فهرست کتاب


تفسیر نمونه، جلد14

آیت الله مکارم شیرازی با همکاری جمعی از فضلاء و دانشمندان

آیه 26 - 30

آیه و ترجمه

قَالَ رَب انصرْنی بِمَا کذَّبُونِ(26)

فَأَوْحَیْنَا إِلَیْهِ أَنِ اصنَع الْفُلْک بِأَعْیُنِنَا وَ وَحْیِنَا فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَ فَارَ التَّنُّورُ فَاسلُک فِیهَا مِن کلٍّ زَوْجَینِ اثْنَینِ وَ أَهْلَک إِلا مَن سبَقَ عَلَیْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ لا تخَطِبْنی فی الَّذِینَ ظلَمُوا إِنهُم مُّغْرَقُونَ(27)

فَإِذَا استَوَیْت أَنت وَ مَن مَّعَک عَلی الْفُلْکِ فَقُلِ الحَْمْدُ للَّهِ الَّذِی نجَّانَا مِنَ الْقَوْمِ الظلِمِینَ(28)

وَ قُل رَّب أَنزِلْنی مُنزَلاً مُّبَارَکاً وَ أَنت خَیرُ الْمُنزِلِینَ(29)

إِنَّ فی ذَلِک لاَیَاتٍ وَ إِن کُنَّا لَمُبْتَلِینَ(30)

ترجمه :

26 - (نوح ) گفت پروردگارا مرا در برابر تکذیبهای آنان یاری کن .

27 - ما به نوح وحی کردیم که کشتی را در حضور ما و مطابق فرمان ما بساز و هنگامی که فرمان ما (برای غرق آنان ) فرا رسد و آب از تنور بجوشد (که این نشانه فرا رسیدن طوفان است ) از هر یک از انواع حیوانات یک جفت در کشتی سوار کن، و همچنین خانواده ات را، مگر آنها که قبلا وعده هلاکشان داده شده است
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 229@@@
(اشاره به همسر نوح و فرزند ناخلف اوست ) و دیگر درباره این ستمگران با من سخن مگوی که آنها همگی هلاک خواهند شد!

28 - و هنگامی که تو و همه کسانی که با تو هستند بر کشتی سوار شدید بگو ستایش خدائی را که ما را از قوم ستمگر نجات بخشید.

29 - و بگو پروردگارا ما را در منزلگاهی پر برکت فرود آر، و تو بهترین فرود آورندگانی .

30 - (آری ) در این ماجرا آیات و نشانه هائی برای صاحبان عقل و اندیشه است و ما مسلما همگان را آزمایش می کنیم .

تفسیر:

پایان عمر یک قوم سرکش

در آیات گذشته بخشی از تهمتهای ناروائی را که دشمنان نوح به او زدند خواندیم ولی از آیات دیگر قرآن به خوبی استفاده می شود که اذیت و آزار این قوم سرکش ‍ تنها منحصر به این امور نبود بلکه با هر وسیله توانستند او را در فشار قرار دادند و آزار کردند، و نوح حداکثر تلاش و کوشش خود را در هدایت و نجات آنها از چنگال شرک و کفر به خرج داد، هنگامی که از تلاشهای خود ماءیوس شد و جز گروه اندکی ایمان نیاوردند از خدا تقاضای کمک کرد چنانکه در نخستین آیه مورد بحث می خوانیم :

((گفت : پروردگارا! مرا در برابر تکذیبهائی که کردند یاری کن )) (قال رب انصرنی بما کذبون ).**(باء) در (بما کذبون) ممکن است (باء سببیه) باشد، یا مقابله، و (ما) در (بما کذبون) ممکن است (ماء مصدریه) باشد یا (موصوله) که معانی آنها با هم تفاوت خواهد داشت، ولی این تفاوت، تفاوت مهمی نیست (دقت کنید).***

در اینجا فرمان پروردگار فرا رسید و مقدمات نجات نوح و یاران اندکش و نابودی مشرکان لجوج فراهم شد.
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 230@@@
((ما به نوح وحی فرستادیم که کشتی را در حضور ما و طبق فرمان ما بساز)) (فاوحینا الیه ان اصنع الفلک باعیننا و وحینا).

تعبیر ((باعیننا)) (در برابر دیدگان ما) اشاره به این است که تلاش و کوشش تو در این راه در حضور ما است و تحت پوشش حمایت ما، بنابراین با فکر راحت و آسوده به راه خود ادامه ده و از هیچ چیز ترس و واهمه نداشته باش .

