شگفتیهای درمان با گیاهان دارویی

نویسنده : مجید حاتمی

مقدمه

گیاه درمانی در زندگی امروز ما که بسیار متفاوت شده است و حتی برای درمان بیماریهای بسیار جزئی نیز به پزشک مراجعه می کنیم اهمیتی دو چندان یافته و ضرورت وجود آن بیش از هر دوره دیگر احساس می شود. این رشته علمی که امروزه با عنوانهای فارماکوگنوزی (داروشناسی گیاهی )، زیست شناسی گیاهی دارویی و از همه مهمتر گیاه پزشکی در اغلب دانشگاههای معتبر جهان مورد تدریس قرار می گیرد، رشته ای جدید نبوده و دارای سابقه ای کهن و دیرینه است. کشف خواص درمانی میوه ها و گیاهان و استفاده از آنها در درمان بیماریها امری نیست که تنها امروزه به آن پرداخته شده باشد، بلکه از هزاران سال پیش که بشر گیاهخوار و بعد گوشتخوار گردید، علاوه بر استفاده از این گیاهان و میوه ها به عنوان غذا، کم کم به برخی از خواص دارویی موجود در آنها نیز پی برد و از آنها برای کاهش درد و تسکین و تخفیف بیماری استفاده نمود. به عنوان مثال در کتب مذهبی مسیحیان مکررا، در مورد جو، دانه های بو داده، عسل، سرشیر (خامه) و پنیر به عنوان غذاهای ارزشمند صحبت شده است. قرآن یک سوره درباره زنبور عسل دارد. مصریان سیر را همراه اجساد مومیایی شده نگهداری می کردند و رومیها آن را به عنوان دارو در بیش از 50 بیماری استفاده می نمودند. اولین کشت سویا توسط امپراطور چین در 300 سال قبل از میلاد صورت گرفت و تقدیس شد. با سابقه دارویی از شیرین بیان به حدود بیش از 2500 سال در اروپای غربی و خاور دور بر می گردد و این اهمیت این گیاهان را به عنوان داروهای بسیار مؤثر و کم ضرر در رفع امراض و کاهش زمینه ابتلا به بیماریها می رساند.
یکی از مشکلات اساسی بشر در عصر حاضر این است که شروع به استفاده وسیع از داروهای وسیع شیمیایی نموده و کمتر به داروهایی که منشأ گیاهی و صد در صد طبیعی دارند رو آورده است و از یک سو خود را مواجه با مشکل کمبود این داروها و گرانی بیش از حد آنها نموده و از سویی دیگر از عوارض جانبی و سوء این داروها که ممکن است بعدها آشکار شوند درامان نبوده و خود را درگیر بسیاری از امراض دیگری که بعدها ممکن است شیوع پیدا کنند، کرده است. این مشکل بشر از یک سو معلول عدم آگاهی از اثرات جانبی داروهای شیمیایی و همچنین استفاده ساده تر، آسانتر و اثر بخشی سریعتر این قبیل داروها است و از سویی دیگر معلول عدم آشنایی با روشهای درمان طبیعی و گیاهی و ناآگاهی از خواص درمانی گیاهان دارویی و میوه ها در درمان بیماریهاست .
در واقع آنچه روش مدرن کسب سلامتی در این زمان از قلم انداخته است این است که خود ما مسئول سلامتی خودمان هستیم. بسیاری از بیماریها جزئی اغلب به علت رژیم نامناسب، فقدان ورزش یا اتلاف انرژی و مصرف بی رویه و کورانه داروهای شیمیایی، توسط خود فرد ایجاد می شود. داروهای مدرن ممکن است با سرعت زیادی بیماری را درمان کند، اما نمی تواند مشکلاتی را که خودمان به طور دائم به وجود می آوریم، حل کند. ما در جهان مترقی امروزی به طبیعت پشت کرده ایم و خود را از مواهب طبیعی محروم ساخته ایم. ما دانش قدیمی اجدادمان در درمان بیماری ها را به کلی کنار نهاده و به جای آن داروهای شیمیایی و مصنوعی را جایگزین کرده ایم که ممکن است تأثیر مفید آن در طول زمان، همیشه هم تایید نشود.
نکته بسیار حائز اهمیت در این راستا این است که هیچ کس بهتر از خود فرد نمی تواند مراقب سلامتی خود باشد. انسان می تواند با کسب مقداری دانش، بیماریهای ساده خود را بهتر از هر کس دیگر درمان کند. بنابراین توصیه می شود که جز مواردی جدی و مهم که نیاز به مراجعه پزشک وجود دارد خود شخص، بیماری ساده را با استفاده از گیاهان دارویی و طبق روشهای درمان طبیعی، درمان کند.
در این کتاب که به معرفی 11 گیاه دارویی و میوه پرداخته شده و خواص آنها را به طور واضح تشریح می کند، در واقع همین هدف را دنبال کرده و در آن سعی شده که با تاکید بسیار بر بیان خواص دارویی و نسخه های شفابخش آنها عموم مردم جامعه را در رسیدن به این هدف بلند یاری رساند. برخی از ویژگیهای که سبب تمایز این کتاب از سایر کتب گیاهان دارویی می گردد به این شرح است:
ویژگیهای این کتاب
1 - اسامی گوناگون گیاه: دانستن اسامی مختلفی که یک گیاه در مناطق مختلف جغرافیایی داشته و دارد از جمله مواردی است که می تواند به شناسایی آن گیاه و سابقه و تاریخچه آن کمک شایانی نماید. در این قسمت علاوه بر بیان اسامی گیاه به زبانهای اصلی (فارسی، عربی، انگلیسی، لاتین، فرانسه و آلمانی) سعی شده از اسامی محلی گیاه در مناطق مختلف کشور و همچنین اسامی گیاه به زبانهای آسیای جنوب شرقی و جنوبی نیز یاد شود.
2 - مشخصات کلی گیاه: در این قسمت سعی شده مشخصات فیزیکی و ظاهری گیاه، طعم و مزه، مناطق رشد گیاه، طبیعت (سرد و گرم) آن، ترکیبات شیمیایی و مواد و موثره گیاه در درمان بیماریها، زمان رشد و تکثیر گیاه قسمتهای مورد استفاده گیاه بیان شود.
3 - نسخه های شفابخش گیاه: آوردن بیش از 210 نسخه از 11 گیاه دارویی در این بخش کمک زیادی به آشنا شدن خواننده این کتاب با اثرات درمانی این گیاه می نماید. در این قسمت سعی شده مقادیر مصرف گیاهان دارویی برای درمان بیماریها به شکلی نه کاملا دقیق بیان شود. بسیاری از ما ممکن است از وجود خواص دارویی یک گیاه آگاه باشیم ولی به دلیل عدم آشنایی با چگونگی مصرف گیاه و ندانستن مقادیر مشخص مصرف آن گیاه نتوانیم از اثرات دارویی گیاه مورد استفاده بهره مند شویم.
4 - فرآورده های گیاهی و دارویی گیاه: ذکر حدود 195 فرآورده گیاهی و دارویی در این کتاب و بیان مواد لازم و روش تهیه هر یک از آنها از دیگر ویژگیهای ممتاز این کتاب است. هدف از آوردن این بخش راهنمایی های عملی است که شخص با خواندن این کتاب و کمی تجربه می تواند برای درمان بیماریهای خود، آنرا هماهنگ سازد و توان لازم جهت تهیه این نوع فرآورده های دارویی را برای رویارویی با بیماریها خود، شخصا بدست آورد.
5 - فرآورده های غذایی و نوشیدنی گیاه: این بخش که در بین کتابهای گیاهان دارویی موجود در بازار بخش جدید و تازه ای است به معرفی حدود 100 فرآورده غذایی و نوشیدنی از این گیاهان و میوه ها پرداخته و بیشتر اهداف غذا درمانی را دنبال می کند. این بخش با هدف رواج روشهای درمان خانگی از طریق غذا که صدها سال قدمت داشته و هنوز هم در اکثر جوامع دنیا رواج دارد و درمان آسانتر غذا به جای دارو ایجاد شده و بیشتر سعی در اثبات سخن معروف بقراط حکیم که گفته است: بگذارید غذا داروی شما باشد و دارو غذایتان، دارد.
6 - فهرستها: در این کتاب جهت دسترسی سریعتر و آسانتر به مطالب و محتوی کتاب 8 فهرست وجود دارد. در فهرست کلی مطالب به معرفی گیاهان و خلاصه ای از خواص کلی این گیاهان همراه با شماره صفحه آنها در متن در کتاب اشاره شده است. در فهرست فرآورده های گیاهی و دارویی به طور منظم و مرتب نام فرآورده های گیاهی و دارویی هر گیاه و شماره صفحه آن در داخل متن کتاب بطور یکجا آورده شده است . در فهرست فرآورده های غذایی و نوشیدنی گیاهان نیز به همین منوال نام و نوع فرآورده های غذایی و نوشیدنی هر گیاه و شماره صفحه آن در متن به طور یکجا قید شده است. و از همه مهمتر در فهرست طبقه بندی شده حدود 250 بیماری تمام امراضی که با گیاهان موجود در این کتاب درمان دارویی می شوند به ترتیب حروف الفبا همراه با شماره صفحه گیاه یا گیاهان مؤثر در درمان بیماری مورد نظر ذکر گردیده است. در قسمت فهرست اسامی گیاه به زبانهای خارجی نیز اسامی کل گیاهان دارویی کتاب به طور یکجا همراه با زبانهای اصلی دیگر ( عربی، انگلیسی، لاتین، فرانسه و آلمانی) آورده شده است.
جهت آشنایی بیشتر با شکل گیاه و اختصاصات آن و همچنین شناسایی آن، سعی شده از تصاویری گویا و روشن از برخی آنها در داخل متن استفاده شود تا مخاطبان این کتاب و علاقمندان به شناسایی گیاهان بتوانند از این مجموعه استفاده بیشتری ببرند.
امید است این کتاب نیز همچون سایر آثار قبلی مورد استفاده و استقبال شما هموطنان گرامی قرار گیرد و به این وسیله توانسته باشم قدمی هر چند کوچک در راه معرفی این گیاهان و شناسایی خواص دارویی آنها در درمان بیماریها و همچنین احیاء هر چه بیشتر گیاه درمانی در کشور عزیزمان ایران برداشته باشم.
جهت کسب اطلاعات بیشتر در زمینه گیاهان دارویی به آدرس اینجانب واقع در: اصفهان - میدان قدس - خیابان شیخ طوسی غربی مقابل قرض الحسنه انصار المهدی (عج) - کوچه قائم - شماره 59 - عطاری سنتی میلاد مراجعه و یا با شماره تلفن 5561731 - 0311 تماس حاصل فرمایید.
در پایان از آقایان دکتر حسین بهادر به جهت راهنمایی های لازم در تهیه این کتاب، امیر حسین چوپانی به دلیل طراحی زیبایی جلد کتاب، ا. حاتمی ویراستار متن، سرکار خانم سمیه خسروی به خاطر تایپ و ویرایش کامپیوتری کتاب و همچنین کلیه عزیزانی که به نحوی در تهیه این اثر مرا یاری و مساعدت نمودند، صمیمانه تشکر و قدردانی می نمایم.
مجید حاتمی ورزنه
مرداد ماه 1381 اصفهان

