فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

تصویب نظام بانکداری بدون ربا 10 شهریور 1362

نظام بانکداری بدون ربا در جمهوری اسلامی ایران، یکی از دستاوردهای پرارزش انقلاب اسلامی است. پس از پیروزی، اداره بانکها بر اساس موازین اسلامی و احکام الهی، از جمله خواستهای بر حق مردم بود. در دی ماه 1358، با اعلام برقراری حداقل سود تضمین شده، به جای بهره سپرده ها و کارمزد به جای بهره وامها و اعتبارات مورد مصرف بانکها عنوان شد که، بانکها اسلامی شده اند، ولی با عنایت به فقه پربار اسلام و احکام مربوط به معاملات اسلامی، این تغییرات جزیی نمی توانست به عنوان (بانکداری اسلامی) مورد قبول مردم باشد، به همین سبب، پیش نویس قانون عملیات بانکی بدون ربا که به وسیله متخصصین مجرب و آگاهان مسائل شرعی تهیه شده بود به مجلس شورای اسلامی تقدیم شد و در دهم شهریور ماه 1362، از تصویب مجلس و تأیید شورای نگهبان گذشت. آئین نامه اجرایی قانون مزبور نیز طرف مدتی کوتاه به تصویب هیأت دولت رسید و دستورالعملهای اجرایی مربوطه هم از تصویب شورای پول و اعتبار گذشت و به بانکهای سراسر کشور ابلاغ شد و به این ترتیب نظام بانکداری بدون ربا، از اول فروردین ماه 1363، توسط بانکهای کشور به مورد اجرا گذاشته شد.

تاریخچه بانکداری اسلامی در جهان:

نظام بانکداری متداول در کشورهای جهان امروز، نظام متکی بر (ربا) و اخذ بهره های کلان از مشتریان است. به عبارتی رساتر، اساس بانکداری جهان امروز، بر ربا و بهره استوار است و در کشورهای سرمایه داری و غیر سرمایه داری بانکداری یکی از منابع سرشار حکومتها و بخش خصوصی، به شمار می رود. بدیهی است این نظام که در حقیقت شکل تکامل یافته و پر سودتر نزول خواری و مرابحه است، با احکام عالیه اسلام در تضاد کامل است و به همین سبب فکر ایجاد نظام بانکی بر مبنای احکام اسلامی، از دیرباز بین مسلمانان جهان، بویژه مردم کشورهای اسلامی مطرح بود، در این راستا تلاشهایی هم صورت گرفته است.
اولین بانکی که در قالب اسلامی موجودیت یافت، (بانک پس انداز) بود که در اوایل دهه 1960، در مصر تشکیل شد. این بانک که با اتکا به سپرده های اشخاص موجودیت یافته بود، به منزله انباری که کالا را می پذیرد و برای مصرف در اختیار مناطق مختلف می گذارد عمل می کرد. بدین معنی که با پذیرش سپرده های اشخاص، منابع حاصله را به سایر مؤسسات وام می داد. در دهه 1970 نیز تعدادی بانک مشابه بانکی که در مصر تأسیس شده بود، در کشورهای کویت، امارات متحده، اردن، سودان و پاکستان تشکیل شد و همزمان، دو بانک نظیر این بانکها در کشورهای لوگزامبورگ و سوئیس دایر شد.
در سال 1975 نیز یک بانک بین المللی، با نام (بانک توسعه اسلامی) در جده (عربستان سعودی) تأسیس شد.
از سال 1980 تلاش برای اسلامی کردن نظام بانکی کشورهای مسلمان و کوشش برای از بین بردن نظام بانکی متکی به ربا، سرعت گرفت. به عنوان نمونه دولت پاکستان از سال 1978 بهره معاملات را از تمام نظام بانکی کشور حذف کرده و از اول ژوییه 1985، کلیه معاملاتی که با بانکها صورت می گیرد، بر پایه مشارکت است و طرفین به رعایت قوانین شرعی در این خصوص ملزم هستند.

چگونگی پیدایش بانک:

اقتصاد دانان معتقدند که اقتصاد جهان بر مبنای نحوه مبادلات کالا تاکنون دو مرحله را پشت سر گذارده است و در حال حاضر مرحله سوم را طی می کند.
1 - اقتصاد مبتنی بر مبادلات پایاپای
2 - اقتصاد مبتنی بر پول
3 - اقتصاد مبتنی بر اعتبار
حال با توجه با این سه مورد تاریخ تولد بانک را باید در دوران دوم و یا اقتصاد مبتنی بر پول جستجو کرد.