ضمنا تعبیر به ((وحینا)) نشان می دهد که نوح طرز کشتی ساختن و چگونگی آن را از وحی الهی آموخت، و گرنه چنان چیزی - طبق نوشته تواریخ - تا آن زمان سابقه نداشت، به همین دلیل نوح کشتی را آنچنان متناسب با مقصد و مقصود خود ساخت که هیچ کم و کسری در آن نبود!

سپس ادامه می دهد هنگامی که فرمان ما فرا رسد، و نشانه اش این است که آب از درون تنور خواهد جوشید، بدان زمان طوفان نزدیک شده است بلافاصله از تمام انواع حیوانات یک جفت (نر و ماده ) انتخاب و در کشتی سوار کن )) (فاذا جاء امرنا و فار التنور فاسلک فیها من کل زوجین اثنین ).

((و خانواده و دوستان با ایمانت را بر کشتی سوار نما، مگر آنها که قبلا وعده هلاکشان داده شده است )) (اشاره به همسر نوح و یکی از فرزندانش است ) (واهلک الا من سبق علیه القول منهم ).

و باز اضافه می کند: ((و دیگر درباره این ستمگران (که هم بر خویش ستم کردند و هم بر دیگران ) با من سخنی مگو که آنها همگی غرق خواهند شد و جای گفتگو نیست )) (و لا تخاطبنی فی الذین ظلموا انهم مغرقون ).

البته این اخطار به خاطر آن بود که ممکن بود نوح تحت تاءثیر عواطف انسانی یا عاطفه پدر و فرزندی قرار گیرد و باز درباره آنها شفاعت کند در حالی که آنها دیگر شایسته شفاعت نبودند.
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 231@@@
در آیه بعد می فرماید: ((هنگامی که تو و همه کسانی که با تو هستند بر کشتی سوار شدی و استقرار یافتی خدا را به خاطر این نعمت بزرگ سپاس بجا آور و بگو حمد خدائی را که ما را از قوم ستمگر رهائی بخشید)) (فاذا استویت انت و من معک علی الفلک فقل الحمدلله الذی نجانا من القوم الظالمین ).

و بعد از حمد و ستایش خدا در برابر نخستین نعمت بزرگ او یعنی نجات از چنگال ظالمان، از درگاهش چنین تقاضا کن ((و بگو: پروردگارا! مرا در منزلگاهی پر برکت فرود آر، و تو بهترین فرود آورندگانی )) (و قل رب انزلنی منزلا مبارکا و انت خیر المنزلین ).

واژه ((منزل )) ممکن است ((اسم مکان )) باشد، یعنی بعد از پایان گرفتن طوفان کشتی ما را در سرزمینی فرود آور که دارای برکات فراوانی باشد و ما بتوانیم با آسودگی خاطر به زندگی خود ادامه دهیم .

و نیز ممکن است ((مصدر میمی )) باشد، یعنی ما را به طرز شایسته ای فرود آر چرا که بعد از پایان گرفتن طوفان به هنگام نشستن کشتی بر زمین، خطرات زیادی این سرنشینان را تهدید می کرد، نبودن جای مناسب برای زندگی، کمبود غذا، انواع بیماریها، نوح از خدا می خواهد که او را به نحوی سالم و شایسته بر زمین فرود آورد.

و بالاخره آخرین آیه مورد بحث اشاره به مجموع این داستان کرده می گوید: ((در این ماجرای نوح و پیروزیش بر ستمکاران و مجازات این قوم سرکش به شدیدترین وجه، آیات و نشانه هائی برای صاحبان عقل و اندیشه است ))! (ان فی ذلک لایات ).

((و ما به طور مسلم همگان را آزمایش می کنیم )) (و ان کنا لمبتلین
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 232@@@
این جمله ممکن است اشاره به این باشد که ما قوم نوح را کرارا آزمودیم و هنگامی که از عهده آزمایشها برنیامدند هلاکشان کردیم .

و نیز ممکن است اشاره به این باشد که ما همه انسانها را در هر عصر و زمان آزمایش می کنیم و آنچه در آیات فوق گفته شد مخصوص مردم عصر نوح نبود، بلکه در همه اعصار و قرون در اشکال مختلف، آزمایشها صورت می گیرید، و در این آزمایشها آنها که خار راه تکامل بشرند از سر راه برداشته می شوند، تا بشریت به سیر تکاملی خود همچنان ادامه دهد.

جالب اینکه در آیات فوق، تنها به مساءله ساختن کشتی و سوار شدن نوح و یارانش بر آن اکتفا شده و اما اینکه سرانجام گنهکاران به کجا رسید پیرامون آن سخنی به میان نیامده چرا که با وعده الهی ((انهم مغرقون )) مسلم می شود چنین سرنوشتی دامان آنها را گرفته، چرا که وعده اش تخلف ناپذیر است .