فصل اول : آویشن thymus vulgaris

اسامی گوناگون آویشن: فارسی این گیاه آویشن است. در زبان عربی به صعتر معروف است. در برخی از زبانهای خارجی با عنوان سرپوله نیز شناخته می شود. دو نوع آویشن وجود دارد: آویشن کوهی و آویشن شیرازی در شیراز به کبک لیک و در همدان به آزربه معروف است. آذر روبه، جلنجمون، ندغ، اشن، آفشم، آفشن، آیشن، آندوخ، آنوخ، ادشان، ادشن، اشمه، اوشن، آوجی، حاشا، زروه، زعتر، سعتر، سرپوله، سوسن بر، کاکله اوتی، آس بویه، حاشا بری، صعتر الحمیر، سه سنبل، سی سنبل، گون گل و زعترو از اسامی دیگر این گیاه است کهلیک یا ککلیک اوتی اسم ترکی آویشن است. آویشن در لهجه اصفهانی به آبشم و آوشم معروف است .
آویشن در زبان لاتین به thymus vulgaris، در زبان انگلیسی به thyme، در زبان فرانسه به thym و در زبان آلمانی به thymian شهرت دارد.
آویشن در زبان هلندی به wilde tijm، kruipen tijm، در زبان استونی به numm _ liivatee، در زبان فنلاندی به - kangas ajuruoho، در زبان مجارستانی به mezei kakukkfu، در زبان ایتالیایی به serpillo، در زبان نروژی به kryptimiman، در زبان اسپانیایی به serpoleto، در زبان سوئدی به backtimjan، در زبان عربی به sarar zeeter، در زبان چینی به ai hao، در زبان دانمارکی به tijm، در زبان اسکاتلندی به righlus an، در زبان ایسلندی به timjan ، در زبان اندونزی به timi، در زبان ایتالیایی به timo، در زبان لهستانی به tymianek wlasciwy ، در زبان پرتغال به tomilho timo و در زبان روسی به chebrts، timjan شهرت دارد.
گونه های مختلف آویشن:
1 - گونه های مختلف تیموس thymus
1-1 - thymus serpyllum
2 - 1 - thymus kotschyanus
3 - 1 - thymus vulgaris
4 - 1 - thymus eriophorus
2 - گونه های مختلف زاتاریا zataria
1 - 2 - zataria multiflora
2 - 2 - zataria bracteata
3 - گونه های مختلف اریگانوم origanum
1 - 3 - origanum vulgar l.
4 - گونه های گیاه nepeta
1 - 4 - nepeta staussi
گیاه zizyphora clinopodioids
مشخصات کلی آویشن : آویشن گیاهی است پایا از تیره نعناع که انواع مختلف قسمتهای مورد استفاده یعنی سرشاخه های گلدار آن به مصارف طبی و دارویی می رسد. پرورش این گیاه ممکن است از طریق کاشت دانه یا تقسیم ساقه های ریشه دار گیاه مسن صورت گیرد. بوته آویشن به ارتفاع 10 - 30 سانتی متر و بندرت خوابیده است. آویشن گیاهی یکساله و علفی بوده و طول برگهای آن از 4 تا 10 میلیمتر متغیر است. گلهای آن به رنگ صورتی یا بنفش است و زمان گل دادن آن بین خرداد تا مرداد است تمام بخشهای این گیاه معطر بوده و دارای طبیعتی گرم است آویشن از خانواده لابیاته است.

ترکیبات شیمیایی آویشن: در آویشن یک اسانس به نام تیمول thymolوجود دارد و نیز دارای کارواکرول سیمن و ال پی نن و بورنئول استات می باشد. به علاوه دارای اولئانولیک و ایزمر آن اورسوریک می باشد، و در تجزیه های دیگر این گیاه علاوه بر مواد فوق پارتیول نیز در آن تایید شده است.
نسخه های شفابخش آویشن
1 - درمان نارسایی کبد با آویشن: استفاده از دمکرده آویشن در چند روز متوالی یا خوردن روزی یک قاشق مرباخوری از پودر آویشن که با کمی عسل یا پودر نبات مخلوط شده باشد در رفع نارسایی و ضعف کبد مفید و مؤثر است. همچنین جهت درمان نارسایی کبد و افزایش سرعت تحرک خون می توانید از مالیدن آب جوشانده آویشن و سپس کمپرس تفاله آن بر روی سینه ( در ناحیه کبد) بهره بگیرید.
2 - تسکین درد روماتیسم با آویشن: استفاده از حمام دارویی محلول مرکب آویشن اثر قابل توجهی در کاهش درد روماتیسم داشته و مصرف آن به کلیه مبتلایان به آن بویژه افراد مسن و سالخورده توصیه و تجویز می شود. طرز تهیه محلول مرکب آویشن: جهت تهیه محلول مرکب آویشن 5/0 مثقال اسانس آویشن شیرازی را با 9 مثقال اسانس آویشن کوهی و 75 مثقال ( حدود 350 گرم )، جوش شیرین مخلوط کرده در مقداری الکل حل نموده و خوب بهم بزنید، سپس آن را در آب وان حمام ریخته و مدتی در آن دراز بکشید و این عمل را تا چندین هفته (هفته ای دو بار) تکرار کنید.
3 - درمان اختلالات قاعدگی در زنان با آویشن:
خانمهایی که دچار قطع و فقدان قاعدگی شده اند و یا اینکه ترشحات مایع سفید در آنها زیاد شده است چنانچه هر روز 5 تا 6 فنجان از دمکرده 15 تا 20 آویشن بخصوص آویشن شیرازی خشک در یک لیتر آب جوش استفاده کنند در معالجه آنها مفید و مؤثر خواهد بود. همچنین برای کاهش دردهای قاعدگی خانمها می توانند از ضمادی که از دانه آسیاب شده آویشن تهیه می شود و بصورت خارجی مصرف می گردد بهره بگیرند.

4 - رفع کرم روده و انگل با آویشن: خوردن روزانه یک قاشق مرباخوری از پودر آویشن به مدت یک الی دو هفته در ریزاندن و نابود کردن کرمهای روده مفید و موثر است. همچنین جهت اثر بخشی بیشتر می توانید پودر آویشن را با پودر انغوزه مخلوط کرده بصورت حبهایی در آورده و روزی یک حب آنرا میل کنید.
5 - معالجه آسم و تنگی نفس با آویشن: جهت درمان آسم و خروج خلط از سینه روزی یک فنجان دم کرده آویشن را با آب لیمو ترش و کمی شکر مخلوط کرده خوب بهم زده و میل کنید و این عمل را تا بهبودی ادامه دهید. همچنین خوردن آویشن پخته شده با انجیر در طول چند روز متوالی داروی مفیدی جهت تنگی نفس می باشد.
6 - رفع بند آمدگی ادرار با آویشن: استفاده مداوم آویشن پخته شده همراه با کمی آب کرفس ( آبی که از جوشاندن برگ یا تخم کرفس حاصل شدهب باشد یا از فشردن تازه له شده بدست آمده باشد ). جهت رفع بند امدگی ادرار مفید و مؤثر است.

7 - تصفیه کردن خون با آویشن : جهت رقیق کردن خون و رفع غلظت بالای آن 20 گرم آویشن را با 20 گرم عناب مخلوط کرده و در ظرفی بریزیدسپس 600 میلی لیتر آب به آن اضافه کرده و بگذارید خوب خیس بخورد بعد آنرا در آفتاب گذاشته یا کمی حرارت دهید تا به آن یک چهارم مقدار اولیه برسد و میل کنید.
8 - رفع لاغری بدن با آویشن: افرادی که دارای بدنی ضعیف بوده و از لاغری مفرط رنج می برند چنانچه مدتی صبحانه خود را با نان، پنیر و برگ و گل آویشن تازه اختصاص دهند. و این عمل را در طول 1 ماه متوالی ادامه دهند نتایج رضایت بخشی از آن خواهند دید.
9- رفع سفیدی چشم با آویشن: کشیدن پودر خاکستر گیاه آویشن یا پودر برگ و گل آویشن در چشم جهت رفع سفیدی مفید بوده و در صورت استفاده مداوم از آن موجب تقویت بینایی نیز می گردد.
10 - رفع سنگینی گوش و ناشنوایی با آویشن: چکاندن چند قطره دمکرده غلیظ آویشن، روغن، عصاره غلیظ و یا عرق آویشن در گوش و تکرار آن در چند نوبت متوالی موجب رفع سنگینی و کری گوش می گردد.
11 - برگردان ناف بیرون آمده کودکان به داخل با آویشن: استفاده از ضماد 15 گرم پودر آویشن با 15 گرم پودر سیر زیره سبز یا سیاه که با کمی روغن زیتون خمیر شده باشد بر ناحیه ناف اطفال سبب بازگردادن ناف بیرون آمده آنها به داخل می گردد.
12 - تسکین درد دندان با آویشن: افرادی که از درد دندان رنج می برند چنانچه نصف قاشق مرباخوری برگ و گل آویشن تازه با یک چهارم قاشق مرباخوری زیره و کمی سرکه در دهان ریخته و مضمضه نمایند و به مدت چند دقیقه چیزی تناول ننمایند موجب تسکین درد دندان آنها می گردد.

