فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

قعطنامه 522:

در فاصله قعطنامه شماره 514 تا قطعنامه بعدی (قطعنامه 522) دو عملیات عمده در جبهه های جنگ از طرف قوای ایران صورت گرفت. یکی عملیات رمضان که دو روز پس از قطعنامه 514 (یعنی در 23 تیر 61) در محور جنوب و جنوب غربی اهواز انجام شد دیگری عملیات مسلم بن عقیل که از تاریخ 9/7/61 در منطقه سومار غرب انجام پذیرفت و موجب آزادسازی مناطق زیادی از خاک ایران و نیز تسلط بر شهر مندلی عراق گردید. در نتیجه موجب نگرانی عمیق شورای امنیت شد که در نهایت منجر به صدور قطعنامه 522 (در تاریخ 4 اکتبر 1982 / 12/7/1361) گردید.
این قطعنامه نیز مانند قطعنامه های قبلی جنبه (توصیه) داشت. با توجه به فاصله زمانی اندک بین این دو قطعنامه و با در نظر گرفتن این که در شکل، متن و محتوا، قطعنامه 522 تفاوت چندانی با قطعنامه 514 نداشت، و با عنایت به این که تحولات عمده و مهمی نیز در جبهه های جنگ رخ نداده بود، این نتیجه حاصل می شود که صدور قطعنامه 522 فقط پاسخی به فشار عراق و طرفدارانش در شورای امنیت بوده است، شورا تحت تأثیر آنها ناگزیر از صدور قطعنامه جدیدی شده که تکرار قطعنامه های پیشین بوده است. البته، این قطعنامه نیز پذیرفته نشد. می توان گفت که اگر در میان قطعنامه های شورای امنیت قطعنامه 479 را ظالمانه ترین و غیر منصفانه ترین آنها بدانیم، قطعنامه 522 را نیز باید کم ارزش ترین و کم اهمیت ترین آن باید به حساب آورد.

قطعنامه 540:

در فاصله قطعنامه 522 تا قطعنامه 540 شش** شش عملیات مهمی که توسط رزمندگان اسلام انجام گرفت عبارتند از: عملیات محرم، والفجر مقدماتی، والفجرهای 1، 2، 3 و 4.*** عملیات توسط نیروهای جمهوری اسلامی ایران انجام شد که موفق ترین آنها عملیات والفجر 4 بود و شاید به همین دلیل شورا باز هم به فکر صدور قطعنامه ای دیگر افتاد و این بار قطعنامه 540 در جلسه 2493 شورا در تاریخ 31 اکتبر 1983 (9/8/1362) با 12 رأی موافق، سه رأی ممتنع (پاکستان، نیکاراگوئه و مالت) و بدون رأی مخالف تصویب شد.
فاصله زمانی این قطعنامه با قطعنامه قبلی یک سال و بیست و هفت روز است و اگر بگوئیم که قطعنامه 540 بیشتر متعاقب عملیات والفجر 4 بوده، و از آن متأثر شده است سخنی بگزاف نیست. در آخرین پاراگراف بخش مقدماتی این قطعنامه شورا بررسی علل جنگ را پذیرفته بود.
هر چند این اعلام با سه اشکال عمده مواجه بود:
1 - این مسأله مهم (بررسی علل جنگ) در قسمت مقدماتی مطرح و در قسمت اجرایی برای آن مکانیسمی اختصاص داده نشده بود.
2 - با این که شورا پذیرفته بود که جنگی واقع شده، اما از تجاوز و متجاوز سخنی به میان نیاورده بود.
3 - به مسئله ای با این اهمیت (تجاوز)، بسیار مبهم و گذرا اشاره شده بود.
با این وجود نمی توان منکر شد که همین مقدار پیشرفت نیز چرخش مهم و امیدبخشی را در سلسله حرکات شورا پدید آورده بود.
و قطعنامه 540 از یک جهت بی سابقه بود که در میان قعطنامه های شورای امنیت در مورد جنگ ایران و عراق به اتفاق آرا به تصویب نرسید و 3 کشور به آن رأی ممتنع داده بودند.
امام جمعه وقت تهران، حضرت آیت الله العظمی خامنه ای در خطبه نماز جمعه تهران رد قطعنامه 540 را اعلام نمودند و توجه دادند که اصولاً سیاست جمهوری اسلامی ایران در قبال شورای امنیت تغییری نکرده است، مگر آن که شورا سیاستهای خود را تغییر دهد. البته عراق ضمن طرح ایرادات جزئی قطعنامه 540 را پذیرفت.

صدور قعطنامه 552:

به دنبال انتساب چند حمله از طرف ایران به کشتیها در خلیج فارس، شورای همکاری خلیج فارس در تاریخ 14 مه 1984 طی شکایتی به شورای امنیت خواستار گردید که شورا علیه اقدامات تلافی جویانه ایران و نقض حقوق کشتیرانی آزاد در خلیج فارس شدت عمل نشان دهد. لذا شورای امنیت پس از بررسی شکایت در جلسه 2546 مورخه اول ژوئن 1984 (11/3/63) با 13 رأی موافق و دو رأی ممتنع قطعنامه 552 را تصویب کرد.
بر این قطعنامه ایرادهای متعددی وارد بود، از جمله این که فلسفه وجودی آن به دنبال انتساب چند حمله به کشتیها، توسط جمهوری اسلامی ایران بود؛ اما این که این حملات از جانب جمهوری اسلامی ایران انجام گرفته باشد، ثابت نشده بود. این در حالی بود که شورا در برابر حملاتی که عراق صراحتاً مسئولیت آنها را به عهده گرفته بود، عکس العمل مناسبی نشان نداده بود. یکی دیگر از ایرادهای وارده به قطعنامه 552 این است که از روح و مفاد قطعنامه و تصریح محکومیت حملات اخیر به کشتیهای بازرگانی در مسیر بنادر کویت و عربستان این چنین مستفاد می گردد که شکایت شورای همکاری خلیج فارس مورد تأیید شورای امنیت قرار گرفته است، لذا روشن بود که این قطعنامه نمی توانست کاملاً مورد قبول جمهوری اسلامی ایران واقع شود.