فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

3 شهریور 474 / 25 اوت 1095

در ساحل شرقی بحرالروم** بحرالروم با مدیترانه دریایی است بین سه قاره اروپا، آسیا و افریقا که حدود 4500 متر عمق و سه میلیون کیلومتر مربع وسعت دارد و بواسطه تنگه جبل الطارق با اقیانوس اطلس و تنگه سوئز با دریای احمر مربوط می شود.*** بین شام و مصر و عربستان سرزمین کوهستانی کوچکی واقع شده که فلسطین نام دارد و مساحتش بیست و پنچ هزار کیلومتر مربع است.
شهر مذهبی بیت المقدس که به عقیده مسیحیان مدفن عیسی مسیح (ع) می باشد. در اواسط قرن هفتم میلادی به تصرف مسلمانان در آمد. چهار قرن بعد، اروپاییها ظاهراً به خاطر نجات قبر مسیح و عملاً برای تحصیل غنائم و استملاک اراضی حاصلخیز خاورمیانه به فلسطین، سوریه، لبنان، انطاکیه و مصر حمله ور شدند و از این رو جنگهای شدیدی بین دو ملت بزرگ (مسلمین و نصاری) در گرفت و مدت دویست سال یعنی از اواخر قرن یازدهم تا اواخر قرن سیزدهم میلادی به طول انجامید. چون سپاهان اروپایی در این جنگها، روی سینه و پیراهنهای خود علامت صلیب رسم می کردند و در اردوگاهها پرچم صلیب می افراشتند آنها را جنگهای صلیبی نامیدند. میان جنگ های متعدد و فزون از شماری که این مدت به وقوع پیوست فقط هشت مورد آنها حائز اهمیت بسیار می باشند.
بدون تردید، جنگهای صلیبی، نقش حساسی در تاریخ شرق و غرب داشته است و می توان آن را از جلوه های مهم نزاع اسلام و مسیحیت دانست. این جنگها پیامدهای مهمی برای دو ملت، خصوصا غرب، به دنبال داشت.
قبل از ظهور اسلام در صحنه سیاسی جهان، دو قدرت آن وقت؛ یعنی ایران و روم با هم در کشاکش دائمی، که ناشی از سلطه جویی سران و پادشاهان هر یک از دو کشور بود، به سر می بردند و تنها رقبا و قدرتهای بالفعل جهان بودند. جنگهای پی در پی، در میان آنان باعث شده بود تا از توانایی این دو قدرت به مرور کاسته شود و رنجها و بدبختیهای فراوان گریبانگیر مردم کشورهای فوق و مستعمرات آنها بشود. در همین راستا امپراتوری عظیم روم به دو قسمت تقسیم شد و امپراتوری پهناور ایران نیز دچار جنگهای شدید داخلی گردید. یکی از تحولاتی که بدون شک تأثیرات فراوانی در آینده تاریخ نیز گذاشت، تغییر دین در امپراتوری روم شرقی بود، زیرا از این دوران به بعد، نیروهای جنگنده منظم و تعلیم دیده آن امپراتوری با رنگ و آب مذهبی به کشور گشایی ها و جنگهای پی در پی دست زدند. بعد از گرویدن امپراتوری دوم شرقی به آیین مسیحیت و تغییر دین، جنگهای ایران و روم، نمایی دیگر به خود گرفت. این کشاکشهای دو امپراتوری، تا ظهور اسلام ادامه داشت، لیکن بعد از ظهور اسلام و حضورش در صحنه های سیاسی و اجتماعی دنیا، کم کم تعادل جهان آن روز به هم خورد، بدین معنا که بر خلاف گذشته گروههای انبوه مردم، از مستعمرات این دو قدرت، شاهد طرز تفکر نوین اسلامی بودند که ندای عدالت برادری را سر داده و صداقت و انسانیت را به همراه خود آورده بود؛ در نتیجه انبوه مردم به آیین اسلام روی آوردند و خود به خود تعادل به نفع اسلام به هم خورد. در قرنهای هفتم و هشتم میلادی، اسلام پیشرفتهای چشمگیری کرد و موج رو به گسترش اسلام تا نزدیکیهای اروپا نفوذ کرد و از آن به بعد امپراتوری روم شرقی خود را مواجه با حرکت نوینی دید، لذا حملات جدیدی را علیه مردم که به آیین جدید یعنی اسلام گرویده بودند، آغاز کرد. این حملات خصمانه بتدریج ریشه بین المللی به خود گرفت و فوج فوج سربازان صلیبی از اروپا، امپراتوری بیزانس (روم شرقی) و... روانه سرزمینهای اسلامی شدند تا ریشه این آیین نوپا را بر کنند.