13 - درمان اختلالات عصبی با آویشن: استفاده از چای گیاهی آویشن سبب درمان گرفتاریهای عصبی گردیده و به عنوان دارویی روح افزا و آرامش بخش مغز و اعصاب مصرف آن به کلیه افرادی که به نحوی به اختلالات عصبی دچارند توصیه می شود. خوردن روزانه دو فنجان از چای مرکب آویشن در دو وعده صبح و عصر نیز بعنوان دارویی مقوی اعصاب مفید و موثر است.
طرز تهیه چای مرکب آویشن: دو مثقال آویشن شیرازی را با یک مثقال بابونه، یک مثقال گاوزبان، یک مثقال بادرنجبویه و یک مثقال مرزنجوش مخلوط کرده در یک لیتر آب جوش ریخته و 12 دقیقه بگذارید تا دم بکشد، سپس موقع مصرف آنرا با کمی عسل یا نبات شیرین کنید و میل نمایید.
14 - درمان برونشیت، زکام و سرماخوردگی با آویشن:
آویشن به علت داشتن خاصیت ضد عفونی کننده و ضد خلط بعنوان دارویی موثر به شکل دم کرده یا بخور گیاهی در درمان اختلالات تنفسی و ریوی بکار می رود.
جهت درمان زکام بویژه در افراد بلغمی مزاج 10 گرم آویشن را با 10 گرم بابونه، 10 گرم شوید و 10 گرم مغز ناخنک مخلوط کرده بجوشانید و سر را با آب غلیظ آن بشویید. چکاندن آب جوشانده غلیظ آویشن نیز در بینی در ضد عفونی کردن مجاری تنفسی و درمان سینوزیت و زکام مفید است.

15 - درمان گریپ و حساسیت فصلی (آلرژی) با آویشن:
کشیدن پودر آویشن به تنهایی یا همراه با کمی پودر مرزنجوش و پودر ریشه کندش در بینی موجب باز شدن مجاری تنفسی و درمان گریپ می گرددهمچنین استفاده از بخور آویشن به تنهایی یا همراه با کمی اسطوخودوس، تخم گشنیز، کاه جو و برگ مورد بعنوان دارویی مؤثر جهت درمان آلرژی توصیه می شود.
16 - درمان ریزش مو با آویشن: آویشن بعنوان یکی از گیاهان مقوی پیاز مو به تنهایی یا بصورت ترکیب با داروهای دیگر بصورت مختلف از جمله به شکل جوشانده، لوسیون، شامپو، روغن و سرشوی گیاهی در درمان بیماریهای مو بویژه ریزش آن کاربرد دارد.
طرز تهیه لوسیون آویشن: جهت تهیه لوسیون ضد ریزش مو با آویشن یک مشت (معادل 75 گرم) آویشن تازه یا خشک را در 100 گرم الکل 60 درجه بخیسانید و بمدت 15 روز در آفتاب بگذارید، سپس هر بار 4 قاشق مرباخوری از آنرا با آب مخلوط کرده و به پوست سر بمالید.
طرز تهیه محلول ضد ریزش مو با آویشن: 40 گرم آویشن خشک را در یک لیتر آب بقدری بجوشانید تا با آب غلیظ شود سپس آب آنرا صاف نموده و در حمام پوست سر را با آن شستشو و ماساژ دهید.

طرز تهیه شامپو گیاهی آویشن: جهت تهیه شامپوی نرم کننده و ضد ریزش مو با آویشن لازم است 4 مثقال آویشن اهلی را با 4 مثقال آویشن شیرازی، 4 مثقال برگ گلپر نساییده مخلوط کرده، در مقداری آب بجوشانید سپس آب آنرا صاف نموده و دو عدد تخم مرغ کامل را با آنها افزوده خوب بهم زده و سر را با آن بشویید.
طرز تهیه سر شوی گیاهی آویشن: 20 گرم پودر آویشن را با 20 گرم پودر سدر، 20 گرم پودر قهوه خام، 20 گرم برگ مورد و 5 گرم حنا مخلوط کرده با کمی آب یا تخم مرغ کامل خمیر نموده و به مدت 15 دقیقه به سر بگذارید و بعد با آب ولرم بشویید.
روغن آویشن: مالیدن روزانه دو مرتبه روغن آویشن به سر پس از شستن آن با صابون گیاهی علاوه بر قطع ریزش مو در صورت مصرف مداوم موجب روییدن موهای ریخته شده می گردد.
17 - خواص طبی و مصارف دارویی روغن آویشن: مالیدن روغن آویشن (بویژه آویشن شیرازی) به عضو، سرعت گردش خون را در آن ناحیه زیاد کرده و به همین دلیل در درمان بیماری فلج عضلانی و بی حسی اعضاء، پیچیدگی و گرفتگی عضلات، درمان رگ به رگ شدن آنها کاربرد دارد. همچنین به دلیل داشتن همین خاصیت مالیدن آن به قضیت موجب تحریک آن گردیده و اعمال اعضاء جنسی و تناسلی را در بدن تقویت می کند. مالیدن آن به سر موجب تقویت پیاز مو گردیده، و از ریزش موها جلوگیری می کند. مالش مکرر و مداوم آن به مفاصل موجب تسکین درد آنها گردیده و در درمان نقرس و سیاتیک نیز بکار می رود.
طرز تهیه روغن آویشن: 100 گرم برگ و گل آویشن خشک را 24 ساعت در 5/1 لیتر آب بخیسانید. سپس بجوشانید بقدری که آب آن نصف شود. بعد صاف نموده و آب آنرا در 150 گرم روغن زیتون یا کنجد بقدری بجوشانید تا آب آن بخار شود و روغن بماند.
18 - فرآورده های گیاهی و دارویی آویشن: بوی معطر طعم تند و تیز و طبیعت گرم این گیاه سبب شده که علاوه بر خاصیت ضد عفونی کننده و هضم کنندگی غذاها به عنوان چاشنی مناسبی در خوش طعم نمودن غذاها و تقویت دستگاه گوارشی، در تهیه بسیاری از فرآورده ها به کار می رود. در زیر به چند نمونه از این فرآورده ها اشاره می کنیم.
الف - شربت مرکب آویشن
این شربت، خلط آور و آرام بخش بوده و برای درمان عفونت سینه، آسم (تنگی نفس) و ضد عفونی کردن مجاری تنفسی بسیار مفید است.
ترکیبات
10 گرم برگ آویشن خشک
10 گرم زوفای خشک
5 گرم پوست خشخاش خشک
5 گرم عصاره خشک شیرین بیان
5 گرم دانه بادیان
750 میلی لیتر آب
500 گرم عسل
روش تهیه شربت
ابتدا عصاره خشک شیرین بیان و آب را داخل کاسه ای ریخته، حرارت دهید تا در آب حل شود، سپس سایر مواد را مخلوط کرده، داخل عصاره گرم شیرین بیان بریزید و بگذارید 10 دقیقه دم بکشد، بعد آنرا صاف کرده با عسل مخلوط نموده به آرامی حرارت دهید و پس از سرد شدن داخل بطری شیشه ای تیره رنگ ریخته و 6 بار در روز، هر بار یک قاشق چایخوری آنرا میل کنید.

ب - دم کرده و جوشانده آویشن
برای تهیه دم کرده آویشن، 25 گرم آویشن خشک را در 500 میلی لیتر آب جوش بریزید و به مدت 15 دقیقه صبر کنید تا دم بکشد. از این دم کرده، 3 بار در روز، هر بار یک فنجان بنوشید.
جهت تهیه جوشانده آویشن 30 گرم آویشن خشک را در 750 میلی لیتر آب سرد ریخته و به مدت 20 تا 40 دقیقه آنقدر بجوشانید تا آب آن به حدود 500 میلی لیتر برسد و 3 بار در روز، هر بار یک فنجان آنرا میل کنید.
پ - چای کیسه ای آویشن
چای کیسه ای آویشن برای استفاده در محل کار یا مسافرت بسیار مناسب است. برای تهیه آن یک یا دو قاشق چای خوری از برگ آویشن خشک را در یک پارچه چیت چهار گوش کوچک، به ابعاد 10 * 10 سانتیمتر بریزید و تکه ای نخ، آن را به شکل یک بقچه ببندید. بعد از آن را داخل یک فنجان آب جوش تازه گذاشته و پس از 5 دقیقه دم کشیدن، آنرا میل کنید.
ت - تنطور آویشن
ترکیبات
200 گرم برگ خشک یا 60 گرم برگ آویشن تازه
250 میلی لیتر الکل
750 میلی لیتر آب
روش تهیه تنطور
برگ آویشن را در یک ظرف شیشه ای بزرگ دهانه گشاد قرار دهید، سپس مخلوط آب و الکل را روی آن بریزید. درب ظرف شیشه ای را محکم ببندید و به مدت دو هفته ظرف در یک جای خشک قرار دهید. بعد یک کیسه پارچه ای را داخل دستگاه پرس قرار دهید و مخلوط را درون آن بریزیدمخلوط را پرس کرده و به داخل پارچ صاف کنید. محلول صاف شده را داخل دستگاه بطری شیشه ای تیره رنگ بریزید و 3 بار در روز، هر بار یک قاشق چایخوری تنطور را با مقداری کمی آب گرم رقیق کرده، مصرف کنیداین تنطور تا 2 سال در بطری شیشه ای استریل تیره رنگ قابل نگهداری است.
ث - کپسول آویشن
برای تهیه کپسول آویشن، مقداری برگ و گل آویشن خشک را نرم ساییده و درون ظرف کوچکی بریزید. دو نیمه کپسول ژلاتینی یا گیاهی را جدا کرده و داخل آنرا با پودر آویشن پر کرده و دو نیمه را بخوبی فشار داده تا کاملا بسته شود. ظرفیت هر کپسول برای حدود 200 تا 250 میلی گرم پودر است. از این کپسول 3 بار در روز، هر بار 2 تا 3 کپسول مصرف کنید.
ج - کمپرس دم کرده یا جوشانده آویشن
جهت تهیه کمپرس آویشن، 500 میلی لیتر دم کرده یا جوشانده معمولی یا 50 میلی لیتر تنطور رقیق شده آویشن در 500 میلی لیتر آب داغ یا سرد را درون قابلمه ای کوچک بریزید. سپس پارچه ای تمیز و نرم را در آن خیس کرده و خوب بفشارید تا مایع اضافی آن خارج شود، پارچه کمپرس را روی ناحیه صدمه دیده یا محل مورد نظر قرار دهید. هنگامی که کمپرس سرد یا خشک شد مجددا با استفاده از محلول، کمپرس را تکرار کنید. از این کمپرس برای تسکین سردردهای عصبی و رفع نارسایی کبد استفاده می شود.