ذکر این معنی نیز لازم است که درباره قوم نوح و مبارزه آنها با این پیامبر بزرگ و سرنوشت دردناک آنان و ماجرای کشتی ساختن و جوشیدن آب از تنور و وقوع طوفان و غرق فرزند نوح، سخن بسیار است که ما قسمت زیادی از آن را در سوره هود جلد نهم از صفحه 68 تا صفحه 125 مشروحا آورده ایم و به خواست خدا بخش دیگری هم در تفسیر سوره نوح خواهد آمد.
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 233@@@

آیه 31 - 41

آیه و ترجمه

ثُمَّ أَنشأْنَا مِن بَعْدِهِمْ قَرْناً ءَاخَرِینَ(31)

فَأَرْسلْنَا فِیهِمْ رَسولاً مِّنهُمْ أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ مَا لَکم مِّنْ إِلَهٍ غَیرُهُ أَ فَلا تَتَّقُونَ(32)

وَ قَالَ الْمَلاُ مِن قَوْمِهِ الَّذِینَ کَفَرُوا وَ کَذَّبُوا بِلِقَاءِ الاَخِرَةِ وَ أَتْرَفْنَهُمْ فی الحَْیَوةِ الدُّنْیَا مَا هَذَا إِلا بَشرٌ مِّثْلُکمْ یَأْکلُ مِمَّا تَأْکلُونَ مِنْهُ وَ یَشرَب مِمَّا تَشرَبُونَ(33)

وَ لَئنْ أَطعْتُم بَشراً مِّثْلَکمْ إِنَّکمْ إِذاً لَّخَسِرُونَ(34)

أَ یَعِدُکمْ أَنَّکمْ إِذَا مِتُّمْ وَ کُنتُمْ تُرَاباً وَ عِظماً أَنَّکم مخْرَجُونَ(35)

هَیهَات هَیهَات لِمَا تُوعَدُونَ(36)

إِنْ هِیَ إِلا حَیَاتُنَا الدُّنْیَا نَمُوت وَ نحْیَا وَ مَا نحْنُ بِمَبْعُوثِینَ(37)

إِنْ هُوَ إِلا رَجُلٌ افْترَی عَلی اللَّهِ کذِباً وَ مَا نحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِینَ(38)

قَالَ رَب انصرْنی بِمَا کَذَّبُونِ(39)

قَالَ عَمَّا قَلِیلٍ لَّیُصبِحُنَّ نَدِمِینَ(40)

فَأَخَذَتهُمُ الصیْحَةُ بِالْحَقِّ فَجَعَلْنَهُمْ غُثَاءً فَبُعْداً لِّلْقَوْمِ الظلِمِینَ(41)
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 234@@@
ترجمه :

31 - سپس بعد از آنها جمعیت دیگری را به وجود آوردیم .

32 - و در میان آنها رسولی از خودشان فرستادیم که پروردگار یکتا را بپرستید، جز او معبودی برای شما نیست آیا (با این همه از شرک و بت پرستی ) پرهیز نمی کنید؟!

33 - ولی اشرافیان خود خواه قوم او که کافر شده بودند و لقای آخرت را تکذیب کرده بودند و ناز و نعمت در زندگی دنیا به آنها داده بودیم گفتند: این بشری است مثل شما! از آنچه شما می خورید می خورد و از آنچه می نوشید می نوشد!

34 - و اگر از بشری همانند خودتان اطاعت کنید مسلما زیانکارید.

35 - آیا او به شما وعده می دهد هنگامی که مردید و خاک و استخوان شدید بار دیگر (از قبرها) خارج می شوید؟
@@تفسیر نمونه جلد 14 صفحه 235@@@
36 - هیهات، هیهات از این وعده هائی که به شما داده می شود!.

37 - غیر از این زندگی دنیا چیزی در کار نیست، پیوسته گروهی از ما می میرند و نسل دیگری جای آنها را می گیرید و ما هرگز برانگیخته نخواهیم شد.

38 - او فقط مرد دروغگوئی است که بر خدا افترا بسته و ما هرگز به او ایمان نخواهیم آورد.

39 - عرض کرد، پروردگارا! مرا در برابر تکذیبهای آنها یاری فرما.

40 - (خداوند) فرمود: به زودی آنها از کار خود پشیمان خواهند شد. (اما زمانی که سودی به حالشان ندارد).

41 - سرانجام صیحه آسمانی آنها را به حق فرو گرفت و ما آنها را همچون خاشاک بر سیلاب قرار دادیم دور باد از رحمت خدا قوم ستمگر!

تفسیر: