فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

عوارض سوء تجاوز متفقین:

اشغال ایران توسط قوای متفقین، عوارض و آثار گوناگونی در پی داشت که از جنبه های مختلفی قابل بررسی است؛ از سویی، با یورش نیروهای بیگانه، تمامیت ارضی و حاکمیت سیاسی ایران پایمال شد که باعث حضور و سلطه قدرتهای استعماری تا سالیان زیادی گردید؛ از سوی دیگر بر اثر بروز جنگ، مشکلات فراوانی از قبیل قحطی و گرانی، کمبود مایحتاج عمومی گریبانگیر مردم شد و حضور بیگانگان و تأمین مایحتاج آنان نیز از داخل کشور، این مشکلات را افزونتر ساخت.
حضور قوای بیگانه علاوه بر جوانب سیاسی و اقتصادی، از جنبه فرهنگی نیز قابل تأمل است. تحریکات سیاسی مؤثر بر گروهها و احزاب تازه سیاسی که آشکار و نهان، تحت تأثیر فکر و مشی سیاسی بیگانگان قرار داشتند (بویژه حزب توده و هواداران آن)، اوضاع در هم ریخته ایران را وخیمتر کرد. این قبیل احزاب با بهره وری از احساسات بی آلایش جوانان صادق آن روزگار نه تنها عملا و علنا به توجیه اشغال ایران می پرداختند، بلکه با همکاری اشغالگران به شکار نیروهای ضد بیگانه تحت پوشش هواداری از آلمان مشغول شدند.
گذشت زمان ثابت کرد که عمل متفقین در آن زمان، نافی استقلال و حق حاکمیت کشور و تنها ناظر بر منافع طرفین درگیر، خاصه امداد رسانی به شوروی سابق بوده و عنوان ستون پنجم آلمان در ایران به مثابه توجیه اشغال کشور، افسانه و دستاویزی بیش نبوده است؛ دستاویزی که به رغم تبلیغات رسانه های متفقین، دولتها و سازمانهای اطلاعاتی آنها بیش از هرکس، بر بی پایه بودن آن واقف بودند.
ایران سرزمین کهنی است که در طول تاریخ به دفعات مورد تهاجم واقع شده است، اما آنچه بیش از مسأله اشغال کشور در شهریور 1320، دل هر آزاده ای را می آزارد، سرعت تهاجم و تسخیر و فروپاشی بعدی و مسائل مرتبت بر اشغال است.
فروپاشی نیروهای مسلح ایران که گویی تنها به کار سان و رژه می خوردند از دستاوردهای دو دهه دیکتاتوری بود و عدم مقاومت مردم نیز در رابطه با همین دیکتاتوری بیست ساله حاصل آمد. بی مایگی و سرسپردگی و عدم حمیت، جانشین دیکتاتور و دولتهای بی ثباتش چنان بود که حتی نتوانست متجاوزان را به جبران خسارت و حداقل عذرخواهی از پیشگاه ملتی وادارد که همه چیزش لگدمال شده بود.
آنچه گفته شد، قضاوت نسلی است که اینک تجربه تجاوزی دیگر را با مقاومتی هشت ساله و دفع متجاوز با مقاومت دلیرانه رد تقویم حیات خود ثبت کرده است، تجاوزی که تمامی ابرقدرتها در غالب یک کشور به حقوق ملتی دست درازی کرده بودند که با رهبری قاطع و روشن امام خمینی (ره) و دفاع جانانه جوانان غیور این ملت شکستی سخت را متحمل گشتند. این پایداری نشان داد که مردم قهرمان ایران در راه حفظ اعتقادات خود می توانند دافع هر تجاوز و عامل استقلال کشور خود باشند.

نفوذ آمریکا به ایران پس از شهریور 1320

پس از اشغال ایران توسط قوای متفقین، نیروهای آمریکایی نیز در 16 آذر 1320 وارد ایران شدند و سرهنگ شوارتسکف عملا فرمانده ژاندارمی ایران و ژنرال ریدلی مأمور تجدید سازمان ارتش شد.
آژانس مرکزی اطلاعات آمریکا (سیا) که در اواخر 1319 شمسی به وجود آمده بود، ایران را به یکی از فعالترین ستادهای ماورای دریاهای خود تبدیل کرد و در همین راستا دولتمردان بسیاری را به خدمت گرفت و احزاب و جمعیتهای دست نشانده زیادی را ایجاد کرد.

آغاز فعالیت احزاب پس از شهریور 1320

پس از به قدرت رسیدن رضاخان، تأسیس هر نوع حزبی ممنوع شده بود، حتی تشکیل جمعیتهای پنج نفری خلاف قانون تلقی می شد و از 1304 تا شهریور 1320 بجز یکی دو حزب هیچ حزب دیگری فعالیت نداشت.
پس از شهریور 1320، قریب 16 حزب درافق سیاسی ایران نمودار شدند، ولی تا سال 1323 بیشتر این احزاب یا از بین رفتند و یا از فعالیت دست کشیدند و بعضی هم جای خود را به احزاب دیگر دادند و یا تجزیه شدند. هیچ یک از این احزاب نتوانست یک جنبش واقعی در میان مردم برانگیزد. نزدیک به اکثریت آنها فاقد ایدئولوژی مشخص بودند و کنار رفتن آنها از صحنه سیاست تأثیری بر شرایط اجتماعی آن روز نگذاشت. مردم سرگردان بودند از سویی دیکتاتوری و الحاد رژیم رضاخان، روح و روان مردم را خسته کرده بود و از سوی دیگر تمایلات غربگرایانه و شرق باورانه احزاب، نیاز به استقلال فرهنگی، سیاسی و اجتماعی مردم را تأمین نمی کرد. این احزاب نیز همانند احزاب پس از انقلاب اسلامی، تمامی رمز سعادت جامعه را در یکی دو واژه (دموکراسی) و (ناسیونالیسم) می دانستند و گاهی نیز (سوسیالیسم) را به این دو می افزودند.
بعد از شهریور 1320 و تبعید رضا شاه به جزیره موریس در آفریقای جنوبی، اولین حزب سیاسی که به وجود آمد (حزب توده ایران) بود که به شوروی وابسته بود و منافع آن را در ایران تأمین می کرد و با خیانت بزرگی که در جریان درخواست شوروی (امتیاز نفت شمال) از ایران داشت کاملا رسوا گردید و فرصتی پیش آمد که مردم ایران ماهیت این حزب را بهتر بشناسند. بدین معنی که در پاییز 1323 که اتحاد جماهیر شوروی درخواست واگذاری امتیاز نفت شمال را به این کشور مطرح نمود، حزب توده از این در خواست شوروی پشتیبانی کرد و در تمام شهرهای کشور میتینگ راه انداخت و از شاه خواست که به این درخواست شوروی ترتیب اثر جدی بدهد.