ح - ضماد ساده یا ترکیبی آویشن
برای تهیه ضماد آویشن، یک مشت گیاه را بجوشانید. هنگامی که دمای آن قابل تحمل شد، آن را بفشارید تا هر گونه مایع از آن خارج شود، سپس آن را روی سطح آسیب دیده یا محل مورد نظر پهن کنید. قبل از گذاشتن ضماد، مقداری روغن گیاهی (زیتون یا بادام شیرین) روی پوست بمالید تا از چسبیدن گیاه به پوست جلوگیری شود. برای ثابت نگه داشتن ضماد در محل مورد نظر از گاز یا نوار کتانی استفاده کنید، هر 2 تا 4 ساعت یک بار از ضماد استفاده کرده و رد صورت نیاز، می توانید دفعات استفاده را بیشتر کنید.
خ - روغن استخراج گرم آویشن
ترکیبات
250 گرم برگ آویشن خشک، 500 میلی لیتر روغن زیتون ( یا آفتابگردان و یا روغن بادام شیرین)
روش تهیه روغن
روغن و برگ آویشن خشک را در یک قابلمه کوچه به روش بن ماری (حرارت غیر مستقیم) به مدت 3 ساعت به آرامی حرارت دهید. سپس مخلوط را در یک کیسه پارچه ای از جنس چیت ریخته و در آن را ببندیدبعد آنرا داخل یک دستگاه پرس کوچک قرار داده و فشار پرس را به تدریج زیاد کنید تا روغن از پارچه خارج شود. روغن حاصل را داخل بطری شیشه ای تیره رنگ ریخته و از آن برای استعمال خارجی در کرم ها،پمادها و به صورت روغن های ماساژ برای رفع گرفتگی های عضلانی استفاده کنید.
د - روغن استخراج سرد آویشن
ترکیبات
2 پیمانه برگ آویشن تازه یا 1 پیمانه برگ آویشن خشک، یک لیتر روغن گردو یا روغن گلرنگ
روش تهیه روغن
ظرف شیشه ای بزرگ گشادی را از گیاه پر کرده و سپس روی آن، آنقدر روغن بریزید تا روی گیاه را بپوشاند در ظرف را بسته و به مدت 2 تا 3 هفته آن را پشت پنجره آفتابگیر یا در گلخانه، قرار دهید. بعد از 2 تا 3 هفته، یک کیسه صافی را داخل پارچ قرار دهید و بوسیله کش به بالای پارچ ثابت کنید. مخلوط روغن و گیاه را در کیسه صافی بریزید. کیسه را با دست بفشارید تا روغن آن خارج شود روغن حاصل را درون بطری شیشه ای استریل تیره رنگ بریزید و از آن برای ماساژ و یا به عنوان ماده اصلی تهیه کرم و یا پماد استفاده کنید.
ذ - اسانس آویشن
روش تهیه اسانس
گیاه تازه آویشن را پس از جمع آوری داخل دستگاه تقطیر ریخته و به جای خیس کردن آن با آب، آنرا داخل سبدهای مخصوص بریزید و سپس بخار را با فشار از میان گیاه عبور داده و اسانس را به این وسیله همراه با بخار آب در قسمت سرد کننده جمع آوری کنید. از این اسانس برای درمان گریپ، خشکی بینی و گرفتگی های مجاری تنفسی و همچنین اختلالات گوارشی استفاده می شود.

ر - روغن ماساژ آویشن
ترکیبات
1 قاشق چایخوری اسانس معطر روغنی آویشن
2 قاشق غذاخوری روغن زیتون یا بادام شیرین
روش تهیه روغن
روغن زیتون یا بادام شیرین و اسانس را درون یک بطری شیشه ای تیره رنگ ریخته و خوب تکان دهید تا مخلوط شوند، سپس هر بار نیم تا یک قاشق چایخوری از مخلوط را روی دستها بریزید و بدن را به آرامی با آن ماساژ دهید. ( از تماس مستقیم روغن ماساژ با پوست محل مورد نظر خودداری کنید) .

ز - پماد طبی آویشن
ترکیبات
500 گرم پارافین نرم یا موم
60 گرم برگ آویشن خشک یا 150 گرم برگ آویشن تازه
روش تهیه پماد
موم یا پارافین را در کاسه بلوری ریخته و به روش بن ماری ( حرارت غیر مستقیم) ذوب کنید. برگ آویشن را به آن اضافه کرده، دو ساعت حرارت دهید تا عصاره آویشن در اثر حرارت خارج شود. سپس یک کیسه ژله را داخل پارچ قرار دهید و بالای آن را به وسیله نخ یا باند کشی محکم به دهانه پارچ وصل کنید. اکنون مخلوط فوق را داخل آن بریزید. بعد پارچه را فشار داده تا مخلوط صاف شود. مخلوط صاف شده را هنگامی که هنوز داغ است. فورا داخل ظرف بریزید و 2 تا 3 بار در روز، هر بار کمی از آنرا روی سطح صدمه دیده بمالید.
س - کرم دارویی آویشن
ترکیبات
100 میلی لیتر روغن استخراج گرم آویشن
50 میلی لیتر تنطور آویشن
25 گرم موم زنبور عسل
25 گرم لانولین
روش تهیه کرم
موم زنبور عسل و لانولین را بدون آب به روش بن ماری ذوب کنید و روغن استخراج گرم و تنطور آویشن را به آن اضافه کنید. سپس آن را صاف کرده، به هم بزنید، هنگامی که کرم به حال سفت شدن است با استفاده از کاردک آن را درون ظرف مخصوص نگهداری کرم پر کنید و 2 تا 3 بار در روز، هر بار کمی از آنرا به ناحیه مورد نظر بمالید.
ش - لوسیون و امولسیون آویشن
روش تهیه لوسیون
2 قاشق غذاخوری عرق آویشن را با 2 قاشق غذاخوری گلاب و 1 قاشق غذاخوری تنطور آویشن درون یک بطری شیشه ای تیره رنگ ریخته و تکان دهید تا خوب مخلوط شوند و هر بار کمی از آنرا به آرامی به محل مورد نظر بمالید و ماساژ دهید.
روش تهیه امولسیون
یک قاشق چایخوری روغن آویشن را با یک قاشق چایخوری تنطور آویشن مخلوط کرده، خوب به هم بزنید تا مخلوط شوند و هر بار کمی از آنرا به محل مورد نظر بمالید و ماساژ دهید.
ص - بخور ضد میگرن آویشن
ترکیبات
750 میلی لیتر آب
500 میلی لیتر دم کرده برگ آویشن یا 2 قاشق چایخوری اسانس معطر روغنی آویشن
روش تهیه بخور
آب را درون کتری ریخته و آنرا به جوش آورید، سپس آنرا درون یک تشت یا قابلمه پهن ریخته و اسانس یا دم کرده را به آن اضافه کنید. سر را روی تشت یا قابلمه بگیرید و حوله ای خشک را به گونه ای روی سر بیندازید که بخار را در خود نگه دارد، سپس به مدت 15 دقیقه به صورت مداوم و یکنواخت تنفس کنید. این عمل را یک تا دو بار در روز، هر بار به مدت 10 دقیقه تکرار کنید و تا بهبودی کامل ادامه دهید.
ض - بخور ضد عفونی کننده دستگاه تنفسی آویشن
ترکیبات
500 میلی متر دم کرده آویشن، تخم گشنیز، اسطوخودوس و برگ اوکالیپتوس (هر کدام 6 گرم در 500 میلی لیتر آب و به مدت 15 دقیقه) یا 2 قاشق چایخوری از مخلوط اسانس روغنی معطر گیاهان فوق
روش تهیه بخور
روش تهیه این بخور شبیه روش تهیه بخور ضد میگرن ( بند قبلی (ض)می باشد.
ط - حمام دارویی آویشن
از حمام دارویی آویشن می توانید برای تسکین درد عضلات، رفع گرفتگی های عضلانی و باز شدن مجاری تنفسی استفاده کنید.
روش تهیه حمام دارویی
3 تا 5 قطره اسانس معطر روغنی آویشن را در آب گرم وان حمام بریزیدخوب هم بزنید تا ذرات روغن کاملا در آب وان پخش شوند. سپس به مدت 30 الی 45 دقیقه در آب وان دراز کشیده و بدن را با آن ماساژ دهید.

ظ - پاشویه طبی آویشن
از پاشویه طبی آویشن برای کاهش درد پاها، رفع بی حسی آنها و افزایش جریان خون در آن نقطه استفاده می کنند.
روش تهیه پاشویه
یک مشت از برگها و گل آویشن با یک قاشق غذاخوری از پودر آن در یک تشت پر از آب داغ بریزید، خوب هم بزنید و پاها را به مدت چند دقیقه در آن قرار داده و خوب ماساژ دهید.
ع - غرغره یا دهان شویه آویشن
ترکیبات
یک فنجان آب دم کرده یا جوشانده غلیظ آویشن یا یک قاشق چایخوری تنطور آویشن حل شده در یک فنجان آب گرم
روش تهیه غرغره یا دهان شویه
روزی 2 بار، هر بار یک فنجان آب دم کرده یا جوشانده یا محلول تنطور و آب گرم را در دهان ریخته، چندین مرتبه بوسیله زبان آنرا در داخل دهان به گردش در آورید و سپس دهان را به طرف بالا نگه داشته و هوا را از داخل ریه ها و حلق به طرف بیرون هدایت کنید.
غ - شربت ضد بیخوابی و مقوی اعصاب آویشن
ترکیبات
15 گرم برگ آویشن خشک
10 گرم گل اسطو خودوس خشک
5 گرم برگ سیسنبر خشک
5 گرم بهار نارنج خشک
5 گرم ریشه سنبل الطیب خشک
750 میلی لیتر آب
500 گرم عسل طبیعی ( در صورت نبود از شکر تصفیه نشده استفاده کنید)
روش تهیه شربت
طرز تهیه این شربت شبیه طرز تهیه شربت مرکب آویشن (صفحه 32) است .
ف - محلول غرغره ضد اوریون آویشن
ترکیبات
15 گرم برگ آویشن خشک
15 گرم مریم گلی خشک
500 میلی لیتر آب
روش تهیه محلول غرغره
گیاهان خشک را در قوری ریخته، آب تازه جوشیده روی آن بریزید. سپس به مدت 15 دقیقه دم کرده، بعد آنرا صاف کنید. این محلول در ظرف در بسته و در جای خنک، تا 48 ساعت قابل نگهداری است.
میزان مصرف: یک تا دو ساعت یک بار، 5/ 2 قاشق غذا خوری از دم کرده فوق را در 5/2 قاشق غذاخوری آب داغ رقیق کرده و به صورت غرغره استفاده کنید.

ق - عرق آویشن
عرق آویشن برای دل بهم خوردگی و دل درد بسیار مفید است و از مخلوط آن با عرق گاو زبان و بید مشک برای تقویت قلب و اعصاب استفاده می شود. خوردن عرق آویشن خلط آور بوده و به عنوان یک آنتی بیوتیک قوی مجاری تنفسی را ضد عفونی می کند. چکاندن چند قطره عرق به آویشن در بینی گرفتگی بینی را برطرف می سازد و در دهان سینوزیت و زکام نیز مؤثر است .غرغره عرق آویشن در درمان درد گلو و حلق را تسکین داده و آنها را ضد عفونی می کند.
ک - قرص آویشن
ترکیبات
15 گرم برگ آویشن خشک
10 گرم گل نیلوفر
5 گرم گل و تخم ختمی
5/2 گرم ریشه شیرین بیان
30 گرم پودر کتیرای گل
15 گرم پودر ثعلب سفید
500 میلی لیتر آب
3 قاشق چایخوری عسل
روش تهیه قرص
آویشن، گل و تخم ختمی و ریشه شیرین بیان را در 500 میلی لیتر آب ریخته آنقدر حرارت دهید تا به نصف برسد، سپس عسل را به آن اضافه کنید. خوب بهم بزنید، دوباره کمی حرارت دهید، بعد آنرا صاف کرده، درون کاسه ای بریزید. پودر ثعلب و کتیرا را نیز به آن بیافزایید و پس از خمیر شدن، خمیر حاصل را به شکل قرصهای کوچکی در آورید و 3 بار در روز، هر بار 2 قرص آنرا در دهان گذاشته و بمکید. این قرص ضد سرفه بوده و عفونت ریه را به خوبی دفع می کند.
گ - تونیک تقویت کننده دستگاه گوارشی آویشن
ترکیبات
20 گرم برگ آویشن خشک
10 گرم زنیان
10 تخم کرفس
5 گرم زنجبیل
5 گرم جوز هندی
250 گرم عسل
روش تهیه تونیک
کلیه اجزاء فوق (به غیر از عسل) را مخلوط کرده، نرم ساییده و درون کاسه ای بزرگ بریزید. در این هنگام عسل را نیز به آن اضافه کنید، خوب به هم بزنید تا به شکل خمیر در آید و عسل جذب پودر شود. 3 بار در روز، هر بار یک قاشق چایخوری آنرا 2 ساعت بعد از غذا میل کنید. این تونیک علاوه بر تقویت دستگاه گوارشی بخصوص معده، در برطرف نمودن سردی و رطوبت آن نیز مؤثر است .

19 - فرآورده های غذایی آویشن
الف - سالاد مقوی معده آویشن
مواد لازم
2 عدد پیاز رازیانه (حلقه شده)
نصف پیمانه کاهو (خرد شده)
یک قاشق چای خوری آبلیمو
2 قاشق غذاخوری روغن زیتون
یک چهارم پیمانه آویشن تازه (خرد شده)
3 قاشق غذاخوری ریحان ( خرد شده)
نصف قاشق چایخوری پودر زنیان
نمک و فلفل مقداری
روش تهیه سالاد
آبلیمو، روغن زیتون، پودر زنیان، نمک و فلفل را درون کاسه ای کوچک ریخته و خوب به هم بزنید. آویشن، کاهو، پیاز رازیانه و ریحان را درون کاسه ای بزرگ بریزید، سس آماده را روی آن ریخته و پس از هم زدن بلافاصله صرف کنید.
ب - شربت ساده آویشن
ترکیبات
30 گرم آویشن خشک
750 میلی لیتر آب
500 گرم عسل
روش تهیه شربت
آویشن خشک را درون آب ریخته، بجوشانید (به مدت 20 دقیقه تا 40 دقیقه) تا به حدود 500 میلی لیتر کاهش یابد. سپس آنرا درون یک پارچ صاف کرده و داخل قابلمه ای کوچک بریزید. در این هنگام عسل را اضافه کرده و مرتب هم بزنید تا کاملا حل شود. قابلمه را روی حرارت قرار داده و به آرامی بجوشانید تا به غلظت لازم برسد. سپس آنرا پس از سرد شدن درون بطری شیشه ای تیره رنگ بریزید و 3 بار در روز، هر بار یک تا دو قاشق چایخوری آنرا میل کنید. این شربت تقریبا کلیه خواص آویشن را دارا بوده و برای تقویت معده نیز مفید و موثر است .
پ - شیرینی با طعم آویشن
ترکیبات
500 گرم آرد
250 گرم روغن
250 گرم پودر قند
100 گرم مغز گردو
1 قاشق سوپخوری پودر کاکائو
روش تهیه شیرینی
ابتدا روغن را داغ کرده، سپس آرد را کاملا در آن تفت دهید، بعد پودر قند، پودر آویشن و کاکائو را به آن اضافه کرده، خوب مخلوط کنید. بعد گردو را نیز اضافه نموده، مخلوط نمایید و در پایان مواد را در ظرف مورد نظر ریخته و بعد از سرد شدن برش دهید و میل کنید.

ت - نوشیدن شیر با آویشن (برای 1 نفر )
مواد لازم
چند برگ و شاخه کوچک آویشن تازه
2 قاشق چایخوری شکر
کمی یخ (خرد شده)
200 گرم شیر
روش تهیه نوشیدنی
لیوان را تا نیمه از یخ خرد شده پر کنید. شیر و شکر را مخلوط کرده و لیوان را از آن پر کنید. برگها و شاخه آویشن را روی شیر قرار داده و پس از اینکه عطر و بوی آویشن جذب شیر شد، آنرا برداشته و نوشیدنی آماده را میل کنید.
ث - چای لیمو با آویشن (برای 4 نفر )
مواد لازم
1 لیتر چای سیاه آماده یا چای آویشن آماده
4 حلقه نازک لیمو و کمی شکر
روش تهیه چای
چای را آماده کرده و در 4 فنجان بریزید. در هر فنجان یک حلقه لیمو روی چای قرار دهید و به اندازه ای که مایلید به چای شکر اضافه کنید .( در صورت استفاده از چای سیاه، چند برگ تازه آویشن را داخل فنجان یا روی چای قرار دهید و بعد از چند دقیقه آنرا برداشته و چای را میل نمایید) .

فصل سوم : پیاز allium cepa

اسامی گوناگون پیاز: پیاز اسم فارسی و هندی این گیاه سبزی است ولی در زبان فارسی به نام دیگری یعنی سوخ هم شهرت دارد. اعراب به پیاز بصل و ترک زبانها نیز به آن سوقان می گویند .به نوع بیابانی پیاز در زبان ترکی لقب کومران را داده اند. در هند به پیاز بهاری هارا پیاز گفته می شود. به پیاز ازلیم هم می گویند.
پیاز در زبان لاتین به allium cepa، در زبان انگلیسی به onion، در زبان فرانسه به ognon و در زبان آلمانی به zwiebel شهرت دارد.
عربی: basal
بنگال: pianj
برمه ای: - keytthun _ ni، kesunni
چینی: tsung، cong ، chung
چک: cibule
دانمارک: log
هلندی: ui ajuin
استونی: harili sibul
فنلاندی:ruokasipuli
اسکاتلندی uinnean
یونانی: kremmidi
گجرات: dungari
عبری (یهودی ): yarok batzal
هندی: piaz oiyaz
مجارستان hagyma mozespecsenye
ایسلندی: laukur
اندونزی: bawang merah
ایتالیا: cipolla
ژاپن: atasuki wakegi
لائوسی:phag bouo
مراتی:kanda
نروژ: kepalok
لهستان cebula jadalna:
پرتغال cebola:
پنجاب:peyaz
رومانی: ceapa
روس: luk
سانسکریت: palandu
اسپانیایی cebolla
سوامیلی: kitunguu
سوئدی: lok rodlok
تایلندی: ton hom hua hom
تبتی : tsong btsong
اردو: piyaz
ویتنام: hanh
مشخصات کلی پیاز : پیاز که از دسته سبزیها بوده، انواع و اقسام کوچک، بزرگ، تند، شیرین، پوست سفید و پوست قرمز داشته و دارای ساقه زیرزمینی به نام غده پیاز می باشد. پیاز را به دلیل کثرت استفاده از آن چه در مصارف غذایی و چه در مصارف دارویی همه می شناسید. پیاز دارای ویتامینهای b و c بوده و سرشار از املاح سیترات، استات فسفات، نیترات و ترکیبات گوگردی، املاح کلسیم، سدیم، پتاسیم، ید، سیلیس و چندین نوع قند می باشد.

