دعاهای قرآن

نویسنده : حسین واثقی

مقدمه

بسم الله الرحمن الرحیم
قرآن کریم کتاب زندگی ماست و هر آنچه که برای تکامل روح و سازندگی شخصیت انسان لازم است در آن آمده است.
یکی از نیازهای فطری بشر، راز و نیاز با خداوند است. او می خواهد خوشبخت زندگی کند و در آخرت نیز سعادتمند شود. بدین منظور و برای رسیدن به این مقصود همواره در صدد داشتن رابطه و انس با خداوند است تا به هنگام بروز شداید و مشکلات به او رجوع نماید. برای این منظور لفظ و بیان خاص و الفاظ و متن خصوصی لازم نیست. هر قوم و ملتی با زبان خود و به مقدار فهم خویش خدا را می خواند:
اما متن دعاها و مناجات هایی که از زبان اهل معرفت و انسان های الهی و وارسته برخاسته است دارای ظرفیت لفظی و معانی گسترده ای است به گونه ای که در کلام و دعای دیگران یافت نمی شود و این خود رمز جاودانگی و قابل سرمشق بودن این دعاهاست.
یک بخش از کتب احادیث ما، دعاها و مناجات هایی است که بر زبان اولیای الهی جاری شده است که با آن کلمات همواره خدا را می خوانده اند و یا این که بر پیروانشان تعلیم داده اند که با آن خدا را بخوانند. عمده این گونه متون در ( کتب دعا) گرد آمده است.
لیکن دعاهایی در قرآن کریم آمده است که از زبان فرشتگان و پیامبران و بندگان صالح صادر شده و یا تعلیم خداوند به بندگانش است که به آنها به طور مستقل کمتر پرداخته شده است.
از آن جایی که بنده مدتها توفیق استفاده از درس پر فیض و برکت استاد بزرگوار حوزه، حضرت آیة الله حسن زاده آملی (دامت افاضاته) را داشتم استاد عظیم الشأن توصیه می فرمود که قرآن را مطالعه کنید و به دعاهای قرآن کریم اهتمام ورزید. به دنبال، تأکید استاد، بنده نیز چند دور قرآن را مطالعه کردم و آیاتی را که حاوی دعای پیامبران و فرشتگان و بندگان برگزیده حق و یا تعلیم خداوند به پیامبرش بود در مجموعه ای گرد آوردم. آیات برگزیده دعایی با توضیحی که زمینه استفاده از هر دعا را در مورد ویژه اش بیان می کند، در اختیار مؤمنان و دوستداران قرآن کریم قرار می گیرد.
در این کتاب سعی کرده ام تا در مواردی که به توضیح و تبیین کلمات و عبارات قرآنی نیاز داشت از قرآن کریم دو تفسیر مجمع البیان و البرهان استفاده نمایم و احیانا احادیثی از کتب تفسیری و حدیثی بر آن افزوده ام و در پایان فهرست موضوعی دعاهای ذکر شده را افزودم تا خواننده بهتر بداند که هر دعایی در چه زمینه و موضوع و مناسبتی نازل شده و نیز با چگونگی تکرار دعاها آشنا شود.

اهمیت راز و نیاز با خدا

خداوند می فرماید: ( ادعونی استجب لکم) **غافر (40) آیه 60***؛ مرا بخوانید تا به شما پاسخ دهم. می دانیم که خداوند صادق است و در سخن او گمان خلاف نمی رود، لیکن یکی از بهترین شواهد بر صدق گفتار حق تعالی مواردی است که در قرآن کریم آمده است که انبیاء، اولیاء و بندگان صالح حق تعالی در شرایط خاص خدا را خواندند و خدا هم دعای آنان را اجابت کرد و آنها را از غم و اندوه رهانید.
وقتی که خداوند داستان حضرت یونس و زندانی شدن او در شکم ماهی در قعر دریا، و قبول توبه و استغفار او را بیان می کند در پایان اشاره می کند به دعا و مناجات یونس در قعر دریا، و مستجاب شدن دعا، و نجات یافتن او از چنان زندان وحشتناک در آخر سخن می فرماید (و کذلک ننجی المؤمنین)**انبیاء، (21) 88.***؛ ما اینچنین مؤمنان را نجات می دهیم. و این معنا را با لفظ مستقبل (که دلالت بر دوام و استمرار دارد) بیان می کند. گویا خداوند می خواهد بفرماید: مبادا گمان کنید این گونه برخورد و یاری و کمک ما اختصاص به یونس و یا گذشتگان و یا پیامبران دارد؛ بلکه نجات و یاری و کمک و هدایت ما شامل حال همه مؤمنان است؛ آنهایی که از سوز دل و از عمق جان در گرفتاری ها خدا را بخوانند.
در حقیقت خداوند با ذکر داستان حضرت یونس و حسن ختام آن با این جمله به مردم با ایمان راه ارتباط بندگان با خدایشان را نشان میدهد که در مشکلات و سختی ها به خداوند امیدوار باشند و به درگاه او روی آورند و هیچ گاه از رحمت الهی مأیوس نباشند چرا که فریاد رس همه در همه جا خداوند است.

دعاهای آدم و حوا

آدم و حوا داستان پر رمز و راز دارند. خداوند آنان را در بهشت جای داد و دستور داد تا از فلان میوه یا دانه نخورند. اما شیطان آنان را وسوسه کرد و آنان از آن خوردند و گرفتار شدند. خداوند به آنان گفت: ( آیا من شما را از آن نهی نکردم و نگفتم که شیطان دشمن آشکار شماست).
در این هنگام آدم و حوا توبه کردند و دست به دعا برداشتند و گفتند:
ربنا ظلمنا انفسنا و ان لم تغفرلنا و ترحمنا لنکون من الخاسرین **اعراف، (7) آیه 23.***؛
بارالها، ما به خود ستم کردیم - که نافرمانی تو کردیم - اگر ما را نیامرزی و به ما رحم نکنی ما از زیان کاران خواهیم بود.