فهرست کتاب


تفسیر نمونه، جلد19

آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان

به آنها اعتنا مکن !

گفتیم آیات آخر این سوره در حقیقت وسیله ای است برای دلداری پیامبر و مؤمنان راستین و تهدیدی است برای کفار لجوج .

دو آیه نخست از آیات مورد بحث همان است که قبلا هم آمده بود، و بار دیگر برای تاءکید در اینجا تکرار می شود، با لحنی تهدیدآمیز می فرماید: از

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 195@@@

آنها روی بگردان و آنان را به حال خود واگذار تا مدت معینی (و تول عنهم حتی حین ) .

لجاجت و کارشکنی آنها و تکذیب و انکارشان را بنگر که آنها نیز به زودی نتیجه کار خود را می نگرند! (و ابصر فسوف یبصرون ) .

این تکرار چنانکه گفتیم به خاطر تاءکید است که آنها بدانند این یک مساءله قطعی است که به زودی مجازات و شکست و ناکامی خود را خواهند دید، و به نتائج مرارت بار اعمالشان گرفتار می شوند و پیروزی مؤمنان نیز قطعی و مسلم است .

یا به خاطر این است که نخست آنها را به مجازات دنیا تهدید می کند و بار دوم به مجازات و کیفر الهی در آخرت .

سپس سوره را با سه جمله پر معنی درباره خداوند و پیامبران و جهانیان پایان می دهد .

می فرماید: منزه است پروردگار تو، پروردگار عزت و قدرت از این توصیفهای بی اساسی که مشرکان و جاهلان می کنند (سبحان ربک رب العزة عما یصفون ) .

گاه فرشتگان را دختران او می نامند، گاه در میان او و جن نسبی قائل می شوند، و گاه موجودات بی ارزشی همچون قطعات سنگ و چوب را همردیف او قرار می دهند .

تکیه بر عزت (قدرت مطلق و شکست ناپذیر) در حقیقت به معنی کشیدن خط بطلان بر تمام این معبودهای خیالی است .

در آیات این سوره گاه سخن از تسبیح و تنزیه عباد الله المخلصین به میان آمده، و گاه سخن از تسبیح فرشتگان، و در اینجا سخن از تسبیح و تنزیه خداوند نسبت به ذات پاکش می باشد .

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 196@@@

و در جمله دوم همه پیامبران را مورد لطف بی پایان خویش قرار داده و می گوید: سلام بر رسولان (و سلام علی المرسلین ) .

سلامی که نشانه سلامت و عافیت از هر گونه عذاب و کیفر روز قیامت، سلامی که امان در برابر شکستها و دلیل بر پیروزی بر دشمنان است .

قابل توجه اینکه در آیات این سوره بر بسیاری از پیامبران جداگانه سلام فرستاده، در آیه 79 فرمود: سلام علی نوح فی العالمین، و در آیه 109 سلام علی ابراهیم، و در آیه 120 سلام علی موسی و هارون و در آیه 130 سلام علی الیاسین .

اما در اینجا تمام این سلامها و غیر اینها را در یک جمله خلاصه و جمع بندی کرده می فرماید: سلام بر همه پیامبران مرسل .

و سرانجام آخرین جمله سخن را با حمد الهی پایان داده می گوید: حمد و ستایش مخصوص خداوندی است که پروردگار جهانیان است (و الحمد لله رب العالمین ) .

سه آیه اخیر می تواند اشاره و مروری اجمالی بر تمام این مسائل این سوره باشد، چرا که بخش مهمی از این سوره پیرامون توحید و مبارزه با انواع شرک بود، و آیه اول با تسبیح و تنزیه خداوند از توصیفهای مشرکان همه را بازگو می کند .

بخش دیگری از این سوره بیان گوشه هائی از حالات هفت پیامبر بزرگ بود، آیه دوم اشاره ای به آنها است .

و بالاخره بخش دیگری از نعمتهای الهی، مخصوصا انواع نعمتهای بهشتی ،

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 197@@@

و پیروزی جنود الهی بر لشکر کفر سخن می گفت، و حمد و ستایش خدا در پایان کار اشاره ای به همه اینها است .

بعضی از مفسران تحلیل دیگری در مورد آیات سه گانه آخر این سوره دارند، و آن این است :

مهمترین مسائلی که انسان را به خود مشغول می دارد معرفت سه چیز است : نخست معرفت خداوند عالم به مقدار توانائی بشر، و آخرین کاری که انسان در این زمینه می تواند انجام دهد سه امر است :

منزه دانستن او از آنچه شایسته مقام او نیست که با لفظ سبحان بیان شده .