ترکیبات شیمیایی پیاز: در پیاز اسانس و سولفیدهای آلی یافت می شود. در فلسهای ورقه های پیاز مواد کاتشول (catechole) و پروتو کاتشوئیک اسید وجود دارد. پیاز در واقع یک انسولین گیاهی است. در پوستهای خارجی نازک گوشتی پیاز مواد فلاونوئید ( )flavonode و سایر مواد قندی بدست می آید که روی میکروبهای گرام مثبت و گرام منفی موثر است. در پیاز اسید فنولیک و ترکیبات قندی وجود دارد. علاوه بر مواد فوق پروتئین، هیدارتهای کربن، کلسیم، فسفر، آهن، پتاسیم، ویتامین aتیامین، ریبوفلاوین، ویتامین cو نیاسین وجود دارد. از نظر علمی پیاز ماده ای بنام آلی سین و پروستاگلاندین وجود دارد که هر دو خاصیت ضد التهابی و ضد تب و آنتی بیوتیکی دارند در 100 گرم پیاز خام 59 کالری انرژی، 40 میلی گرم کلسیم، 60 میلی گرم فسفر، 72 میلی گرم آهن، 5/17 ویتامین a2 میلی گرم ویتامین c 6/12 میلی گرم قند، 8/1 میلی گرم پروتئین، 3/84 میلی گرم آب وجود دارد.
ترکیبات اسانس پیاز: جزء عمده اسانس پیاز خام ماده آلیل پروپیل دی سولفید ( allylpropyl disvlfde) است. شیره پیاز تازه تا حدودی باکتری کش است. از پوست پیاز کوئر سیتین ( )quercetine و یک ماده موثر بنام گلی کولیک اسید (glycolic acid) بدست می آید.
زمان کاشت پیاز: تخم پیاز را در اول بهار و ساقه زیرزمینی و برگ زیرزمینی آنرا در پاییز در عمق 3 تا 4 سانتی متری می کارند.
نسخه های شفابخش پیاز
1 - درمان سوختگی با پیاز: استفاده از پماد در درمان سریع سوختگی پوست مفید است.
طرز تهیه پماد پیاز: یک عدد پیاز متوسط را رنده کنید، بعد کمی پودر نمک دریایی را نیز به آن افزوده، خوب بهم بزنید و به محل سوختگی بمالید و ببندید .(بمدت دو ساعت )
2- رفع یبوست با پیاز: افرادی که به یبوست مبتلا هستند چنانچه چند عدد پیاز را در یک لیتر شیر و یا آب ریخته و بقدری حرارت دهند تا پخته شود، سپس آب صاف شده آنرا هر روز صبح ناشتا و همچنین بعد از غذای اصلی یک فنجان میل نمایند در رفع یبوست آنها مؤثر است.

3 - معالجه زخم ناخن با پیاز: جهت التیام و بهبودی زخم گوشه ناخن، یک پیاز سفید را زیر خاکستر آتش ببرید و انگشت خود را داخل آن نموده و چند روز ادامه دهید. این عمل تأثیر زیادی در التیام زخم ناخن و رفع عفونت های آن دارد.
4 - درمان اختلالات کلیوی با پیاز: مبتلایان به اختلالات کلیوی و کسانی که از درد پهلو رنج می برند چنانچه دو عدد پیاز متوسط را خرد نموده با دو برابر وزن آن شراب سفید و مقداری عسل مخلوط کرده، داخل ظرفی ریخته و پس از چند روز گذاشتن، صبح و شب یک استکان از آن را میل نمایند. (موقع مصرف ظرف را تکان دهند) اثر قابل توجهی در درمان بیماری آنها دارد.
5 - درمان بواسیر و ترک سرمازدگی با پیاز: دو عدد پیاز متوسط را شسته و رنده کنید. سپس آنرا در 200 گرم چربی پرندگان یا پیه مرغ ریخته و بقدری حرارت دهید تا خوب پخته شود، از این پماد روی بواسیر و خراش های سطحی پوست بویژه ترک سرمازده بمالید و ببندید. همچنین مالیدن آب پیاز به تنهایی بر روی ترکهای دست و پا موجب بهبود آنها می گردد.
6 - معالجه آسم (تنگی نفس) با پیاز: جهت معالجه تنگی نفس و رفع سرفه خشک: پیاز را رنده کنید و آب آنرا بگیرید و سپس به هم وزن آن عسل طبیعی اضافه نموده، خوب بهم زده و میل کنید. خوردن این آب علاوه بر درمان امراض مذکور در رفع اخلاط کهنه موثر بوده و سینه و گلو را به خوبی ضد عفونی می کند.

7 - تسکین درد گوش با پیاز:
چکاندن روزانه چند قطره از آب پیازی که توسط فشار آبش را گرفته باشند در گوش علاوه بر تسکین درد آن موجب قطع صدای آن نیز می گردد.
8 - التیام زخم و تحلیل ورم پروستات با پیاز: چنانچه چند عدد پیاز را رنده کرده و آنرا داخل ظرف محتوی شراب یا الکل سفید (خوراکی ریخته و به مدت چند ماه گذاشته، بعد آنرا صاف نموده و هر روز صبح یک استکان از آب آنرا میل نمایید اثر قابل توجهی در التیام زخم، تسکین درد و تحلیل ورم پروستات دارد.
9 - پایین آوردن تب با پیاز: پیاز دارویی ضد تب می باشد. اگر فردی به تب سختی دچار شده باشد، یک عدد پیاز را برش دهد و آنرا داخل ظرفی روی آتش بگذارد و پس از اینکه خوب گرم شد، آنرا روی شکم ضماد کند و پس سرد شدن تجدید نماید تب وی به زودی از بین خواهد رفت.
10 - تصفیه کردن خون با پیاز: مصرف پیاز به جهت داشتن انسولین گیاهی برای مبتلایان به دیابت(مرض قند) مفید بوده و قند خون آنها را به میزان قابل توجهی کاهش می دهد. دکتر gupta n.n. پروفسور کرسی پزشکی در دانشگاه g: k از lucknow نشان داده که تغییرات خونی ناشی از تغییرات چربی، بدون تردید با خوردن پیاز تازه کاهش یافته و میزان کلسترول (چربی) خون پایین می آید. مصرف پیاز موجب رقت خون گردیده و ترکیبات موجود در آن مانند آسپرین عمل می نماید. دکتر j.m.bailey از مدرسه طب دانشگاه جورج واشنگتن آمریکا همراه با همکارانش در مورد پیاز تحقیق نموده و یک عامل رقیق کننده خون به نام آدنوزین را در سیر و پیاز یافتند که موجب گشاد شدن عروق خونی و رقت خون می شود. البته این خاصیت در پیاز خام بیشتر است تا در پیاز پخته شده.
11 - درمان بیماریهای کبدی با پیاز: مصرف پیاز به عنوان یک داروی مقوی کبد به کلیه بیمارانی که از امراض کبدی رنج می برند توصیه می شود. از سوی دیگر شواهد پزشکی وجود دارد که نشان می دهد که سیروز کبدی به دنبال مصرف مداوم سه روزه پیاز تازه بهبود می آید.

