آشنایی با قرآن جلد 3

نویسنده : متفکر شهید استاد مرتضی مطهری

1- وقتی که با دشمن روبرو شدید ثابت قدم باشید

اعوذ باللّه من الشیطان الرجیم
ولا تکونواست کالذین خرجوا من دیارهم بطرا ورئاء الناس و یصدون عن سبیل اللّه واللّه بما یعملون محیط. و اذ زین لهم الشیطان اعمالهم و قال لا غالب لکم الیوم من الناس و انی جار لکم فلما ترائت الفئتان نکص علی عقبیه و قال انی بری ء منکم انی اری مالا ترون انی اخاف اللّه واللّه شدید العقاب
آیه اول ترجمه اش این است: ای مسلمانان! شما مانند آن مردم نباشید که آنگاه که از خانه های خود بیرون آمدند با یک حالت غرور و نعمت زدگی، و به خاطر ریا و تظاهر، و متظاهراً بیرون آمدند، همانها که مانع مردم از راه خدا هستند، و خدابر همه کارهای آنها احاطه دارد.
این آیه دنباله دو آیه قبل است. اشاره ای به آن دو آیه بکنیم تا معنی این آیه روشن بشود. این سه آیه متوالی، دستور و آداب است برای مجاهدین مسلمان که ای مسلمانان مجاهد! آنگاه که با حریف روبرو می شوید و برای جهاد بپا می خیزید اینگونه باشید.
به نکاتی که در اینجا هست توجه بفرمایید و بعد مقایسه بکنید میان دستورهایی که اسلام به سربازان و مجاهدین می دهد و دستورهایی که معمولا و بلکه عموما به سربازها می دهند. و مخصوصاً توجه کنید که از جنبه احساسی، اسلام احساسات مجاهدین را در چه جهتی رهبری می کنند، و معمولاً تربیتهای بشری احساسات سربازان را در چه جهتی رهبری می کنند؟ البته یک قسمتهایی هست که مشترک است. مشترکات و مختصات هر دو را عرض میکنم.
در آن آیه خواندیم: (یا ایها الذین آمنوا اذا لقیتم فئه فاثبتوا) وقتی که با دشمن روبرو شدید ثابت قدم باشید. دستور ثبات و استحکام و پایداری است. این چیزی است که دیگران هم به سربازان همین طور دستور میدهند، و سرباز و مجاهد باید هم همین طور باشد، غیر از این اگر باشد نمی تواند سرباز باشد. و البته در میان ادیان، این از مختصات اسلام است که پیروان خود را دعوت به قوت و قدرت می کند. (ویل دورانت) مورخ معروف، یک دوره تاریخ تمدن نوشته است که بیشتر قسمتهای آن به فارسی ترجمه شده و در جلد یازدهم از ترجمه ها درباره تمدن اسلامی بحث کرده که خواه ناخواه مربوط به اسلام می شود. در آنجا می گوید هیچ دینی مانند اسلام پیروان خود را دعوت به قوت و قدرت نکرده است. و این یک حقیقتی است. (یا ایها الذین آمنوا اذا لقیتم فئه فاثبتوا) وقتی که گروه از دشمن را ملاقات میکنید ثابت قدم باشید، پشت به دشمن نکنید. و ما آیات حماسی زیادی در این زمینه داریم. مثلاً در سوره صف می فرماید: (ان اللّه یحب الذین یقاتلون فی سبیله صفا کانهم بنیان مرصوص) خدا دوست می دارد آن سربازانی را که در راه او میجنگند وصف می بندند محکم و پابرجا مثل دیواری روئین که کندنی نیستند. در افسانه های قدیم خودمان می گفتند اسفندیار روئین تن، به اعتبار یک فرد میخواستند بگویند او روئین تن است یعین در تنش مثلاً تیر اثر نمی گذارد. ولی اینجا قرآن راجع به جماعت می گوید. نمی گوید روئین تن به آن معنی افسانه ای، می گوید این صف، این سپاه چنان محکم در جای خدوشان می ایستند که گویی این دیوار گوشتی، دیوار روئین است. یا در آیه دیگر می فرماید (و کاین من نبی قاتل معه ربیون کثیر فما وهنوالما اصابهم فی سبیل اللّه و ما ضعفوا و ما استکانوا و اللّه یحب الصابرین ** سوره آل عمران، آیه 146 ترجمه چه بسیار رخ داده که پیغمبری، جمعیت زیادی از پیروانش در جنگ کشته شده و با این حال اهل ایمان باسختیهایی که در راه خدا به آنها رسیده مقاومت کردند و هرگز بیمناک و زبون نشدند و سر زیر بار دشمن نیاوردند و راه صبر وثبات پیش گرفتند که خداوند صابران را دوست میدارد.***
دستور اول ثبات است که این بیشتر بسته به آن اراده ای است که انسان در مقابل دشمن بکار میبرد. می گوید ترس نداشته باشید، ثابت قدم باشید.

2 - در حال جهاد خدا را زیاد یاد کنید

دوم: (و اذکروا اللّه کثیرا) در همان حال، خدا را زیاد یاد کنید، شعارهایی که میدهید شعارهای خدایی باشد. این کار دو فایده دارد. یکی اینکه انسان در آن حال که بیاد خدا است قوت قلب پیدا می کند. در واقع این دستور، مویدی است برای دستور اول که دستور ثبات است. دیگر اینکه آن حال، انسان را از هرگونه هوا و هوس دور می کند. شما برای خدا میجنگید، در یاد خدا باشید. لهذا مسلمین در جنگها شعارهای خدایی و الهی می دادند. الان هم هنوز کم و بیش در میان سربازهای عرب مرسوم است که شعار الله اکبر می دهند. البته آیه ندارد که کلمه الله اکبر را بگویید.
گوید خدا را زیاد یاد کنید. هر ذکری که ذکر خدا باشد مناسب است، خصوصا اذ کاری که استمداد از ذات اقدس الهی باشد.

از خدا و پیامبرش اطاعت کنید

دستور سوم: (اطیعوا اللّه و رسوله) اطاعت خدا و پیامبرش، اطاعت خدا یعنی قوانین اسلام را در آن حال کاملاً رعایت کنید، یک وقت تعدی نکنید، که در آن آیه می فرماید: (قاتلوا فی سبیل الله الذین یقاتلونکم ولا تعتدوا) ** 1. سوره بقره، آیه 160 در راه خدا با کسانی که به جنگ شما برخیزند بجنگید ولی ستمگر نباشید.***
آن دستورهایی را که اسلام می هد و از طرف خداوند به پیغمبر وحی شده نصب العین قرار بدهید، و پیغمبر را اطاعت کنید به اعتبار اینکه رئیس و سائد و قائد شماست، یعنی انضباط نظامی داشته باشید. (ولا تنا زعوا فتفشلوا و تذهب ریحکم) از اینکه در میان خودتان اختلاف کنید و با یکدیگر به نزاع برخیزید بپرهیزید.
اثر نزاع، فشل و سستی است. با خودتان نزاع و مشاجره نکنید. نمی گوید نجنگید، آن که دیگر طریق اولی است. وقتی که اردنیها و فلسطینیها خودشان به روی یکدیگر تفنگ بکشند عروسی دشمن است.