آشنایی با قرآن جلد 3

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری‏‏‏‏‏‏‏‏

شأن نزول آیه شریفه

(یا ایها الذین آمنوا لا تخوفوا اللّه و رسوله و تخونوا اماناتکم و انتم تعلمون). ای اهل ایمان! به خدا و پیغمبر خیانت نکنید زیرا به خودتان هم خیانت می کنید (مضمون آیه این است). در اینجا نهی شده از خیانت به خدا و پیغمبر و مسلمین، و خیانت خودشان به خودشان. احکام الهی امانت است نزد شما. آنها را ترک و تحریف نکنید. همچنین به سنت پیغمبر، به مسلمین و خودتان (خیانت نکنید). خیانت به مسلمین، خیانت بخدا و پیغمبر هم هست.
شان نزول این آیه این است که در جریان جنگ بدر، یک آدم ضعیف الایمان به خاطر حفظ مال و فرزند خود، یکی از اسرار مسلمین و جامعه اسلامی را افشا کرد، جاسوسی کرد. قرآن می گوید به خدا و پیغمبر و خودتان خیانت نکنید. پیغمبر اکرم اسرار سیاسی را خیلی مکتوم می کرد مگر ضرورت ایجاب می نمود. لذا نوشته اند (اتفاق نیفتاد که) پیغمبر آهنگ و تصمیم جنگی داشته باشد و کسی بداند. فقط می فرمود آماده باشید می خواهیم به این طرف برویم. مگر در مواقعی مانند جنگ تبوک که فرمودند صد فرسخ (راه در پیش داریم)، دشمن قوی است، روم است نه قریش و عرب. ** ما امسال مشرف شدیم به حج. گفتیم یکی از سنتها این است که آثار پیغمبر را ببینند. خواستیم (خیبر) را که در شمال مدینه است ببینیم. (ما ایرانیها که معمولاً با اتومبیل کمتر اتفاق می افتد از آن طرف برویم، شمال مدینه را نمی بینینم). ماشین سواری گرفتیم به قصد دیدن خیبر و تبوک. از مدینه تا تبوک صد فرسخ است و من تعجب کردم که چه تصمیم مهمی بوده (حرکت دادن) جیش العسره (لشکر مشقت) به طرف تبوک، که به علل خاصی مثل کمبود آذوقه، گرمای شدید فصل خرماپزان، این لشکر به این نام خوانده شد.***
بروید به طرف تبوک. سی هزار نفر بدون تجهیز کافی، به طوری که اکثراً مرکب عادی نداشتند. زمین حره است، آتشفشانی و در مقام تشبیه مانند جگر گوسفند.
در این موقع پیغمبر اکرم تصمیم خود را به کسی نمی گفت مگر موارد خاص. در جنگ بدر افشاء کرد. یکی از مسلمین ضعیف الایمان تصمیم پیغمبر و مسلمین به جنگ با قریش را به آنها خبر داد. زن و بچه و مال او نزد آنها بود و خیال می کرد اگر بگوید، مال و عیال او را حفظ کرده برایش نگهداری می نمایند. آیه، خطاب کلی است ولی نظر به یک شخص معین است: (یا ایها الذین آمنوا لاتخونوا اللّه و رسوله).

بزرگترین خیانتها خیانت به اجتماع است

حضرت امیر در نامه به یکی از حکام می فرماید: (ان اعظم الخیانه خیانه الامه وافظع الغش غش الائمه)**نهج البلاغه، نامه 26. ***بزرگترین خیانتها خیانت به اجتماع است نه فرد. شما خدای نخواسته اگر به مال کسی که نزد شما است یا ناموس او خیانت کنید خیانت به یک فرد کرده اید به طور مستقیم، و به یک اجتماع به طور غیر مستقیم. خیانت، جاسوسی، خیانت به اجتماع است، و فظیع ترین و شنیع ترین خیانتها این است که کسی با پیشوایان مسلمین به غش رفتار کند. مانند اینکه در کشتی، کسی ناخدا را که در نهایت صدق نیت کشتی را به ساحل نجات می برد گمراه کند. در این صورت خیانت به ناخدا خیانت به تمام ساکنین کشتی است.
از این آیه انسان می فهمد که قرآن چقدر به مسائل اجتماعی اهمیت می دهد.

ترجمه و تفسیر آیات 28 و 29 سوره انفال