و توصیف او به تمام صفات کمال که با کلمه رب که دلیل بر حکمت و رحمت خداوند و مالکیت و تربیت موجودات است اشاره شده .

و منزه بودن از هر گونه شریک و نظیر که در جمله عما یصفون آمده است .

دومین مساءله مهم در زندگانی انسانها مساءله تکمیل نقائص است که آن نیز بدون وجود رهبران الهی و ارشادکنندگان آسمانی ممکن نیست، و جمله سلام علی المرسلین اشاره ای به آن است .

سومین مساءله مهم در زندگی انسان این است که بداند سرنوشت او بعد از مردن چگونه خواهد بود؟ در اینجا توجه به نعمتهای رب العالمین و مقام غنا و رحمت و لطف او، به انسان آرامش می دهد - و الحمد لله رب العالمین . ** تفسیر کبیر فخر رازی جلد 23 صفحه 173 . ***

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 198@@@

نکته :

آنچه در پایان هر کار باید به آن اندیشید

در روایات متعددی که گاه از شخص پیامبر گرامی اسلام (صلی اللّه علیه و آله و سلّم ) و گاه از امیر مؤمنان (علیه السلام ) و گاه از امام باقر (علیه السلام ) نقل شده می خوانیم : من اراد ان یکتال بالمکیال الاوفی (من الاجر یوم القیامة ) فلیکن آخر کلامه فی مجلسه سبحان ربک رب العزة عما یصفون و سلام علی المرسلین و الحمد لله رب العالمین : کسی که می خواهد در روز قیامت اجر و پاداش او با پیمانه بزرگ و کامل داده شود باید آخرین سخنش در هر مجلسی که می نشیند این بوده باشد سبحان ربک رب العزة عما یصفون سلام علی المرسلین و الحمد لله رب العالمین . ** مجمع البیان ذیل آیات مورد بحث و اصول کافی و من لا یحضر ( طبق نقل تفسیر نور الثقلین جلد 4 صفحه 440 ) . ***

آری مجلس خود را با تنزیه ذات خدا، و درود فرستادن بر پیامبران او، و حمد و شکر در برابر نعمتهای پروردگار پایان دهد، تا اگر کاری نادرست یا سخنی ناروا در آن مجلس از او سر زده جبران گردد .

در کتاب توحید صدوق چنین آمده است که یکی از دانشمندان شام به خدمت امام باقر (علیه السلام ) رسید عرض کرد: آمده ام از شما مساءله ای سؤال کنم که هیچ کس تاکنون به درستی برای من تفسیر نکرده است، از سه گروه سؤال کردم هر کدام جوابی بر خلاف دیگری گفتند .

امام باقر (علیه السلام ) فرمود مساءله تو چیست ؟

عرض کرد سؤال من این است که نخستین چیزی را که خداوند متعال آفرید چه بود؟ بعضی به من گفته اند قدرت بوده و بعضی علم و بعضی روح .

فرمود: هیچیک پاسخ صحیح به تو نداده اند، اکنون به تو خبر می دهم

@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 199@@@

که در آغاز خدا بود و چیزی غیر از او نبود، و در عین حال قادر و عزیز بود و هنوز عزتی آفریده نشده بود (او در ذات پاکش هم قدرت داشت و هم علم بی آنکه نیاز به آفرینش علم و قدرت داشته باشد) سپس افزود: این همان چیزی است که خدا می فرماید سبحان ربک رب العزة عما یصفون ** تفسیر نور الثقلین جلد 4 صفحه 440 *** اشاره به این که سخنانی که این و آن به تو گفته اند سخنان شرک آلودی بوده که مشمول این آیه می باشد خداوند از ازل قادر و عالم و عزیز بوده است .

پروردگارا! خودت قول داده ای که رسولانت را یاری و جنودت را پیروز گردانی، ما را در خط رسولان، و در صفوف جنودت قرار ده، و بر دشمنان خونخواری که از شرق و غرب عالم برای نابودی و خاموش ‍ کردن نور قرآن برخاسته اند پیروز فرما!

بارالها! ما را از آلودگی به هر گونه شرک، و انحراف از طریق توحید مصون و محفوظ دار .

خداوندا! مشکلاتی که انبیای مرسل در طول تاریخ در برابر لشکر شرک و کفر داشتند هم اکنون در برابر جامعه اسلامی ما مجسم شده است، همان سلامی را که مایه سلامت پیامبران مرسل بود شامل حال ما در این معرکه ها فرما .


@@تفسیر نمونه جلد 19 صفحه 201@@@