12 - اثر مثبت پیاز در سلامت دندان ها: تحقیقات پزشکان روسی نشان داده است که ماساژ روزانه دندان ها با پیاز می تواند از بعضی اختلالات دندانی جلوگیری نماید. همچنین جهت تسکین درد دندان کافی است کمی آب پیاز را به پنبه آغشته نموده و آن را در حفره دندان دردناک بگذارید.
13 - رفع کمبود جریان خون قاعدگی زنان با پیاز: خانم هایی که دچار بی نظمی، عقب افتادگی خون حیض (قاعدگی) و یا قطع عادت ماهانه خود شده اندن چنانچه یک عدد پیاز را رنده کرده و همراه با یک مشت گیاه بومادران در یک لیتر آب جوشانده و در آب آن بنشینند شفا خواهند یافت. همچنین خوردن آب پیاز همراه آب زنجبیل و یا عسل جهت رفع کمبود جریان خون قاعدگی مفید است.
14 - درمان اختلالات پوستی با پیاز: از پیاز به عنوان یک داروی ضد عفونی کننده و مفید برای پوست جهت درمان انواع اختلالات و عوارض پوستی استفاده می شود که در زیر به چند نمونه از آنها اشاره می شود.
الف - ضد عفونی و التیام سریع زخم ها و جراحات:
جهت ضد عفونی کردن جراحات و جوش خوردن آنها چند عدد پیاز را کوبیده و له نمایید، ابتدا روی جراحات را با پارچه یا باند نخی نازک ببندید و بعد پیازهای له شده را در ظرفی ریخته و در هنگام حرارت دادند، جراحات را به بخار مستقیم بدارید. (بخور دهید).
ب - محلول ضد لک پیاز: برای برطرف شدن لکهای صورت آب پیاز را به شکل محلول در آورده و با آن لکهای صورت را برطرف کنید. جهت اثربخشی بیشتر کمی پودر سفید آب قلع یا مروارید را نیز به آن اضافه کنید.
پ - محلول ضد جوش پیاز: جهت از بین رفتن جوشهای قرمز صورت و پوست یک عدد پیاز را خوب رنده کرده و در کمی سرکه بمدت دو روز بخیسانید، سپس آنرا به محل جوشها بمالید.
ت - کرم زیبایی پوست با پیاز: علاقه مندان به استفاده از گیاهان دارویی و فرآورده های طبیعی جهت رفع جوشهای صورت و همچنین از بین بردن لکه های تیره پوست و ترک دست و پا چنانچه سه عدد پیاز را رنده کرده و در حرارت بسیار کم با کمی روغن آنرا بیزند و در موقع پختن مرتب آنرا بهم زده و یک قاشق عسل، یک استکان گلاب و یک فنجان شیر به آن افزوده و بر محل جوشها و لکها و ترک پوست بمالید نتایج رضایت بخشی از آن خواهند دید.
نوع دیگر: در هندوستان ضماد همراه با آب لیمو و آب پیاز به عنوان یک کرم آرایشی برای خانمها بویژه تازه عروسان استفاده می شود.
ث - سایر اختلالات پوستی: استفاده از ضماد پیاز داروی خوبی جهت درمان اختلالات و عوارض پوستی می باشد.
طرز تهیه ضماد پیاز: چند پیاز متوسط را بکوبید و له کنید، سپس آنرا خوب فشار دهید تا آب آن خارج شود، بعد آب آنرا با کمی پودر زردچوبه خمیر نموده و بر روی پوست بمالید و ببندید.
15 - دفع سنگ کیسه صفرا با پیاز: اشخاصی که سنگ کیسه صفرا دارند خوردن این سوپ برای دفع سنگ کیسه صفرای آنها توصیه و تجویز می شود.
طرز تهیه سوپ پیاز: یک پیاز درشت را رنده کرده، سپس در چهار قاشق سوپخوری و روغن زیتون آنرا نیم پز نموده، 150 گرم آب به آن اضافه کرده و بگذارید 10 دقیقه بجوشد، بعد تا هنگامی که گرم است و سرد نشده، آنرا میل کنید .(اضافه کردن کمی شکر به سوپ پیاز در موقع پختن، هضم آنرا آسانتر می سازد).
16 - درمان زکام و سرماخوردگی با پیاز: استفاده از پیاز به دلیل داشتن گوگرد و در نتیجه خاصیت ضدعفونی کننده خون اثر مثبتی در از بین بردن عفونتهای مجاری تنفسی نظیر آسم، ورم گلو و زکام دارد.
دستور مصرف آن به شرح زیر است: یک پیاز متوسط را بصورت ورقه ورقه ببرید و آنرا در سه چهارم فنجان آب به مدت چند دقیقه بجوشانید، بعد روی ورقه های پیاز پخته شده کمی عسل بریزید و میل کنید.
نوع دیگر: آب پیاز را گرفته یا آنرا جوشانده و با کمی عسل مخلوط کرده، شب بگذارید و در روز هر بار یک قاشق مرباخوری میل کنید. همچنین جهت درمان آنفولانزا یک عدد پیاز متوسط را کوبیده و له نمایید، سپس آب آنرا گرفته و سه بار در روز همراه با یک دم کرده گیاهی بصورت گرم میل نمایید.
17 - رفع بند آمدگی ادرار با پیاز: جهت رفع بند آمدگی ادرار چنانچه شخصی پیش غذای خود را سوپ شیر همراه با یک پیاز خام رنده شده در سه وعده (صبح، ظهر، شام) قرار دهد و از این رژیم بمدت 15 تا 30 روز پیروی نماید شفای کامل نصیبش خواهد شد. همچنین پیاز خام بر پایین شکم خروج ادرار را آسان می سازد.
18 - درمان رعاف (خونریزی بینی) با پیاز: اگر فردی که به خونریزی شدید بینی مبتلا شده باشد یک پیاز را خوب رنده کرده و چند قطره سرکه روی آن بچکانید، سپس آنرا داخل یک پارچه نازک نخی ریخته و خوب فشار دهد تا آب آن خارج شود و در بینی بچکاند، در قطع خونریزی سریع الاثر است.
19 - درمان ریزش مو با پیاز: استفاده از آب پیاز یا لوسیون آن بواسطه داشتن گوگرد در تقویت پیاز مو و رفع ریزش آن مفید و موثر است.
طرز تهیه لوسیون پیاز: 100 گرم پیاز رنده شده را در 200 گرم الکل 60 درجه بمدت چند روز بخیسانید سپس هر بار دو قاشق مرباخوری از آنرا با آب مخلوط کرده و به پوست سر بمالید.
20 - معالجه دیابت (مرض قند) با پیاز: چون پیاز مدر (ادرار آور) است ( به دلیل داشتن نیترات) و همچنین داشتن خاصیت هضم کنندگی و دارا بودن نوعی انسولین گیاهی در آن بر ضد دیابت عمل نموده و قند خون را پایین می آورد. (البته پیاز خام مفیدتر از پیاز پخته می باشد)
21 -درمان برص، زگیل و زخم پاشنه پا با پیاز: ضماد پیاز رنده شده با عسل و باروت جهت از بین بردن لکه های سفید روی پوست (برص) مفید است. ضماد پیاز له شده با نمک، گلاب و عسل در رفع زگیل موثر بوده و همچنین مالیدن پیاز پخته شده با پیه جهت معالجه زخم پاشنه پا بکار می رود.
22 - تأثیر پیاز در افزایش عملکر مغز: خوردن پیاز خام به دلیل داشتن فسفر فراوان به افرادی که کارهای فکری زیادی دارند توصیه می شودهمچنین پیاز هضم مواد نشاسته ای را آسانتر کرده و جهت رفع بی خوابی بسیار مفید است.
23 - جلوگیری از لخته شدن خون با پیاز: خوردن پیاز علاوه بر جلوگیری از لخته شدن خون و شخت شدن جدار رگها، در رفع برخی از عوارض خونی از قبیل فشار خون بالا و پاک نمودن خون از انواع سموم موثر بوده و بر از انواع سرطان ها را نیز از بین می برد.
24 - تهیه فرآورده های الکلی با پیاز: از پیاز به دلیل داشتن خواص دارویی فراوان و خاصیت ضد عفونی کننده، فرآورده های طبی بویژه فرآورده های الکلی تهیه می کنند که در زیر به سه نمونه از آنها اشاره می کنیم:
الف - تهیه تنطور پیاز
جهت تهیه تنطور پیاز، یک پیاز متوسط خام را رنده کرده و در ظرفی بریزید، سپس به مقدار هم وزن آن الکل سفید 90 درجه بریزید و یک هفته گذاشته، بعد آنرا صاف نموده و روزانه دو قاشق سوپخوری از آنرا میل کنید.استفاده از این تنطور تقریبا کلیه خواص پیاز را داراست.
ب - تهیه شربت الکلی ادرار آور با پیاز
جهت تهیه این شربت، چهار عدد پیاز متوسط خام را خوب رنده کرده، همراه 150 گرم عسل در یک لیتر شراب سفید ریخته، 15 روز گذاشته، بعد آنرا صاف نموده و روزانه چهار قاشق سوپخوری از آنرا میل کنید.
پ - تهیه شربت الکلی ضد کرم روده با پیاز
برای دفع کرم های روده یک عدد پیاز را بصورت ورقه ورقه ببرید و در نیم لیتر شراب قرمز بریزید، سپس بمدت دو شبانه روز گذاشته، بعد آنرا صاف کرده، هر روز صبح ناشتا یک لیوان از آنرا میل کنید.
25 - کاهش اضطراب با پیاز: استفاده از پیاز به عنوان یک داروی آرام بخش اعصاب و مقوی قلب به اشخاص عصبی و کسانی که حالت اضطراب و تپش قلب دارند توصیه می شود.(البته در این مورد استفاده از پیاز پخته مفیدتر و موثرتر از پیاز خام می باشد).
26 - تهیه پادزهر با پیاز: جهت درمان زخم و محل گزیدگی حشرات، عقرب و گازگرفتگی سگ یک عدد پیاز خام را رنده کنید و روی محل گزیدگی بگذارید و با پارچه نخی روی آنرا ببندید. همچنین مالیدن آب پیاز خام بر محل زنبور گزیدگی در رفع درد و سوزش آن موثر است.
27 - درمان یرقان و رفع اختلالات معدی با پیاز: چنانچه فردی که به بیماری یرقان (زردی) دچار شده باشد یا از اختلالات معدی از قبیل ورم و نفخ معده رنج می برد قطعاتی از پیاز پوست کنده و خرد شده را با آب لیموی تازه همراه با زیره سیاه میل نماید یا از ترشی پیاز قرمز استفاده کند، اثر قابل توجهی در رفع امراض مذکور خواهد داشت.
28 - فرآورده های غذایی پیاز: در کمتر غذایی دیده شده که پیاز جزء مواد اصلی آن نباشد. در انواع کبابها، شامی، سوپ، کوکو، سالاد، کتلت، دلمه، خورش، خاگینه، املت و انواع ترشی ها پیاز مورد استفاده قرار می گیرد. در زیر به چند نمونه از این فرآورده های غذایی اشاره می کنیم.
ب - سوپ پیاز (2) (برای 2 نفر)
مواد لازم
4 عدد پیاز (حلقه حلقه شده)
2 قاشق غذا خوری آرد
8 عدد زرده تخم مرغ
1 لیتر شیر
100 گرم کره
مقداری جعفری خرد شده
نمک و فلفل به میزان لازم
روش تهیه سوپ
پیاز را با کره سرخ نموده، شیر، آرد و نمک را به آن اضافه کرده و روی حرارت ملایم بگذارید. بعد زرده تخم مرغها را به آن اضافه نموده، قبل از سفت شدن زرده ها سوپ را از روی حرارت برداشته و به آن نمک و فلفل را اضافه کنید. در آخر، سوپ را با جعفری خرد شده تزئین نمایید.
