فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

تاریخچه بانکداری اسلامی در جهان:

نظام بانکداری متداول در کشورهای جهان امروز، نظام متکی بر (ربا) و اخذ بهره های کلان از مشتریان است. به عبارتی رساتر، اساس بانکداری جهان امروز، بر ربا و بهره استوار است و در کشورهای سرمایه داری و غیر سرمایه داری بانکداری یکی از منابع سرشار حکومتها و بخش خصوصی، به شمار می رود. بدیهی است این نظام که در حقیقت شکل تکامل یافته و پر سودتر نزول خواری و مرابحه است، با احکام عالیه اسلام در تضاد کامل است و به همین سبب فکر ایجاد نظام بانکی بر مبنای احکام اسلامی، از دیرباز بین مسلمانان جهان، بویژه مردم کشورهای اسلامی مطرح بود، در این راستا تلاشهایی هم صورت گرفته است.
اولین بانکی که در قالب اسلامی موجودیت یافت، (بانک پس انداز) بود که در اوایل دهه 1960، در مصر تشکیل شد. این بانک که با اتکا به سپرده های اشخاص موجودیت یافته بود، به منزله انباری که کالا را می پذیرد و برای مصرف در اختیار مناطق مختلف می گذارد عمل می کرد. بدین معنی که با پذیرش سپرده های اشخاص، منابع حاصله را به سایر مؤسسات وام می داد. در دهه 1970 نیز تعدادی بانک مشابه بانکی که در مصر تأسیس شده بود، در کشورهای کویت، امارات متحده، اردن، سودان و پاکستان تشکیل شد و همزمان، دو بانک نظیر این بانکها در کشورهای لوگزامبورگ و سوئیس دایر شد.
در سال 1975 نیز یک بانک بین المللی، با نام (بانک توسعه اسلامی) در جده (عربستان سعودی) تأسیس شد.
از سال 1980 تلاش برای اسلامی کردن نظام بانکی کشورهای مسلمان و کوشش برای از بین بردن نظام بانکی متکی به ربا، سرعت گرفت. به عنوان نمونه دولت پاکستان از سال 1978 بهره معاملات را از تمام نظام بانکی کشور حذف کرده و از اول ژوییه 1985، کلیه معاملاتی که با بانکها صورت می گیرد، بر پایه مشارکت است و طرفین به رعایت قوانین شرعی در این خصوص ملزم هستند.

چگونگی پیدایش بانک:

اقتصاد دانان معتقدند که اقتصاد جهان بر مبنای نحوه مبادلات کالا تاکنون دو مرحله را پشت سر گذارده است و در حال حاضر مرحله سوم را طی می کند.
1 - اقتصاد مبتنی بر مبادلات پایاپای
2 - اقتصاد مبتنی بر پول
3 - اقتصاد مبتنی بر اعتبار
حال با توجه با این سه مورد تاریخ تولد بانک را باید در دوران دوم و یا اقتصاد مبتنی بر پول جستجو کرد.

صرافان پایه گذاران اصلی بانکها:

به تحقیق روشهای بانکداری امروز جهان نتیجه تحول رویه ای است که صرافان قدیم آغازگر آن بوده اند. این اشخاص طلا و جواهرات مردم را می گرفتند و نزد خود به امانت نگه می داشتند. امانت گذار رسیدی دریافت می کرد و سپس هنگام دریافت امانت رسید را مسترد می داشت و به صراف نیز بابت این کار مبلغی می پرداخت.
صرافان و زرگران بتدریج دریافتند که لازم نیست به هر شخصی همان قطعه طلایی را که از او دریافت داشته اند مسترد کنند، بلکه مشتریان حاضرند رسیدی دریافت دارند که در آن مقدار طلا به ارزش معینی ذکر شده باشد و در این صورت به دریافت عین قطعات طلایی که به امانت گذارده اند اصرار ندارند. ابتدا صرافان لندن در قبال سپرده های طلا و نقره قبضهای رسید قابل انتقالی را به کار انداختند که به دنبال آن استفاده از سفته و برات، به منظور انجام پرداختهای مختلف معمول و مرسوم گردید.
از سوی دیگر مقارن با همین احوال سرمایه داران (یا بهتر بگوییم رباخواران) بزرگ به صورت انفرادی و یا شراکتی دست به ایجاد صرافی های بزرگ زدند که به بانک موسوم شد. بدین ترتیب بانک انگلستان، بانک پروس، صندوق تنزیل پاریس یکی پس از دیگری به وجود آمدند و سرانجام در نیمه دوم قرن هفدهم میلادی بانک سوئد از طریق انتشار اوراق رسید متحدالشکل و بی نام در مقابل سپرده های فلزات گرانبها برای اولین بار اسکناس جدید را بوجود آورد. بدین ترتیب مقدمات ایجاد پول کاغذی فراهم شد.