علل هجوم صلیبیها:

1 - انگیزه مذهبی: مسلمانان معاصر جنگهای صلیبی، اعم از سلاطین، امیران، نویسندگان و سایر مردم بر این عقیده بودند که نخستین انگیزه صلیبیها بر پایه اعتقادات دینی و مذهبی قرار داشت و نقش فعالی که ارباب کلیسا و رجال دین مسیح در برافروختن آتش جنگ داشتند، این نظر را قوت می بخشد.
(پاپ اوربان دوم) Pope Urban II در سال 488 ه.ق / 1095 م با شعار (این است اراده خدا) در مجمع کلرمونت** جنوب شرقی فرانسه Clermont *** فرانسه خطابه ای ایراد کرد و چنین سخن گفت** به نقل از بیت المقدس شهر پیامبران، ص 46 - 48***:
(ای یاران مسیح! آن سرزمین مقدس که از برکت وجود مخلص (عیسی مسیح) تبرک یافت، آن دخمه ای که از آن نجات دهنده ماست، آن کوهستانی که عیسی به خاطر نجات ما، در آن به سر برد و محنت کشید، آن مزاری که در آن دفن گردید، اینک تماما به تصرف دشمن در آمده و میراث مشرکان شده است. آن کلیساهای مقدس، آن اماکن فروزانی که جهان را تابناک کرده بودند، اکنون در مغاک تاریکی فرو رفته و از نظر ناپدید شده اند، به طوری که در سراسر آن سرزمین پهناور حتی یک وجب خاکی که در آن برای خدا عبادت شود، باقی نمانده است. همان بیت المقدسی که مایه افتخار و سرچشمه فیاض ما بود، اینک به دست مسلمانان افتاده است، مسلمانانی که غیر از مآثر دینی خود اثر دیگری در آن باقی نگذارده اند...
ای دلاوران عزیز! آن شمشیرهایی را که تاکنون به سینه یکدیگر فرو می بردید و در مقابل اهانتی کوچک با برادران دینی دوئل می کردید، اکنون باید به سینه دشمن فرو برید ... این جهادی که امروز عازم آن هستید تنها برای فتح بیت المقدس نیست، بلکه باید تمام اقلیم پرثروت آسیا و خزاین آکنده و بی حساب آن را تصاحب نمایید. امروز باید به جانب بیت المقدس بروید و تمام آن سرزمینها را از دست اشغالگران بگیرید و خود وارث آنها شوید ... ای دلاوران! با این شمشیری که به جهاد مقدس می روید، خزائن آسمانها را تملک خواهید کرد. اگر در این جنگ فاتح شوید تمام کشورهای مشرق زمین از آن شما خواهد شد، و اگر کشته شدید به شرافتی بس بزرگ نایل آمده اید، یعنی در نقطه ای شهید شدیده اید که عیسی در آن شربت شهادت نوشیده است).
پس از آن که امپراتوری (بیزانس) پیرو (ارتدوکس) در جنگ (ملازگرد) یا (منازگرد) مغلوب سلجوقیان شد، جدایی و رقابت با مذهب (کاتولیکی) روم را خطر آفرین یافت و از کلیسای روم علیه مسلمانان یاری خواست، کلیسای روم این ندا را لبیک گفت. بنابراین می بایست وحدت دو کلیسای شرق و غرب را سرآغاز تهاجم گسترده علیه اسلام دانست. بدین ترتیب با تجدید تفکر دینی در غرب، پاپ رهبر مذهبی جهان غرب شد و این وحدت، سرفصل جنگهای صلیبی گردید.
2 - انگیزه اقتصادی: در آن دوران سیمای اقتصادی و اجتماعی اروپا تیره بود.
نظام زمینداری و ارباب رعیتی در اروپا بیداد می کرد. طبقه عادی جامعه، در بدترین شرایط اجتماعی و فقر و بیچارگی زندگی می کردند. زمینداران بزرگ در صدد گسترش اراضی خود خصوصا در مشرق زمین بودند. از سوی دیگر گرانی، رشد بیماری، قحطی و کمبود آذوقه که مردم را وادار به گیاهخواری کرده بود، عاملی در فرار مردم از غرب به شرق بود.
انگیزه های تجاری و بازرگانی نقش عمده ای در گسترش جنگهای صلیبی داشت و همان طور که (تامسون) در تاریخ اجتماعی و اقتصادی خود بیان کرده است، جنگهای صلیبی اولین تجربه استعمار غرب بود که برای تحقق بهره برداریهای همه جانبه اقتصادی صورت گرفت.
3 - ادعای کاذب زائران مسیحی بیت المقدس مبنی بر این که مورد اذیت و آزار مسلمانان قرار می گیرد وسیله ای برای تحریک عواطف مسیحیان و انگیزش جنگها بود.

آغاز جنگهای صلیبی:

هنگامی که اسلام با تسخیر قلبها تا مرکز اروپا پیش رفت، اروپا در توحش و بربریت و نزاعهای قومی و قدرت طلبی شوالیه ها، بارون ها و کنت ها، دست به گریبان بود. با آمدن اسلام به سرزمینهای اروپا و به دنبال رسیدن تمدن شکوفا و انسانی اسلام به دروازه های آنجا، جامعه بسته اروپا ناگهان احساس خطر کرد، زیرا خود را مواجه با تفکری می دید که برابری، مساوات و آزادی انسانی را به مردم نوید می داد و برخلاف عقاید و خرافات حاکم بر جامعه اروپای قرون وسطی، آینده ای روشن و الهی را برای آنان ترسیم می نمود.
اروپاییان که هیچ مانعی را بر سر راه گسترش اسلام نمی دیدند، به فکر جلوگیری از گسترش سریع آن افتادند، لیکن حربه ای که می بایست احساسات مردم رنجدیده اروپا را برای مقابله با نیروی اسلام تهییج کند در دست نبود، لذا کلیسا قدم به میدان نهاد و (پطرس زاهد) کشیش فرانسوی، که برای زیارت به بیت المقدس رفته بود، پس از مشاهده سیادت و سروری مسلمانان بر بیت المقدس در بازگشت به غرب، بهانه ناامنی را ساز کرد و سوار بر قاطر ایتالیا و فرانسه را در نوردید و احساسات مسیحیان و صاحبان کلیسا را برانگیخت.
اجتماع تاریخی (کلرمونت) در 15 اوت 1095 تشکیل، و کلیسا علیه مسلمانان که آنها را کافر می نامیدند، اعلان جهاد کرد. سپاه صلیبی با استفاده از داوطلبان مسیحی تشکیل و آماده نبرد با مسلمانان شد و سرانجام نیز به سوی قسطنطنیه حرکت کرد. اولین جنگ صلیبی 25 اوت 1095 م با قتل عام مسلمانان، یهودیها و حتی مسیحیان شرقی و آسیایی، توسط صلیبیان آغاز شد و هزاران نفر قربانی صلیبیان شدند و انطاکیه و بیت المقدس به دست ایشان افتاد و در یک شب در بیت المقدس 12 هزار نفر از مسلمانان و تعدادی از یهودیان را قتل عام کردند. صلیبیها پس از پیروزی، خطاب به پاپ نوشتند: (اگر مایلید بدانید چه بر دشمن می گذشت، همین بس که اسبهای ما در ایوان سلیمان و معبد او تا زانو در خون مسلمانان شناور بودند.)
دوره اول جنگهای صلیبی که در سال 1095 م علیه مسلمانان شروع شد تا سال 1270 م پایان جنگ هشتم ادامه یافت و سرانجام صلیبیها از سرزمینهای اسلامی بیرون رانده شدند و بقایای صلیبیها نیز از شام در سال 690 ه.ق برابر با 1291 م بیرون رفتند. تاریخ میلادی جنگهای یاد شده به شرح زیر است:
جنگ اول 1095 الی 1099، جنگ دوم 1147 الی 1149، جنگ سوم 1189 الی 1192، جنگ چهارم 1202 الی 1204، جنگ پنجم 1217 الی 1221، جنگ ششم 1228 الی 1229، جنگ هفتم 1248 الی 1254، جنگ هشتم 1270، جنگ نهم 1271 الی 1272 میلادی.