فهرست کتاب


تفسیر نمونه، جلد19

آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان

3 - روایات اسلامی و ماجرای داود (علیه السلام )

در روایات اسلامی داستان زشت و خرافی تورات به اشد وجه تکذیب شده، از جمله در حدیثی از امیر مؤمنان علی (علیه السلام ) آمده است که فرمود:

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 255@@@

لا اوتی برجل یزعم داود تزوج امرئة اوریا الا جلدته حدین حدا للنبوة وحدا للاسلام هر کس را نزد من آورند که بگوید داود با همسر اوریا ازدواج کرده دو حد بر او جاری می کنم حدی برای نبوت و حدی برای اسلام . ** مجمع البیان ذیل آیات مورد بحث . ***

چرا که نسبت فوق از یکسو نسبت یک عمل نامشروع به انسان مؤمنی است و از سوی دیگر هتک مقام نبوت است لذا باید دوبار حد قذف (هر بار 80 تازیانه ) در مورد او اجرا شود .

همین معنی به تعبیر دیگری از آن امام بزرگوار نقل شده من حدثکم بحدیث داود علی ما یرویه القصاص جلدته ماة و ستین :

((هر کس حدیث داود را طبق آنچه افسانه سرایان می گویند برای شما روایت کند من یکصد و شصت تازیانه به او خواهم زد)) . ** تفسیر فخر رازی ذیل آیات مورد بحث . ***

در حدیث دیگری که ((صدوق )) در ((امالی )) از امام صادق (علیه السلام ) نقل کرده چنین می خوانیم : ان رضا الناس لا یملک، و السنتهم لا تضبط، الم ینسبوا داود الی انه تبع الطیر حتی نظر الی امرائة اوریا فهواها، و انه قدم زوجها امام التابوت حتی قتل ثم تزوج بها!:

رضایت همه مردم را نمی توان به دست آورد، و زبان آنها را نمی توان بست، آیا آنها این نسبت (فوق العاده زشت را) به داود ندادند که او به دنبال پرنده ای به پشت بام قصرش رفت، و چشمش به همسر ((اوریا)) افتاد، و عشق او را به دل گرفت، سپس همسر او را به میدان جنگ در پیشاپیش تابوت (که آثار انبیای بنی اسرائیل در آن حفظ می شد و به عنوان برکت در پیشاپیش لشکر حمل می نمودند) فرستاد تا کشته شد، سپس با همسرش ازدواج کرد؟! (جائی که پیامبر بزرگ

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 256@@@

خدا از زبان مردم در امان نباشد دیگران چه انتظاری می توانند داشته باشند) . ** امالی صدوق طبق نقل نورالثقلین جلد 4 صفحه 446 . ***

بالاخره در حدیثی در ((عیون الاخبار)) از امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام ) چنین آمده است که به هنگام گفتگو با ارباب مذاهب مختلف در مورد عصمت پیامبران به یکی از حاضران (علی بن جهم ) فرمود: شما درباره داود چه می گوئید؟ او گفت : می گویند داود در محرابش مشغول عبادت بود شیطان به صورت پرنده زیبائی در مقابل او نمایان شد، داود نمازش را شکست و به دنبال پرنده رفت ! . . .

سپس افسانه دیدن زن اوریا را در حال غسل کردن، و دل به او بستن و همسرش را در پیشاپیش تابوت به میدان نبرد فرستادن و کشته شدن و ازدواج داود با همسرش را شرح داد .

امام علی بن موسی الرضا (علیه السلام ) سخت ناراحت شد، دست بر پیشانی مبارک زد و فرمود: انا لله و انا الیه راجعون، لقد نسبتم نبیا من انبیاء الله الی التهاون بصلاته حتی خرج فی اثر الطیر، ثم بالفاحشة ثم بالقتل ؟!:

((انا لله و انا الیه راجعون، شما پیامبری از پیغمبران خدا را به سستی در نمازش نسبت دادید، تا آنجا که (همچون کودکان ) به دنبال پرنده ای رفت، سپس او را به فحشاء، و بعد از آن به قتل انسان بی گناهی متهم ساختید؟!))

((علی بن جهم )) پرسید پس گناه داود که از آن استغفار کرد و در قرآن به آن اشاره شده چه بود؟

امام (علیه السلام ) در جواب عجله داود را در مساءله قضاوت شرح می دهد و از آیه بعد: یا داود انا جعلناک خلیفة فی الارض به عنوان گواه کمک می گیرد .

