فهرست کتاب


آزادی معنوی

متفکر شهید استاد مرتضی مطهری‏‏‏‏‏‏‏‏

5. ضبط احساسات

می گویید نماز عبادت است، خداپرستی است؛ خداپرستی را به این مسائل چه کار؟ نه، در اسلام خداپرستی به این مسائل مربوط است. اسلام بین عبادت و پرستش و مسائل دیگر جدایی قائل نیست (ممکن است کسی بگوید) من نماز می خوانم یک گریه ای هم وسط نماز بکنم یا به یاد قضیه ای
می افتم، یک چیزی می بینم می خندم، چیزی نیست! خیر، نماز مظهر ضبط احساسات است. در حال نماز که رو به یک نقطه می ایستی باید رو به همان نقطه باشی، نه به این طرف یا آن طرف کج و راست کنی، در یک حالت خبردار باید بایستی. خنده و گریه چطور؟ ابداً خوردن و آشامیدن چطور؟ ابداً می گوید هیچ یک از اینها با روح عبادت منافات ندارد؛ به یاد خدا هستم، در ضمن خنده ام می گیرد می خواهم بخندم، گریه ام می گیرد می خواهم بگریم یا در بین نماز چیزی بخورم. خیر، تو در همین مدت کم باید تمرین کنی تا بر شکمت مسلط بشوی، بر خنده ات مسلط بشوی، بر گریه ات مسلط بشوی، بر بی انضباطی خودت مسلط بشوی. اینها یک سلسله مسائل اجتماعی است ولی عبادت است، چون عبادت در اسلام جزء برنامه تربیتی است. عبادت بدون رعایت این اصول پذیرفته نیست.

6. طمأنینه

طمانینه چطور؟ این هم واقعاً عجیب است! بنده در حال نماز وقتی حمد و سوره را می خوانم همه آن شرایط را رعایت می کنم اما خودم را تکان می دهم؛ یک پایم را بر می دارم، یک پای دیگر را می گذارم، خودم را به طرف راست و چپ حرکت می دهم. می گوید این نماز تو باطل است. در رکوع یا سجود مرتب خودم را حرکت می دهم، پاهایم یا دستم را حرکت می دهم. این نماز تو باطل است. باید با آرامش و طمانینه نماز بخوانی یعنی وقتی می ایستی می خواهی بگویی (الله اکبر)، تا بدنت قرار نگرفته است نباید بگویی (الله اکبر) اگر در حال حرکت بگویی (الله اکبر) باطل است. باید آرام بگیری، بعد بگویی (الله اکبر) آنگاه اگر خواستی خودت را تکان بدهی تکان بده اما حرفی نزن ذکر نگو. اگر فرضاً پایت درد می کند یا عضوی دیگری از تو ناراحت است، سکوت کن، راحت بگیر؛ استقرار که پیدا کردی بگو (بسم الله الرحمن الرحیم، الحمد الله رب العالمین...). باز اگر وسط نماز پایت درد آمد، آرام بگیر، سکوت کن، خودت را راحت کن، بعد دو مرتبه ادامه بده. با آرامش و طمانینه باید باشد. هم روحت باید طمانینه داشته باشد و هم جسمت.

7. اعلام صلح و صفا با همه بندگان صالح خدا

می آییم سراغ سایر قسمتهای نماز. نماز توجه به خداست. توجه به غیر خدا شرک است ولی در عین حال به ما می گویند در نماز بگو (السلام علینا و علی عبادالله الصالحین) سلام بر ما، سلامت بر ما و بر جمیع بندگان شایسته خدا. اعلام صلح و صفا با همه بندگان صالح خدا می کنی. به قول امروزیها اعلام همزیستی مسالمت آمیز با همه افراد شایسته می کنی. در حال نماز می گویی من با هیچ بنده شایسته ای سر جنگ ندارم چون اگر با بنده شایسته ای سر جنگ داشته باشیم، خود ناشایسته ام. ممکن است بگویید: (السلام علینا و علی عباد الله الصالحین با روح عبادت - که حضور قلب به خداست - ارتباطی ندارد.) ولی در اسلام روح و پیکر عبادت با مسائل تربیتی آمیخته است. نماز ضمن اینکه مرکب تقرب پروردگار است، مکتب تربیت هم هست. با اینکه از نظر مسائل معنوی هر چه انسان خودش و دیگران را فراموش کند بهتر است، اما از نظر اجتماعی فراموش نکردن دیگران لازم و ضروری است.
در سوره حمد **سوره حمد باید در هر نمازی خوانده شود: (لا صلاة الا بفاتحه الکتاب) نماز بدون سوره حمد وجود ندارد. در مورد سوره، از هر سوره ای که خواستید می توانید انتخاب کنید ولی (حمد) را حتما باید بخوانید. *** که جزء قطعی نماز است می گوییم: (ایاک نعبد و ایاک نستعین)، نمی گوییم (ایاک اعبد وایاک استعین). (ایاک اعبد) به اصطلاح متکلم وحده است، یعنی خدایا من تنها تو را می پرستم، تنها از تو کمک می گیرم. ما این جور نمی گوییم، می گوییم: (ایاک نعبد و ایاک نستعین) خدایا! ما تنها تو را می پرستیم، خدایا! ما تنها از تو کمک و استعانت می جوییم یعنی می گوییم خدایا! من تنها نیستم، من با همه مسلمانهای دیگر هستم. ضمناً انسان وابستگی و پیوستگی خودش به جامعه اسلامی را در حال عبادت و بندگی اعلام می کند: خدایا! من فرد نیستم، تک نیستم، من عضوم، جزئی از کل و عضوی از پیکر هستم؛ (ما) هستیم نه (من) (در دنیای اسلام (من) وجود ندارد، (ما) وجود دارد)؛ ما تنها تو را می پرستیم، تنها از تو کمک می جوییم. همین طور سایر قسمتهای نماز که هر کدام خودش درس است، تذکر و یادآوری است.