فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

تأسیس بانک مرکزی:

تأسیس بانک مرکزی نیز در این دوره و در سال 1339 صورت گرفت. اصولا بانک مرکزی سالها قبل از آغاز بانکداری در ایران در اثر گسترش و رقابت بیش از حد بانکها در کشورهای اروپایی و آمریکایی ایجاد گردید، که عمده ترین هدف آن جلوگیری از ورشکستگی بانکها و کنترل عملیات بانکی بود.
در ایران نیز با توجه به اعمال سیاستهای درهای باز و با رشد بی رویه بانکها و با توجه به رقابتی که بین آنها به وجود آمد و از سوی دیگر بروز بحران اقتصادی سال 1338 تأسیس بانک مرکزی ضروری به نظر می رسید. این بانک موظف شد که بدون رقابت با سایر بانکها ضمن اشراف بر سیستم بانکی وظایفی از قبیل: انجام خدمات بانکی برای دولت، انتشار اسکناس و کنترل اعتبارات و حجم پول را به عهده گیرد؛ به همین جهت وظایف بانک مرکزی از بانک ملی جدا شد و این بانک در سال 1339 رسما شروع به کار کرد.
د: وضعیت بانکداری از سال 1342 تا پیروزی انقلاب اسلامی:
در این دوره دوازده بانک جدید تأسیس شد.
1 - بانک توسعه کشاورزی ایران (1347)،
2 - بانک داریوش (1352)،
3 - بانک شهریار (1352)،
4 - بانک صنایع ایران (1352)،
5 - بانک توسعه و سرمایه گذاری ایران (1352)
6 - بانک ساختمان (1352)،
7 - بانک ایران و عرب (1354)،
8 - بانک بین المللی ایران (1354)،
9- بانک گسترش آذربایجان (1354)،
10 - بانک گسترش خزر (1354)،
11 - بانک گسترش خوزستان (1354)،
12 - بانک فرهنگیان (1356).
از سال 1352 به بعد که در فروش و قیمت نفت جهش تازه ای ایجاد گردید و با توجه به رشد صنایع مونثاژ و رونق تجارت رها شده و بی بند و بار بخش خصوصی و سرمایه داران را بیش از گذشته به سمت ایجاد بانکهای متعدد کشاند.

بانک و بانکداری پس از پیروزی انقلاب اسلامی:

به طور کلی در آستانه پیروزی انقلاب اسلامی، 36 بانک با 8274 شعبه و بیش از 70 هزار کارمند به عنوان نظامی از هم پاشیده وبال گردن اقتصاد پرآشوب دوران انقلاب گردید. در اولین اقدام در تاریخ 18 خرداد ماه سال 1358 کلیه بانکهای کشور از سوی شورای انقلاب ملی اعلام شد. لکن این ملی شدن که در نتیجه ورشکستگی کامل و به منظور رفع نگرانی مشتریان بانکها از سپرده هایشان صورت گرفت، ناشی از ضرورتی بود که مرور بر آن عملکرد ضعیف و سهل انگاری دولت موقت را در این زمینه نشان می دهد.
دومین اقدامی که در بانکداری پس از انقلاب واقع شد، ادغام بانکها بود بر اساس طرحی که از سوم دی ماه 1358 به مرحله اجرا درآمد کلیه بانکهای تجاری در دو بانک تجارت و ملت و کلیه بانکهای تخصصی نیز در سه بانک صنعت و معدن، کشاورزی و مسکن ادغام شدند و بانکهای ملی، سپه و رفاه کارگران نیز به همان وضع سابق خود باقی ماندند.

مسأله حذف بهره:

از همان ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی مسأله بهره و به عبارت دیگر ربای بانکی مد نظر و مورد اعتراض مسئولان و فقهای گرانقدر قرار گرفت. امام خمینی (ره) در دیدار با اعضای شورای انقلاب در آبان ماه سال 1358 تأکید کردند که ربا بایستی هر چه زودتر از سیستم بانکی حذف شود. در سوم دی ماه 1358 مسئولان وزارت اقتصاد و دارائی اعلام کردند که بهره از سیستم بانکی حذف می شود و از آن تاریخ به بعد بانکها به جای بهره، 4 درصد کارمزد دریافت کردند و برای سپرده ها سودی به عنوان حداقل سود تضمین شده با نرخ 7 تا 5/8 درصد در سال پرداخت شد که این مسئله یعنی حداقل سود تضمین شده فرق زیادی با بهره بانکی نمی کرد و مورد اعتراض قرار گرفت.