فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

آغاز جنگ جهانی دوم (1945 - 1939)

اول سپتامبر 1939 / 10 شهریور 1318

جنگ جهانی دوم، آتشی بود که شعله های آن تقریبا در سراسر نیمکره شرقی زبانه کشید و هستی میلیونها تن از مردم جهان را نابود کرد و در اوضاع سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی ملل جهان بویژه آنهایی که مستقیم یا غیر مستقیم درگیر آن شدند تحولات و دگرگونیهای عمیقی به وجود آورد.
مرگ آریستید بریان Aristide Briand (1932 - 1862) سیاستمدار معروف فرانسه در هفتم مارس 1932 و نیز نایل آمدن آدولف هیتلر Adolf Hitler (؟1945 - 1889) به مقام صدارت عظمای آلمان در 30 ژانویه 1933 دو روز سرنوشت ساز تاریخی بودند که، بعد از آن اروپا به سراشیبی جنگ افتاد.
رویداد نخست، راه اقدامات و ابتکارات ملل را برای تشکیل سازمان صلح و امنیت دسته جمعی مسدود ساخت و رویداد دوم، دول جهان را به مسابقه مجدد تسلیحاتی سوق داد. از آن به بعد قدرت جامعه ملل روز به روز به افول رفت و سیستمهای منطقه ای برای حفظ صلح که به موجب معاهده لوکارنو** پیمانی میان دولتهای آلمان و انگلستان، بلژیک و فرانسه که ضمن آن حفظ مرزهای موجود پذیرفته شد و موافقت گردید که از به کار بردن زور علیه یکدیگر خودداری کنند.Locarno *** (6 اکتبر 1925) و عهدنامه بالکان و... به رسمیت شناخته شده بودند به طور عملی ملغی شدند، در حالی که دولت آلمان نقشه وسیعی برای تجدید تسلیحات خود طرح می کرد.
آلمان در اکتبر سال 1933 از کنفرانس خلع سلاح خارج شد و در مارس 1935 با نقض پیمان ورسای** این پیمان در 28 ژوئن 1919 میان دولتهای پیروز جنگ جهانی اول و آلمان شکست خورده در کاخ ورسای در پاریس بسته شد. نخستین بخش آن مربوط به بنیاد (جامعه ملل) بود و در بخش دوم آلمان سرزمینهایی را به دول فرانسه، بلژیک، لهستان، لیتوانی، چکسلواکی و دانمارک واگذار کرد و از حاکمیت خود بر دالان دانتزیک (شمال لهستان) چشم پوشید. ضمنا نظام وظیفه نیز در آلمان لغو شد و ارتش آن به یکصد هزار نفر و نیروی دریایی اش به شش ناو جنگی محدود شد و موارد بسیار دیگر...*** خدمت نظام اجباری را مجددا برقرار ساخت. از سوی دیگر توافقی که به موجب معاهده واشنگتن (6 فوریه 1922) و معاهده دریایی لندن (22 آوریل 1930) و پیمان دریایی آلمان و انگلیس (18 ژوئن 1935) راجع به تجدید تسلیحات دریایی به عمل آمده بود یا عملی نشد و یا از طرف دولتهای آلمان و ژاپن ملغی گردید. آلمان در هفتم مارس 1936 فسخ معاهده لوکارنو را اعلام کرد و سربازان آن کشور ایالت رنان Rhenane را مجددا اشغال کردند. از طرف دیگر حمله جدید ژاپن در سال 1937 به چین مقررات متارکه جنگ را که در مه 1932 منعقد شده بود نقض کرد. ژاپن و آلمان شرکت در کنفرانس کشورهای امضاء کننده پیمان 9 دولت را که در سال 1922 راجع به امور چین منعقد شده بود به طور آشکار رد کردند. دخالت جامعه ملل که ژاپن از سال 1923 به بعد از عضویت آن استعفا داده بود، بی نتیجه ماند. آلمان نیز در اکتبر 1933 از عضویت جامعه ملل استعفا داد.
از سال 1936 به بعد محقق شد که آلمان، ایتالیا و ژاپن حاضر شده اند که خطرات جنگ را تحمل کنند. هیتلر پیشوای آلمان نازی در فوریه 1938 با در دست گرفتن فرماندهی کل قوای آلمان، موقعیت خود را استحکام بخشید و بتدریج مقامات حساس و مهم دولت را به نازی های اتریش بخشید. روز 12 مارس قوای آلمان از مرز اتریش سرازیر و روز بعد الحاق اتریش به آلمان اعلام شد.
هیتلر مصمم شد تا با یاری سه میلیون چک آلمانی زبان ساکن ایالت (سودت)، آن کشور را نیز ضمیمه آلمان سازد. در ماه مارس سال 1939 هیتلر علنا به چکسلواکی حمله کرد و سرتاسر آن کشور را اشغال و به آلمان الحاق نمود.
پس از اشغال این دو کشور هیتلر شروع به تهدید لهستان کرد و در اوت 1939 آلمان و اتحاد جماهیر شوروی (سابق) قرار داد عدم تجاوز با یکدیگر را امضاء کردند.
روز اول سپتامبر 1939 قوای موتوریزه آلمان با حمایت گسترده (لوفت وافه) Luft Waffe (نیروی هوایی آن کشور) ظرف چهار هفته، لهستان را تصرف کرد. بهانه جنگ مزبور، ظاهرا تحمیل مقررات سنگین و حقارت آور (عهدنامه ورسای) (28 ژوئن 1919) بر آلمان بود. پس از این تجاوزات، لهستان، بریتانیا و فرانسه مشترکا علیه آلمان اعلام جنگ دادند، و در ماه ژوئیه، نبردهای هوایی آلمان و انگلیس در گرفت.
در نهم آوریل 1940، آلمان به دانمارک حمله کرد و آن کشور را وادار به تسلیم نمود. در حمله به نروژ، قوای فرانسوی و انگلیسی به کمک نیروهای نروژی شتافتند، اما مقاومت آنها نیز در 10 ژوئن پایان یافت. آلمان در 10 مه همان سال به هلند، بلژیک، لوگزامبورگ حمله، و آنها را متصرف شد. در 26 ماه مه ارتش بلژیک نیز تسلیم شد.
در روز پنجم ژوئن 1940 قوای آلمان نازی خطوط دفاعی ارتش فرانسه را در هم شکسته و بسرعت عازم جنوب شدند. ایتالیا بعنوان متحد آلمان، در روز 10 ژوئن به فرانسه اعلان جنگ داد. آلمانها پس از ورود به پاریس در 22 ژوئن 1940 شرائط صلح خود را به فرانسه دیکته کردند که براساس آن فرانسه به دو قسمت تقسیم شد. بخشی از آن زیر نفوذ آلمان و بخش دیگر که پایتختش شهر (ویشی) Vichy بود تحت حاکمیت فرانسه قرار گرفت. ریاست حکومت را مارشال پتن
Henri Philippe Petain (1951 - 1856) بر عهده داشت. فرانسه ویشی در سال 1942 توسط قوای آلمان اشغال شد اما حکومت پتن تا سال 1944 باقی ماند.
در ژوئیه 1940 نیروهای آلمانی، حملات هوایی خود را با (عملیات عقاب) علیه انگلستان آغاز کردند. انگلیسی ها به علت دارا بودن دستگاههای رادار ضربات فراوانی بر نیروهای (لوفت وافه) وارد ساختند.
در ماه ژوئن 1941 ارتشهای زمینی و هوایی هیتلر خاک اتحاد جماهیر شوروی را مورد تهاجم قرار داده و شروع به پیشروی کردند. این تهاجم با مقاومت مردم در استالینگراد (نبرد استالینگراد) متوقف شد. در طول جنگ دولتهای محور (آلمان، ایتالیا، ژاپن) سرزمینهای تازه ای را نیز فتح کردند.
در هفتم دسامبر 1941 ژاپنیها (بندر پرل هاربر** ناوگان ژاپن به فرماندهی دریاسالار ناگومو Nagumoبدون اعلان جنگ به ناوگان امریکا در بندر پرل هاربر واقع در هاوائی حمله برد، در این حمله 8 ناو زره دار، 3 رزمناو، ناوشکن و 248 هواپیمای امریکایی نابود شد.***) PEARL HARBUR را مورد تهاجم قرار دادند و سرانجام آمریکا در ماه مه 1942 علیه دولتهای محور، وارد جنگ شد.
در اواخر سال 1942 انگلیسی ها ضد حمله وسیعی را تدارک دیدند و توانستند بتدریج آلمانیها و ایتالیائیها را از شمال آفریقا بیرون برانند (جنگ العلمین)** نبرد العلمین شاهکاری است از جنگ در صحرا که در سال 1942 در شمال افریقا به وقوع پیوست و به شکست نیروهای محور منتهی شد. تاریخ 23 اکتبر 1942 تاریخ برگشت سرنوشت جنگ است. ***.
در سال 1943 متفقین با حمله به سیسیل اقدام به گشودن جبهه دومی کردند. این نیروها پس از سرنگونی موسولینی در ژانویه 1944 در بندر (گنزیو) در نزدیکی رم پیاده شدند.
در 6 ژوئن 1944 ارتشهای عظیمی از نیروهای آمریکا، انگلیس، و کانادا در ساحل (نورماندی) فرانسه که در اشغال نازیها بود پیاده شدند. در عملیات (نورماندی)به فرماندهی (ژنرال آیزنهاور)، متفقین ضربات مرگبار خود را بر پیکر ماشین جنگی آلمان وارد ساختند و پس از نبردهای شدیدی آلمانیها به عقب رانده شدند و سرانجام در روز 15 اوت 1944 قوای متفقین در جنوب فرانسه پیاده شدند.
در فوریه 1945 خط دفاعی (زیگفرید) شکسته شد و نیروهای متفقین در ماه مارس وارد آلمان شدند. در ژانویه 1945 نیروهای اتحاد جماهیر شوروی (سابق) بسرعت قوای آلمان را از خاک خود بیرون راندند و از شرق به آلمان نزدیک شدند. نیروهای مشترک انگلیس و آمریکا نیز از غرب آماده حمله به پایتخت آلمان شدند.
روز 24 آوریل قوای شوروی (سابق) وارد برلن شد و به قوای آمریکا پیوست. سرانجام ارتش آلمان تسلیم و این جنگ خونین روز هشتم ماه مه 1945 در قاره اروپا پایان یافت.
ارتش آمریکا برای تسلیم نهایی ژاپن و نیز نمایش قدرت دو فرزند بمب اتمی بر فراز شهرهای (هیروشیما) و (ناکازاکی) پرتاب کرد (6 و 9 اوت 1945) و مقاومت آن کشور را در هم شکست. ژاپنیها درتاریخ 14 اوت 1945 تسلیم بلاشرط را پذیرفتند و به این ترتیب جنگ جهانی دوم، در تمامی جبهه ها رسماً به پایان رسید.
این جنگ که بزرگترین و هولناکترین جنگ در طول تاریخ بشر، تا به امروز است چهار تغییر اساسی در وضع بین المللی به وجود آورد:
1 - سیستم قدیمی دولتهای اروپا که در جنگ جهانی اول، ضربه خرد کننده ای بر آن وارد شده بود، تقریباً از میان رفت. فرانسه دیگر به صورت یک دولت قدرتمند در قاره اروپا نبود و انگلستان دیگر قادر نبود با افزودن وزنه سیاسی خویش سیاست خود را درباره تعادل قوا، در مقابل نیرومندترین کشورهای قاره اروپا دنبال کند.
2 - صحنه قطعی قدرت جهانی، از محل طبیعی قدیمی اروپائی به ایالات متحده و روسیه شوروی تغییر مکان داد و هر کدام از این دو کشور امکان یافتند که کانون سلطه جهانی شوند.
3 - اختراع سلاح جدید، مفاهیم جغرافیای نظامی را به طور مؤثری تغییر داد، و در عصر سلاحهای اتمی، ضعف روزافزونی در ارکان دولتهای صنعتی غرب بویژه بریتانیا، راه یافت.
4 - نیروی حیاتی ناسیونالیسم تا آسیا و آفریقا توسعه یافت و ملتهای استعمار شده خواستار استقلال داخلی و پایان یافتن سلطه امپریالیزم شدند و این امر وضع موجود سیاسی و اقتصادی را واژگون ساخت.
از نتایج ناپایدار جنگ جهانی دوم می توان به: کنفرانس (یوتسدام) **Potsdam در 17 ژوئیه 1945 در پوتسدام چرچیل با استالین و ترومن ملاقات کرد تا راجع به سرنوشت آلمان پس از جنگ اتخاذ تصمیم کنند.*** که برای روشن شدن نحوه اداره آلمان در ژوئیه 1945 در شهر پوتسدام نزدیک برلین، مرکب از نمایندگان ایالات متحده، و اتحاد جماهیر شوروی تشکیل شده بود اشاره کرد. در این کنفرانس دول متفق بر محاکمه سران نازی، گرفتن غرامت جنگی به صورت جنسی از آلمان و نیز کوچاندن آلمانیهای ساکن اروپای شرقی به خاک اصلی آلمان توافق کردند. علی رغم این توافقها، اختلاف نظر شدیدی درباره سرنوشت کشورهای اروپای شرقی، آینده یونان و چگونگی کنترل تنگه های (بسفر و داردانل) میان اتحاد جماهیر شوروی (سابق) و ایالات متحده آمریکا و انگلیس بروز کرد، که این نخستین اختلاف آشکار متفقین از آغاز جنگ تا این زمان بود.
از دیگر نتایج جنگ می توان به کنفرانس صلح (پاریس) که با توافق قدرتهای بزرگ در ژوئیه 1946 مرکب از بیست و یک دولت که علیه آلمان اعلان جنگ کرده بودند اشاره کرد، هدف این کنفرانس آن بود تا به امضای صلحی میان متفقین با کشورهای ایتالیا، رومانی، بلغارستان، مجارستان و فنلاند که در طول جنگ از متحدین آلمان بودند نایل گردند. آلمان تنها کشوری بود که عقد پیمان صلح با آن انجام نگرفت؛ زیرا این کشور پس از خودکشی (؟) هیتلر فاقد دولت بود.

کنفرانس مسکو:

در مارس 1947 بار دیگر دول متفق در مسکو اجتماع کردند، دستور کار این کنفرانس بحث درباره اتریش و آینده آلمان بود. چون روسها حاضر به خروج از اتریش نبودند و در مورد آلمان، روسها با دیگر کشورها در سه مورد مرزهای شرقی آلمان، کمیت و کیفیت گرفتن غرامات و وحدت سیاسی آن کشور، اختلاف نظر داشتند، همچنین تقسیم جهان به دو قطب غرب و شرق از دیگر نتایج جنگ جهانی دوم بود که غربیها به بلوک شرقی اصطلاح کشورهای (پشت پرده آهنین) و روسها به دول غرب (پرده اورانیوم) را لقب دادند.
از نتایج پایدار جنگ جهانی دوم می توان به (ایجاد سازمان ملل) اشاره کرد که در ژوئن 1945 نمایندگان پنجاه کشور طرح تأسیس آن را در (سانفرانسیسکو) امضاء کردند و یکسال بعد سازمان ملل کار خود را آغاز کرد. همچنین می توان به (جنگ سرد) Cold War میان آمریکا و شوروی (سابق) اشاره کرد که مبین کشمکش سیاسی - عقیدتی میان دو ابرقدرت شرق و غرب بود که بدون استفاده از نیروی نظامی به ایجاد دسته بندیهای سیاسی - نظامی و رقابت تسلیحاتی دست زدند.