آشنایی با قرآن جلد 6

نویسنده : متفکر شهید استاد مرتضی مطهری

تفسیر آیات 1 تا 9 سوره مبارکه الرحمن

متن آیات شریفه

بسم اللّه الرحمن الرحیم
الحمد للّه العالمین باری الخلائق اجمعین و الصلوة و السلام علی عبداللّه و رسوله و حبیبه و صفیه سیدنا و نبینا و مولانا ابی القاسم محمد و آله الطیبین الطاهرین المعصومین اعوذ باللّه من الشّیطان الرجیم:
بسم اللّه الرّحمن الرّحیم الرّحمن علم القران خلق الانسان علمه البیان الشمس و القمر بحسبان و النجم و الشجر یسجدان و السماء رفعها و وضع المیزان الا تطغوا فی المیزان و اقیموا الوزن بالقسط و لا تخسروا المیزان و الارض وضعها للانام فیها فاکهة و النخل ذات الاکمام و الحب ذو العصف و الریحان فبای الاء ربکما تکذبان **الرحمن / 1-13.***

معنی رحمن و رحیم

سوره مبارکه رحمن است. تنها سوره ای است که خود سوره با یکی از اسماء اللّه آغاز می شود، با اسم مبارک (رحمن). ما در (بسم اللّه الرّحمن الرّحیم) بعد (اللّه) با اسم (رحمن) روبرو می شویم. (رحمن) از نظر لغوی مبالغه در رحمت است، در عنایت و جود و بخشندگی، و این اسم به غیر خداوند اطلاق نمی شود، بر خلاف بعضی از اسمهای دیگر مثل (رحیم) (که) به غیر خدا هم (رحیم) می شود گفت. در واقع (رحیم) امری است که فی حد ذاته می تواند مراتب و درجات داشته باشد که شامل به اصطلاح رحمت امکانی هم بشود، یعنی رحمت از آن جهت که منسوب به یک ممکن الوجود است، و لهذا در قرآن به پیغمبر اکرم (رحیم) اطلاق شده است: (لقد جاءکم رسول من انفسکم عزیز علیه ما عنتم حریص علیکم بالمؤمنین رؤوف رحیم)** توبه / 128.***. کلمه های (رؤوف) و (رحیم) هم از اسماء اللّه است ولی از اسمائی است که اختصاص به خداوند ندارد، یعنی در عین اینکه شأنی از شؤون الهی را بیان می کند به غیر خدا هم اطلاق می شود؛ یعنی رحمت به آن معنی که در (رحیم) هست و رأفت به آن معنی که در (رؤوف) هست به اصطلاح درجه امکانی هم دارد که می شود آن را به یک ممکن نسبت داد. ولی (رحمن) به آن معنای (مبالغه ای) که دارد، یعنی آن نهایت درجه رحمت و رحمت شامله ای که تمام هستی را در برگرفته است، مثلاً خود پیغمبر هم به تمام وجود خودش مشمول رحمن است، و هر موجود و مخلوق دیگری. این (اسم) به غیر خدا اطلاق نشده است.