فهرست کتاب


تفسیر نمونه، جلد19

آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان

آخرین سخن درباره ابلیس !

این آیات که آخرین آیات سوره ص است، در حقیقت خلاصه ای است از تمام محتوای این سوره و نتیجه ای است برای بحثهای مختلفی که در این سوره آمده

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 350@@@

نخست در پاسخ ((ابلیس )) که تهدید کرد تمام انسانها را به جز ((مخلصین )) اغوا می کند خداوند ((فرمود: به حق سوگند، و حق می گویم )) (قال فالحق و الحق اقول ) . ** در ترکیب این جمله سخن بسیار است ممکن است الحق مبتدا باشد قسمی که خبر آن است محذوف شده ، و نیز ممکن است خبر آن قولی باشد ( فالحق قولی ) این احتمال نیز وجود دارد که خبر مبتدای محذوفی باشد و در تقدیر ( هذا هو الحق ) یا ( اناالحق ) بوده است . ***

((که جهنم را از تو و پیروانت همگی پر خواهم کرد)) (لاملئن جهنم منک و ممن تبعک منهم اجمعین ) .

آنچه از آغاز سوره تا به اینجا بوده همه حق بوده است، و آنچه پیامبران بزرگی که گوشه ای از زندگانیشان در این سوره آمده به خاطر آن پیکار و مبارزه کردند حق بوده، سخن از قیامت و عذاب دردناک طاغیان و انواع مواهب بهشتیان که در این سوره به میان آمد همه حق بود، پایان سوره نیز حق است و خداوند به حق سوگند یاد می کند و حق می گوید که جهنم را از شیطان و پیروانش پر می کند تا در برابر حرف ابلیس در مورد اغوای انسانها که با قاطعیت ادا شد پاسخ قاطعی بیان فرموده باشد و تکلیف همه را روشن کند .

به هر حال این دو جمله مشتمل بر تاکیدات فراوانی است : دو بار روی مساءله ((حق )) تاءکید کرده و سوگند یاد نموده، و جمله ((لاملئن )) نیز با نون تاءکید ثقیله همراه است، ((اجمعین )) نیز تاءکید مجددی بر همه اینهاست، تا کسی کمترین تردید و شکی در این باره به خود راه ندهد که برای شیطان و پیروانش راه نجاتی نیست و ادامه خط آنها به دار البوار منتهی می گردد .

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 351@@@

سپس در پایان این سخن به چهار مطلب مهم در عباراتی کوتاه و روشن اشاره می کند:

در مرحله اول می فرماید ((بگو من از شما هیچ اجر و پاداشی نمی طلبم )) (قل ما اسئلکم علیه من اجر) .

و به این ترتیب به بهانه های بهانه جویان پایان می دهد، و روشن می سازد که من تنها طالب نجات و سعادت شما هستم، نه پاداش مادی از شما می خواهم نه معنوی، نه تقدیر و نه شکرگزاری، نه مقام و نه حکومت . پاداش من تنها بر خداست، همانگونه که در آیات دیگری از قرآن مجید از قبیل آیه 47 سوره سباء به آن تصریح شده است ((ان اجری الا علی الله )) .

این خود یکی از دلائل صدق پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) است چرا که مدعی دروغین برای مطامعی دعوی خود را مطرح می کند، و مطامعش از خلال سخنانش به هر صورت آشکار خواهد شد .

در مرحله دوم می گوید: ((من از متکلفین نیستم سخنانم مقرون به دلیل و منطق است، و هیچگونه تکلفی در آن وجود ندارد، عباراتم روشن و سخنانم خالی از هر گونه ابهام و پیچیدگی است )) (و ما انا من المتکلفین ) .

در حقیقت جمله اول از اوصاف دعوت کننده سخن می گوید، و جمله دوم از چگونگی دعوت و محتوای آن، و در واقع مصداق آفتاب آمد دلیل آفتاب است .

در مرحله سوم هدف اصلی این دعوت بزرگ و نزول این کتاب آسمانی را بیان کرده می فرماید این قرآن فقط وسیله تذکر و بیداری برای همه جهانیان است (ان هو الا ذکر للعالمین ) .

آری مهم آنست که مردم از غفلت به درآیند و به تفکر و اندیشه پردازند،

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 352@@@

چرا که راه روشن، و نشانه های آن آشکار است، و در درون جان انسان فطرت پاکی است که به او جهت می دهد، و به خط توحید و تقوی می کشاند، مهم بیداری است، و رسالت اصلی پیامبران و کتب آسمانی همین است .

این تعبیر که نظیرش در قرآن مجید کم نیست نشان می دهد که محتوای دعوت انبیاء در تمام مراحل هماهنگ با فطرت خدادادی است و این دو همدوش با هم پیش می روند .

و در چهارمین و آخرین مرحله مخالفان را با عبارتی کوتاه و پر معنی تهدید کرده می گوید: ((خبر آن را بعد از مدتی خواهید شنید))! (و لتعلمن نباه بعد حین ) .

ممکن است شما این سخنان را جدی نگیرید، و بی اعتنا از کنار آن بگذرید، اما به زودی صدق گفتار من آشکار خواهد شد، هم در این جهان در میدانهای نبرد اسلام و کفر، در منطقه نفوذ اجتماعی و فکری، در مجازاتهای الهی، و هم در عالم دیگر و مجازاتهای دردناک خدا خواهید دید، خلاصه هر چه را به شما گفتم به موقع آن را با چشم خویش مشاهده خواهید کرد، خلاصه تازیانه الهی آماده است و به زودی بر گرده مستکبران و ظالمان فرود خواهد آمد .

نکته :

متکلف کیست ؟

در آیات فوق خواندیم که پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) یکی از افتخارات خود را این می شمرد که از متکلفان نیست .

در روایات اسلامی بحثهای فراوانی درباره نشانه های متکلفین و علائم آنها آمده است :

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 353@@@

در حدیثی که در ((جوامع الجامع )) از پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) نقل شده می خوانیم : للمتکلف ثلاث علامات : ینازع من فوقه، و یتعاطی ما لا ینال، و یقول ما لا یعلم !: ((متکلف سه نشانه دارد: پیوسته با کسانی که مافوق او هستند نزاع و پرخاشگری می کند، و به دنبال اموری است که به آن هرگز نمی رسد، و سخن از مطالبی می گوید که از آن آگاهی ندارد))! ** جوامع الجامع مطابق نقل تفسیر المیزان جلد 17 صفحه 243 . ***

همین مضمون به عبارت دیگری از امام صادق (علیه السلام ) در کلمات لقمان حکیم نیز آمده است .

در حدیث دیگری از وصایای پیامبر (صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) به علی (علیه السلام ) می خوانیم : للمتکلف ثلاث علامات : یتملق اذا حضر، و یغتاب اذا غاب، و یشمت بالمصیبة : ((متکلف )) سه نشانه دارد:

در حضور تملق می گوید .

در غیاب غیبت می کند .

و به هنگام مصیبت زبان به شماتت می گشاید! . ** نور الثقلین جلد 4 صفحه 473 . ***

باز در حدیث دیگری از امام صادق (علیه السلام ) می خوانیم :

المتکلف مخطی ء و ان اصاب، و المتکلف لا یستجلب فی عاقبة امره الا الهوان، و فی الوقت الا التعب و العناء و الشقاء، و المتکلف ظاهره ریاء و باطنه نفاق، و هما جناحان بهما یطیر المتکلف، و لیس فی الجملة من اخلاق الصالحین، و لا من شعار المتقین المتکلف فی ای باب، کما قال الله تعالی لنبیه قال ما اسئلکم علیه من اجر و ما انا من المتکلفین :

((متکلف خطاکار است هر چند ظاهرا به حقیقت رسد .

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 354@@@

متکلف در عاقبت کار جز پستی و خواری نتیجه ای نخواهد گرفت، و امروز نیز جز رنج و زحمت و ناراحتی بهره ای ندارد .

متکلف ظاهرش ریا، و باطنش نفاق است، و پیوسته با این دو بال پرواز می کند!

خلاصه تکلف از اخلاق صالحین و شعار متقین نیست در هر چه بوده باشد همانگونه که خداوند به پیامبرش می فرماید: بگو من از شما پاداشی نمی طلبم و از متکلفان نیستم . ** همان مدرک . ***

از مجموع این روایات به خوبی استفاده می شود که متکلفان کسانی هستند که از جاده حق و عدالت و راستی و درستی قدم بیرون نهاده، واقعیتها را نادیده می گیرند، به پندارها روی می آورند، از اموری که آگاهی ندارند خبر می دهند، و در اموری که نمی دانند دخالت می کنند، ظاهر و باطنشان دوتاست، و حضور و غیابشان متضاد است، خود را به رنج و زحمت می افکنند، و نتیجه ای جز سرشکستگی و بدبختی به دست نمی آورند، و پرهیزگاران و صالحان از این صفت به کلی پاک و منزهند .

پروردگارا! به ما توفیقی عنایت فرما که تمام آثار تکلف و نفاق و تمرد و طغیان را از خود برانیم .

خداوندا! ما را در صف مخلصانی قرار ده که آنها را در کنف حمایت خودت حفظ می کنی و شیطان اغواگر از آنها ماءیوس است .

بارالها! به ما آن بیداری و هوشیاری را مرحمت کن که برای احیای محتوای این قرآن بزرگ به پاخیزیم، نیروهای مسلمانان را در سراسر جهان

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 355@@@

بسیج کنیم، یکدل و یک زبان در راه تو گام برداریم، و دشمنان حق و حقیقت را در هم بشکنیم آمین یا رب العالمین .

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 357@@@

سوره زمر