فهرست کتاب


آیه های زندگی برای بیداری

حسین اسکندری‏

اهمیت و گستردگی بحث معاد در قرآن

اساسی ترین موضوع در تعالیم انبیا و آموزشهای انسان ساز وحی مبدأ و معاد است، به طوری که در قرآن کریم بعد از توحید، بیشترین آیات درباره معاد است، یعنی بیش از ربع آیات و پیامهای قرآن مستقیما درباره قیامت و حساب و کتاب و ثواب و عقاب است.
سیره حضرت حق برای طرح مسئله معاد چنان جامع و کامل و گویا است که هر کس کمترین بهره ای از آگاهی و وجدان داشته باشد راهی جز ایمان و یقین به آن ندارد: گاه با استدلال های منطقی معاد را ممکن دانسته و فرموده است: کما بدأکم تعودون(4) و گاه با مقایسه آن و رستاخیز طبیعت، که بی هیچ مانعی در معرض دید همگان است، اذهان را متوجه امکان و کیفیت رستاخیز بزرگ کرده و فرموده است: الله الذی ارسل الریاح فتثیر سحابا فسقناه الی بلد میت فأحیینا به الارض بعد موتها کذلک النشور(5)، در جایی قدرت مطلقه خداوند را به رخ کشیده و فرموده است:اولم یروا ان الله الذی خلق السموات و الارض و لم یعی بخلقهن بقادر علی ان یحیی الموتی بلی انه علی کل شی ء قدیر(6) و در جایی دیگر زندگی جنینی انسان را به او متذکر شده و فرموده است:یا ایها الناس ان کنتم فی ریب من البعث فانا خلقناکم من تراب...(7)، گاه با طرح داستانهایی چون چهار مرغ جناب ابراهیم (علیه السلام) و مرگ صد ساله عزیر و گاو بنی اسراییل و خواب اصحاب کهف و همراهان موسی (علیه السلام) در وادی طور، نمونه ها و شواهدی برای مرگ و معاد می آورد و گاه با خطابهای معجزه آسا در عمق جان و روح انسان نفوذ می کند و جسم او را نیز متاثر می سازد و او را متوجه قیامت می کند.

قیامت و تربیت

با آنچه از قرآن و رسالت آن می دانیم - قرآنی که کتاب هدایت است:قد جاءکم من الله نور و کتاب مبین یهدی به الله من اتبع رضوانه سبل السلام و یخرجهم من الظلمات الی النور باذنه و یهدیهم الی صراط مستقیم(8) وسیله تزکیه آدمیان است: یتلوا علیهم ایاته و یزکیهم(9)، قرآنی که کتاب دنیایی مردم است و اساسی ترین هدف در دنیا زندگی انسان است؛ قرآنی که آیه های آن تماماً آیه های زندگی و حرکت و تکامل است - می توان به اثر مهم معاد در زندگی انسانها پی برد. اعتقاد به معاد با آثار تربیتی و نتایج سازنده آن عامل بی نظیری برای سامان دهی زندگی افراد است، تنها یاد مرگ آن، که اولین منزل از منازل آخرت است، ثمرات گران بهایی چون قناعت و کیاست و عزت و سرعت در خیر و رقت قلب و زهد و تقوی و حیا و صبر و امید و قوت قلب دارد.

آیه های قیامت آیه های زندگی است

مرگ و حیات از چیزهایی است که روزمره، بلکه، به فرموده امام علی (علیه السلام) در هر نفسی با آن مواجهیم: فی کل نفس موت، و مصداق کامل آن، که مرگ انسان است، سرنوشتی است که هیچ گریزی از آن نیست: لا محیص عن یوم خط بالقلم(10) و این دستور الهی است که باید دایماً درباره دنیا و آخرتمان اندیشه کنیم: فی الدنیا و الاخره(11) از این روست که قرآن فراموش کردن قیامت را سرچشمه بسیاری از گناهان می خواند و خطاب به مجرمان می فرماید: فذوقوا بما نسیتم لقاء یومکم هذا(12) و یقین به آخرت را از عوامل هدایت و رستگاری در دنیا و آخرت معرفی کرده است:و بالاخره هم یوقنون اولئک علی هدی من ربهم و اولئک هم المفلحون(13)
در واقع، قرآن در یک نگاه مرگ و زندگی را در امتداد و ضمیمه و مکمل هم می داند، به گونه ای که حکمت آفرینش با آن محقق می شود:الذی خلق الموت و الحیاه لیبلوکم ایکم احسن عملا(14)، و در نگاهی وسیع تر، دنیا و آخرت را عوالمی به هم پیوسته، چون کارگاههای مختلف کارخانه ای عظیم، می داند - کارخانه ای که محصول آن انسان لایق بهشت یا جهنم است که در آن مراحل کمال را طی می کند تا جایی که محصول نهایی آن انسان بهشتی در جوار رحمت و رضوان خدا، یا انسان جهنمی در معرض خشم و غضب حضرت حق است:یا عباد الذین امنوا اتقوا ربکم للذین احسنوا فی هذه الدنیا حسنه و ارض الله واسعه انما یوفی الصابرون اجرهم بغیر حساب(15) رابطه ای همچون رابطه و پیوستگی عالم جنین با عالم دنیا، رابطه جرم و جریمه، رابطه پاداش و حسنه، رابطه عمل و عکس العمل، رابطه کشتزار و محصول من کان یرید حرث الاخره نزد له فی حرثه و من کان یرید حرث الدنیا نؤته منها.(16)
کوتاه سخن اینکه آخرتی که زندگی واقعی در آن است و ان الدار الاخره لهی الحیوان(17) حقیت حیات و کمال زندگی است و سخن از آیه های آن هم سخن از آیه های زندگی است.