((علی بن جهم )) سؤال می کند پس داستان ((اوریا)) چه بوده ؟

امام می فرماید: در زمان داود زنانی که شوهرانشان از دنیا می رفت یا کشته

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 257@@@

می شد هرگز ازدواج نمی کردند (و این منشا مفاسد فراوان بود) نخستین کسی که خداوند این کار را برای او مباح کرد داود بود (تا این سنت شکسته شود، و زنان شوهر از دست داده از بلاتکلیفی درآیند) لذا داود بعد از آنکه اوریا (بر حسب تصادف در یکی از جنگها) کشته شد همسرش را به عقد خود درآورد، و این بر مردم آن زمان سنگین آمد (و به دنبال آن افسانه ها به هم بافته شد) . ** عیون الاخبار طبق نقل تفسیر نورالثقلین جلد 4 صفحه445 . ***

از این حدیث استفاده می شود که مساءله ((اوریا)) یک ریشه واقعی ساده ای داشته، که داود به عنوان یک رسالت الهی آنرا انجام داد، ولی دشمنان دانا از یکسو، و دوستان نادان از سوی دیگر، و افسانه سرایانی که عادت به ارائه مطالب عجیب و دروغین دارند از سوی سوم شاخ و برگهائی برای این قصه درست کرده اند که انسان از آن وحشت می کند .

یکی گفته : لابد این ازدواج بدون مقدمه صورت نگرفته ؟

دیگری گفته : لابد خانه اوریا در همسایگی داود بوده !

و بالاخره برای این که چشم داود را به همسر اوریا بیندازند افسانه پرنده را بهم بافته، و سرانجام در مجموع پیامبر بزرگی را به انواع گناهان کبیره شرم آور متهم ساخته اند، و بیخبران ابله آنرا نیز زبان به زبان نقل کرده اند که اگر ذکر آن در کتب معروف نیامده بود حتی نقل آن را غلط می دانستیم .

البته این روایت با آنچه در روایت امیر مؤمنان علی (علیه السلام ) آمده منافات ندارد، زیرا سخن آن حضرت اشاره به داستان دروغین معروفی است که نسبت به زنا و مانند آن (نعوذ بالله ) به این پیامبر بزرگ می دهد .

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 258@@@

توجیهات مفسران

بعضی از مفسران توجیهات دیگری برای داستان داود گفته اند، گر چه با ظاهر آیات سازگار نیست ولی برای تکمیل بحث اشاره به بعضی از آنها را بی مناسبت نمی دانیم .

از جمله اینکه حضرت داود ساعات خود را با برنامه منظم تقسیم کرده بود، و جز در ساعات خاصی ارباب رجوع را نمی پذیرفت .

روزی دو نفر که قصد قتل او را داشتند خواستند نزد او آیند در حالی که داود در محراب به عبادت پروردگار مشغول بود، از فرصت استفاده کرده و از محراب او بالا رفتند هنگامی که نزد او آمدند محافظان را در اطراف مشاهده کردند ترسیدند و فورا دروغی جعل کرده گفتند: ما دو نفر شاکی هستیم که برای دادخواهی نزد تو آمده ایم، و ماجرائی را که قرآن می گوید شرح دادند داود میان آنها قضاوت کرد، اما نظر به اینکه آگاه بود این صحنه سازی به منظور قتل او بوده خشمگین شده و تصمیم بر انتقام از آنان گرفت، اما چیزی نگذشت که از این تصمیم پشیمان گشت و استغفار کرد . ** در تفسیر فخر رازی و روح المعانی این بحث به عنوان یک توجیه ذکر شده و مراغی در تفسیر خود آن را پذیرفته است . ***

2 - مفسر بزرگ نویسنده ((المیزان )) در اینجا بیانی دارد که از نظر اساس و پایه هماهنگ با چیزی است که سایر مفسران بزرگ اسلام در تفسیر این ماجرای داود گفته اند، و ما نیز در بالا آوردیم، ولی در پاره ای از جهات با آن تفاوت دارد که ذیلا از نظر شما می گذرد:

بسیاری از مفسران معتقداند که آن دو نفر شاکی که وارد بر داود شدند از فرشتگان خدا بودند که خداوند آنان را برای آزمایش داود فرستاد .

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 259@@@

ولی خصوصیات داستان مانند بالا رفتن آنها از محراب، و وارد شدن بر داود، بطور غیر عادی، و ترس و وحشت او، و همچنین توجه به اینکه این ماجرا یک آزمایش الهی است، همه اینها نشان می دهد که این ماجرا به صورت تمثل از فرشتگان در قیافه مردانی از نوع انسان بوده است .

(منظور از تمثل این است که واقعا در وجود خارجی چنین افرادی به سراغ داود نیامدند بلکه در قوه ادراک داود چنین منعکس شد) .

بنابراین حکمی که او در این دعوا صادر کرد حکمی در ظرف ((تمثل )) بوده درست مثل آنکه آنها را در خواب دیده باشد، همانگونه که انسان در وقایع عالم خواب تکلیفی ندارد در ظرف تمثل نیز تکلیفی نیست تکلیف در عالم مشهود یعنی جهان ماده است، و اگر خطائی از او سر زده، در همین ظرف تمثل بوده، و چیزی نیست که با مقام عصمت ناسازگار باشد، همانند خطای آدم در بهشت پیش از آنکه هبوط به زمین کند که محل تکلیف و تشریع است، و به این ترتیب استغفار او استغفار از یک گناه واقعی نیست . ** المیزان جلد 17 صفحه 203 . ***

ولی مسلما ظاهر آیات این است که این شکایت و طرح دعوا از ناحیه افرادی بوده که عینیت خارجی داشته اند، و با این حال قضاوت مزبور گناهی نبوده که از داود سر زده باشد بعد از آنکه او از گفتار شاکی علم و یقین حاصل کرده باشد، هر چند آداب مستحب قضا ایجاب می کرده که عجله در قضا نکند، و استغفار او نیز از این ((ترک اولی )) بوده است .

به هر حال ضرورتی ندارد که ماجرای این داوری را در ظرف تمثل بدانیم، و یا به گفته بعضی دیگر آن را یک صحنه سازی برای تنبه و بیداری داود بشمریم، بهتر این است ظاهر آیات را حفظ کنیم، و به ترتیبی که گفته شد آنرا تفسیر نمائیم که هم ظواهر الفاظ آیه حفظ شده و هم مشکلی از نظر مقام عصمت انبیاء پیش نمی آید .





@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 260@@@

آیه 26 - 29

آیه و ترجمه

یَدَاوُدُ إِنَّا جَعَلْنَک خَلِیفَةً فی الاَرْضِ فَاحْکُم بَینَ النَّاسِ بِالحَْقِّ وَ لا تَتَّبِع الْهَوَی فَیُضِلَّک عَن سبِیلِ اللَّهِ إِنَّ الَّذِینَ یَضِلُّونَ عَن سبِیلِ اللَّهِ لَهُمْ عَذَابٌ شدِیدُ بِمَا نَسوا یَوْمَ الحِْسابِ(26)

وَ مَا خَلَقْنَا السمَاءَ وَ الاَرْض وَ مَا بَیْنهُمَا بَطِلاً ذَلِک ظنُّ الَّذِینَ کَفَرُوا فَوَیْلٌ لِّلَّذِینَ کَفَرُوا مِنَ النَّارِ(27)

أَمْ نجْعَلُ الَّذِینَ ءَامَنُوا وَ عَمِلُوا الصلِحَتِ کالْمُفْسِدِینَ فی الاَرْضِ أَمْ نجْعَلُ الْمُتَّقِینَ کالْفُجَّارِ(28)

کِتَبٌ أَنزَلْنَهُ إِلَیْک مُبَرَکٌ لِّیَدَّبَّرُوا ءَایَتِهِ وَ لِیَتَذَکَّرَ أُولُوا الاَلْبَبِ(29)

ترجمه :



26 - ای داود ما تو را خلیفه (و نماینده خود) در زمین قرار دادیم، در میان مردم به حق داوری کن، و از هوای نفس پیروی منما که تو را از راه خدا منحرف می سازد،

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 261@@@

کسانی که از راه خدا گمراه شوند عذاب شدیدی به خاطر فراموش کردن روز حساب دارند .

27 - ما آسمان و زمین و آنچه را در میان آنها است بیهوده نیافریدیم، این گمان کافران است وای بر کافران از آتش (دوزخ ) .

28 - آیا کسانی را که ایمان آورده اند و عمل صالح انجام داده اند همچون مفسدان در زمین قرار دهیم، یا پرهیزگاران را همچون فاجران !

29 - این کتابی است پر برکت که بر تو نازل کرده ایم تا در آیات آن تدبر کنند و صاحبان مغز (و اندیشه ) متذکر شوند .

تفسیر: