و عدد نگهبانان دوزخ(82) و همچنین احکام الهی(83) و زینتهای زمینی(84) را از ابزارهای اساسی خدا برای آزمایش بندگانش شمرده است؛ اما در آیه 35 سوره انبیاء دایره آن را بسیار وسیع کرده و فرموده: و نبلوکم بالشر و الخیر (ما شما را با شر و خیر می آزماییم.) در این صورت، هر فرصت و یا تهدیدی را می توان آزمایش الهی تلقی کرد.
4) انگیزه های آزمایش الهی:
الف) ظهور و بروز لیاقتها و شایستگیهای نهفته در افراد، بلکه امتحان خود یکی از وسایل هدایت انسانها به سوی کمال و سعادت است، به طوری که اگر نبود، استعدادها نهفته می ماند و به فعلیت نمی رسید؛
ب) شناخت ملاک پاداش و کیفر به واسطه اعمالی که در امتحانات الهی از بشر سر می زند؛
ج) جدا سازی افراد نیک از افراد بد، که صریح آیات 179 سوره آل عمران و 37 انفال است، برای تبیین بیشتر، مطالعه حکمت 93 نهج البلاغه توصیه می شود.

15. به آسمان و ستاره درخشان قسم که هر نفسی را محافظی است

بسم الله الرحمن الرحیم
و السماء و الطارق و ما ادریک ما الطارق النجم الثاقب ان کل نفس لما علیها حافظ.
طارق: 1 - 4.
به نام خدای بخشاینده مهربان. سوگند به آسمان و به آنچه در شب آید. و تو چه دانی که آنچه در شب آید چیست؟ ستاره ای است درخشنده. هیچ کس نیست مگر آنکه بر او نگهبانی است.
السماء از ماده سمو به معنای رفعت و بلندی است و سماء هر چیز یعنی بالای آن.
الطارق از ماده طرق به معنای کوبیدن است و راه را طریق می گویند چون رهگذران آن را با پا می کوبند؛ و طارق یعنی کوبنده.
النجم الثاقب: نجم به معنای ستاره و ثاقب از ماده ثقب به معنی سوراخ کردن است و چون این ستاره که برخی گفته اند ستاره زحل است آن قدر بلند است که گویی می خواهد آسمان را سوراخ کند آن را نجم ثاقب گویند.
حافظ: از ماده حفظ به معنای نگاهداری و مراقبت است و حافظ یعنی مراقب و نگهدار. حفیظ هم مبالغه در حافظ است.
جمله ان کل نفس لما علیها حافظ جواب قسم است؛ و ان نافیه و لما به معنای الاست؛ و معنای آیه این است که هیچ نفسی نیست مگر اینکه نگهبانی بر او موکل است و منظور از موکل شدن نگهبان برای حفظ نفس این است که فرشتگانی اعمال خوب و بد هر کس را می نویسند تا او بر طبق آن نوشته ها در قیامت محاسبه و جزا داده شود.
اکنون ببینیم حافظ کیست؟
قرآن می فرماید:و هو القاهر فوق عباده و یرسل علیکم حفظه حتی اذا جاء احدکم الموت توفته رسلنا و هم لا یفرطون(85) (او بر بندگان خود تسلط کامل دارد و مراقبانی بر شما می گمارد تا زمانی که یکی از شما را مرگ فرا رسد فرستادگان ما جان او را می گیرند و آنها کوتاهی نمی کنند.)
همچنین فرمود:و ان علیکم لحافظین کراما کاتبین یعلمون ما تفعلون(86) (و بی شک نگهبانانی بر شما گمارده شده والا مقام و نویسنده اعمال نیک و بد شما که می دانند شما چه می کنید.)
صاحب تفسیر قمی نوشته منظور از حافظین دو فرشته گماشته بر انسان اند که کرام اند و کاتب خوبیها و بدیها.

چرا خداوندی که عالم به نهانهاست فرشتگانی را بر انسان موکل کرده؟

این پرسش یکی از مشرکان و مادیان از امام صادق (علیه السلام) است. حضرت در پاسخ فرمودند: خداوند با این کار فرشتگان را به بندگی گرفته و آنان را گواه بر خلق خویش قرار داده است تا بندگان به سبب همراه بودن فرشتگان با آنان بیشتر مواظب طاعت خدا باشند و از نافرمانی او بیشتر بهراسند و اجتناب کنند. چه بسا بنده ای که قصد گناه می کند، اما با یاد آوری حضور دو فرشته موکل بر خود گناه نمی کند و می گوید: پروردگارم مرا می بیند و فرشتگان مراقب من درباره این گناه من گواهی خواهند داد.(87)
این است معنای و کان الله علی کل شی ء رقیبا(88) ان الله کان علیکم رقیبا(89)
از این رو، معصومان (علیهم السلام) در تعالیم تربیتی خود پیوسته توصیه فرموده اند که در همه آنان و لحظات و در همه شئون و امور خدا و مراقبت او محافظان او را در نظر بگیرید. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به ابوذر فرمودند: احفظ الله یحفظک احفظ الله تجده امامک(90) (خدا را مراقب باش تا خدا از تو مراقبت کند و خدا را در نظر داشته باش تا او را در برابر خود بیابی.) امام علی (علیه السلام) هم فرمودند: طوبی لمن راقب ربه و خاف ذنبه(91) (خوشا به حال کسی که پروردگارش را در نظر داشته باشد و از گناه خویش بترسد.)