فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

9 مرداد 1353

آرزوی بشر در طول قرنها برای درمان بیماریها سبب شد تا بتدریج، پایه دانشی نوین به نام انتقال خون در علم پزشکی گذاشته شود. در بیشتر موارد، تنها راه نجات مصدومان یا بیماران تزریق خون است. تا به امروز هیچ ماده ای تحت هیچ شرایطی نتوانسته، جایگزین این مایع حیاتبخش و منحصر به فرد شود و پژوهشگران تاکنون تنها به گوشه ای از اسرار این پدیده شگفت انگیز دست یافته اند.
با اندکی دقت و در نظر داشتن عواملی چون ازدیاد جمعیت، توسعه شهرها، صنعتی شدن کشور، افزایش میزان حوادث، گسترش و تنوع خدمات بهداشتی و درمانی، لزوم ایجاد و تجهیز مراکز جدید درمانی و بهداشتی و نیز امکان انجام عملهای جراحی تخصصی و پیوند اعضا در داخل کشور، اهمیت مسئله انتقال خون بخوبی آشکار می شود، و از سویی باید به یاد داشت که انسان تنها مولد و مصرف کننده خون خویش و گاهی هم نیازمند به یکی از مشتقات آن است.

شناخت خون:

بدون تردید خون دارای چنان ظرفیتها و قابلیتهایی است که انسان هیچ گاه نمی تواند ادعا کند که به تمام ویژگیها و مختصات این ماده پر رمز و راز واقف شده است. خون در حرکتی پیوسته و بدون وقفه، مسیری در حدود 121 هزار کیلومتر را در بدن آدمی می پیماید تا به جریان زندگی دوام بخشد. چنین مسیری طولانی تراز مجموع خطوط هوایی کلیه شرکتهای هواپیمایی جهان است.
خون بافت زنده ای است که در آمد و شد دایمی خود به شصت میلیارد سلول بدن سرکشی می کند و ضمن جمع آوری مواد زاید آنها، موارد لازم برای ادامه حیات و فعالیت را در اختیار سلولها قرار می دهد.
بر خلاف تصور، خونی که در رگهای آدمی جاری است، یکنواخت بدون تغییر و تحول نیست و بدین لحاظ است که خون را بافت زنده می شناسند. برای نمونه: به فاصله یک مژه بر هم زدن حدود یک میلیون و دویست هزار از سلولهای قرمز به پایان عمر صد و بیست روزه خود می رسند و در همین زمان مغز استخوان به همان تعداد سلول قرمز تولید و وارد جریان خود می سازد.
استخوانها در طول زندگی انسان، حدود پانصد کیلوگرم سلول قرمز تولید می کنند و هر سلول تا پایان عمر خود هفتاد و پنج هزار بار از قلب به نقاط مختلف بدن سفر می کند. در وهله نخست، قلب همانند تلمبه، خون را به اندامها و بافتها می رساند. جاری شدن خون در رگها به صورت موجهای متناوب و مجزا می باشد و بدین ترتیب وظیفه تنظیم حرکت خون به شاهرگها واگذار شده است. در چنین شرایطی خون به تمام بدن می رسد. فشار خون در انتهای مسیر به صفر می رسد و به همین دلیل ورزش موجب تسریع گردش خون می گردد.

ترکیبات خون

خون از عناصر سلولی معلق در پلاسما تشکیل شده و عناصر سلولی آن عبارتند از: گلبولهای قرمز، گلبولهای سفید و پلاکتها. میزان حجم این عناصر در خون چهل و پنج درصد است و پنجاه و پنج در صد بقیه حجم خون، پلاسما می باشد.
اما ترکیبات خون عبارتند از: گلبولهای قرمز و چند لوکوسیت یا گویچه های سفید شامل گرانولیست، لنفوسیت، مونوسیت، پلاکتها و مقداری محلول مانند کلسترول، قند، املاح، آنزیمها و چربیها که در پلاسما غوطه ورند. برای ثابت ماندن حجم و فشار خون باید غلظت آن همواره تحت کنترل قرار گیرد به همین منظور خون، میزان آب نوشیده شده را جذب و بخش زاید آن را توسط کلیه ها و پوست (تعرق) دفع می کند. وقتی بدن از نظر آب در مضیقه باشد، خون از کوچکترین ذرات آب موجود در بدن بهره برداری می کند و با ایجاد حس تشنگی، آب می طلبد و دلیل احساس تشنگی پس از خونریزی نیز همین است، زیرا در این حالت حجم و فشار خون در بدن کاهش می یابد و لازم است بلافاصله با ورود آب به بدن فشار خون به حالت اولیه خود باز گردد.
مهمترین عمل گلبولهای قرمز، رساندن اکسیژن از ریه ها به سلولها و بازگرداندن گازکربنیک به ریه ها است. ریه ها با عمل دم و بازدم وظیفه جذب اکسیژن از خارج بدن و دفع گازکربنیک به خارج از بدن را به عهده دارند. مهمترین وظیفه گلبولهای سفید دفاع از بدن در مقابل عفونت و بیماریهاست. برخی از گلبولهای سفید، باکتریهای مهاجم را در میان می گیرند و آنها را از بین می برند. دسته ای دیگر از آنان در مقابل بیماریهای مختلف در بدن ایجاد مصونیت می کنند. گلبولهای سفید تک هسته ای در غدد لنفاوی، لوزه ها، طحال، کبد و مغز استخوان ساخته می شوند.
پلاکتها باعث انعقاد خون در هنگام خون ریزی می شوند و کوچکترین سلول بدن می باشد و عمر آن بین هشت تا ده روز که در مغز استخوان ساخته می شوند.
پلاسما، ضمن رساندن آب و مواد غذایی به سلولها، حامل مواد پروتئینی و عوامل انعقاد خون، مواد معدنی و هورمونهای لازم جهت رشد بدن می باشد؛ پلاسما مواد زاید را از سلولها می گیرد و برای دفع به کلیه ها می رساند.
هموگلوبین، ماده ای است پروتئینی و در گلبولهای قرمز وجود دارد و سرخی رنگ خون را باعث می شود. این ماده اکسیژن را به سلولها می رساند و انیدرید کربنیک (CO2) را به ریه باز می گرداند.