پ - سس پیاز و شیر
مواد لازم
200 گرم پیاز
5 پیمانه شیر
150 گرم کره
3 قاشق غذاخوری آرد
نمک و فلفل به میزان لازم
روش تهیه سس
سس کره را داغ کرده، آرد را در آن سرخ کنید. پیاز را ریز ریز کرده و شیر را روی حرارت بگذارید. بعد از داغ شدن پیاز را به آن اضافه کرده، خوبه هم بزنید، وقتی که کمی غلیظ شد آن را از صافی گذرانده، با نمک و فلفل داخل ظرف آرد ریخته، خوب هم بزنید تا غلیظ شود و سپس صرف کنید.
ت - سوپ پیاز و مرغ (برای 2 نفر)
مواد لازم
1 عدد پیاز بزرگ
4 پیمانه آب مرغ
4 پیمانه جعفری (خرد شده)
به میزان لازم نمک و فلفل
روش تهیه سوپ
ابتدا پیاز را رنده کرده، آرد را با آب مرغ کم کم به آن افزوده، در هنگام افزودن خوب هم زده تا گلوله نشود. سپس روی حرارت قرار داده تا کمی غلیظ شود و جعفری خرد شده را با نمک و فلفل به سوپ اضافه نمایید. حدود 10 دقیقه بعد سوپ را از روی حرارت برداشته، سوپ را در ظرف مخصوص ریخته و میل کنید.
ث - کوکوی پیاز (برای 2 نفر)
مواد لازم
250 گرم پیاز
150 گرم کره
3 عدد تخم مرغ
2 عدد گوجه فرنگی
به میزان لازم نمک و فلفل و زرد چوبه
روش تهیه کوکو
کوکو پیاز را رنده کرده و تخم مرغها را هم بزنید، گوجه ها را قطعه قطعه کرده و پیاز، تخم مرغها، فلفل ، نمک و زردچوبه و گوجه فرنگی را با هم مخلوط نمایید. کره را در ماهی تابه ای داغ کرده و هر دو طرف کوکو را در آن سرخ کنید.
ج - سالاد پیاز (برای 2 نفر)
مواد لازم
200 گرم پیاز
4 عدد تخم مرغ
100 گرم خیارشور
2 عدد کنسرو ماهی
به میزان کافی نمک و فلفل
به میزان کافی روغن زیتون و سس مایونز
روش تهیه سالاد
سالاد تخم مرغ را آب پز کرده و خرد کنید. خیار شور را حلقه حلقه کرده و پیاز را خرد نمایید. تخم مرغ، پیاز، خیارشور، سس مایونز، ماهی، روغن زیتون (یا روغن مایع) و نمک و فلفل را با هم مخلوط کنید. حالا سالاد شما آماده است.
چ - کتلت پیاز (برای 2 نفر)
مواد لازم
300 گرم پیاز
100 گرم جعفری
4 عدد زرده تخم مرغ
100 گرم کره
200 گرم لوبیا سفید
250 گرم روغن
50 گرم آرد
به میزان لازم نمک و فلفل
روش تهیه کتلت
پیاز و جعفری را جدا جدا خرد کرده و لوبیا را مدتی در آب بگذارید تا خوب خیس بخورد. سپس لوبیا را پخته و بعد خوب له کنید. پیاز، جعفری زرده تخم مرغ، کره، لوبیا، فلفل و نمک را خوب مخلوط کرده و به شکلهای دلخواه در آورید. هر دو طرف آنرا به آرد آغشته کرده و هر دو طرفش را در روغن سرخ کنید. برای تزئین این کتلت می توانید از کاهو و گوجه فرنگی استفاده نمایید.
ح - کوفته پیاز (برای 4 نفر)
مواد لازم
250 گرم پیاز
250 گرم برنج
750 گرم گوشت
3 عدد تخم مرغ
100 گرم آرد نخودچی
70 گرم پودر کاری
200 گرم روغن
به میزان لازم نمک و فلفل
750 گرم سبزی ( ترخان، نعناع، جعفری و تره)
روش تهیه کوفته
گوشت و برنج را نیم پز آبکش کنید. پیاز را رنده کرده، آبش را بگیرید. سبزی را خرد کرده و با برنج، تخم مرغ، پیاز، گوشت، فلفل، نمک و پودر کاری مخلوط نمایید و خوب ورز دهید تا حالت چسبندگی پیدا کند و به صورت کوفته در آورید. مقداری پیاز را در روغن سرخ کرده و با 2 پیمانه آب بگذارید بجوشد. در این موقع کوفته ها را در آن بچینید و بگذارید خوب جا بیافتد و بعد میل نمایید.
خ - دلمه پیاز (برای 4 نفر)
مواد لازم
10 عدد پیاز درشت
200 گرم روغن
150 گرم روغن مغز گردو
1 پیمانه شیر
200 گرم مغزنان تست
3 عدد تخم مرغ
300 گرم گوشت
به میزان کافی فلفل، نمک و ادویه
روش تهیه دلمه
مغز گردو را نیمکوب کنید و گوشت را دو بار چرخ نمایید. پیازها را داخل آب جوش و نمک قرار دهید. گوشت را در روغن تفت دهید و بگذارید سرد شود. نان را در شیر قرار داده و بعد بیرون بیاورید تا شیرش گرفته شود. گوشت سرد شده را با فلفل، نمک، ادویه، تخم مرغ، گوشت و نان به شیر آغشته مخلوط کرده و خوب ورز دهید. پیازها را بعد از 7 دقیقه از آب خارج کرده، داخلشان را خالی نموده و از مخلوط آماده شده در آن بریزید. ته قابلمه ای را روغن ریخته و دلمه ها را در آن چیده و مقداری تفت دهید تا دلمه ها خوب جا بیافتد.
د - خورش پیاز
مواد لازم
20 گرم روغن
500 گرم پیاز
250 گرم هویج
150 گرم آلو خشک
800 گرم گوشت مرغ
به میزان لازم زعفران فلفل و نمک
روش تهیه خورش
خورش آلو را خیس کنید .هویج و پیاز را خرد کرده و در روغن سرخ کنید مرغ را پخته، از استخوان جدا نموده و در روغن سرخ کنید. گوشت را با مقداری آب و پیاز روی حرارت ملایم قرار دهید تا نیم پز شود. بعد به آن هویج، فلفل ، نمک، ادویه و آلو را اضافه کنید. قبل از جا افتادن خورش به آن آبلیمو اضافه کرده و اجازه دهید خورش جا بیافتد.
ذ خاگینه پیاز (برای 2 نفر)
مواد لازم
250 گرم پیاز
6 عدد تخم مرغ
100 گرم آرد گندم
به میزان کافی روغن، نمک و فلفل
روش تهیه خاگینه
پیاز را خرد کرده و در روغن تفت دهید و از روی حرارت بردارید. بعد تخم مرغها را همراه با آرد، نمک و فلفل با هم مخلوط کنید. روغن را در ماهی تابه ای ریخته، روی حرارت قرار دهید تا خوب داغ شود. سپس مواد خاگینه را در آن ریخته و بگذارید تا خوب سرخ شود. حالا خاگینه شما آماده است. آنرا میل کنید.
ر ترشی ساده پیاز
مواد لازم
2 کیلو پیاز
مقداری سرکه
به میزان لازم نمک و فلفل
روش تهیه ترشی
پیاز را بعد از پوست کندن، چند سوراخ کرده، در ظرف ترشی ریخته، روی آن سرکه، نمک و فلفل بریزید. سپس در آنرا محکم بسته و در جای خنک بگذارید تا ترشی پیاز آماده شود. مصرف این ترشی همراه با غذاهای چرب و گوشتی، علاوه بر تحریک اشتها، در رقیق کردن چربی آنها نیز مؤثر است.
ز - ترشی فلفل و پیاز
مواد لازم
1 کیلو پیاز ترشی
1 لیتر سرکه
مقداری نمک
500 گرم فلفل سبز دلمه ای
روش تهیه ترشی
پیاز را پوست کنده و از طول به 2 قسمت خرد کنید. فلفل و پیاز را ورقه ورقه کرده، یک ورقه پیاز، یک ورقه فلفل سبز را درون ظرف ترشی چیده و این عمل را تکرار کرده تا ظرف ترشی پر گردد. سپس روی آن مقداری نمک و سرکه ریخته تا روی سطح تمام مواد را بپوشاند. درب آن ظرف را بسته و به مدت 20 روز در جای خنک نگه دارید تا خوب جا بیافتد و بعد میل کنید.
س - بورانی پیاز
مواد لازم
750 گرم پیاز
1 کیلو ماست
1 قاشق سوپخوری پودر سیر
150 گرم نعناع و ترخان
250 گرم خیار
به میزان کافی نمک و فلفل
روش تهیه بورانی
نعناع و ترخان را ریز کنید. پیاز و خیار را پوست کنده و رنده نمایید و با فلفل و نمک خوب مخلوط کنید. سپس همه را با ماست و پودر سیر مخلوط نموده و هم بزنید. حالا بورانی شما آماده است.
ش - پوره پیاز
مواد لازم
700 گرم پیاز
100 گرم کره
100 گرم خامه
600 گرم برنج
به میزان لازم زعفران، نمک و فلفل
روش تهیه پوره
پیاز را خرد کرده و با برنج بگذارید پخته شود. بعد از پخته شدن با کره، خامه، زعفران، نمک و فلفل مخلوط کرده و چرخ کنید تا خوب نرم شوند و به کار برید.
ص - املت پیاز (برای 2 نفر )
مواد لازم
2 عدد پیاز
دو سوم فنجان شیر
6 عدد تخم مرغ
مقداری روغن
به میزان لازم نمک و فلفل مقداری هویج و خیار شور (برای تزیین)
روش تهیه املت
پیاز را خرد کرده و سرخ کنید. سپس تخم مرغ را خوب هم زده و به شیر اضافه کنید. مخلوط آماده را روی پیاز ریخته و فلفل را به آن بیافزایید. درب ماهی تابه را بگذارید تا تخم مرغ خوب بپزد. با هویج و خیار شور روی آنرا تزیین کرده و میل نمایید.
ض - اردور پیاز
مواد لازم
120 گرم قارچ
200 گرم کالباس
120 گرم جعفری
6 عدد پیاز درشت
120 گرم گوجه فرنگی
به میزان لازم روغن، نمک و فلفل
روش تهیه اردور
کالباس، قارچ، جعفری و گوجه فرنگی را ریز خرد کنید. پیاز را بعد از پوست کندن در روغن سرخ نموده، مواد مذکور را با فلفل و نمک داخل پیاز قرار دهید. بعد در سینی فر با حرارت 300 درجه سانتیگراد به مدت 35 دقیقه در فر قرار دهید. در صورتی که بخواهید دم پخت کنید لازم است در قابلمه ای یک لیوان آب ریخته، روی حرارت ملایم قرار دهید تا پخته شود.
ط - نان پیاز
مواد لازم
1 کیلو آرد گندم یا جو
500 گرم پیاز (رنده شده )
400 میلی لیتر آب
1 قاشق چایخوری پودر خمیر مایه
روش تهیه نان
پودر خمیر مایه و آب خیسانده یا جوشانده برگ شنبلیله را مخلوط کرده و به هم بزنید. سپس آرد جو و پودر برگ یا تخم شنبلیله را ابتدا کم کم به آن اضافه کرده و به هم بزنید تا بصورت خمیری نرم در آید و چسبندگی پیدا کند. بعد خمیر را در کیسه نایلون ریخته و بگذارید چند ساعت بماندسپس یک مشت از خمیر را روی تاس یا سینی پهن کرده، کمی برگ خشک شنبلیله روی آن پاشیده و در تنور قرار دهید تا پخته و طلایی رنگ شودبقیه خمیر را نیز به همین ترتیب انجام دهید.
ظ - تهیه شوری با پیاز (پیاز شور)
مواد لازم
1 کیلو پیاز
10 حبه سیر
2 شاخه مرزه
2 شاخه ترخون
مقداری آب و نمک جوشیده
روش تهیه شوری
ابتدا پیاز را شسته و خشک کنید. سپس آنرا به 4 قسمت بریده و در یک ظرف که درب آن خوب بسته شود، بریزید. شاخه های مرزه و ترخون و سیر حبه شده را روی آن گذاشته و بعد آب و نمک جوشیده سرد شده را روی آن بریزید و درب آنرا ببندید. پس از چند هفته گذاشتن و جا افتادن از آن همراه با خوراک یا به عنوان اردور استفاده نمایید.