فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

31 - 25 تیر

سازمان بهزیستی کشور، به موجب لایحه قانونی 10/4/1359 در جهت تحقق مفاد اصول 3، 21 و 29 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و در راستای تحقق عدالت اجتماعی تشکیل شده است.
این سازمان به منظور نیل به اهداف خود با اتخاذ تدابیر لازم و حمایتهای گوناگون از کودکان نیازمند، زنان و کودکان بی سرپرست، ابن السبیل **در راه مانده یا کودکان سر راهی*** و نیز ارائه خدمات توانبخشی به معلولان جسمی و ذهنی، مبتلایان به بیماریهای صعب العلاج، معتادان و ناسازگاران اجتماعی و همچنین پیشگیری از معلولیتها و آسیبهای اجتماعی و ... با توجه به حفظ ارزشها و کرامات والای انسانی و تکیه بر تعاون و همیاری مردم نیکوکار و همکاریهای نزدیک روحانیون متعهد و سایر اقشار دلسوز کشور تلاش می کند.
بی تردید، سلامت جسم و جان و روان، زیربنایی ترین عامل پیشرفت و تکامل یک جامعه است و امروزه برای دستیابی به این هدف با اجرای برنامه های پیشرفته بهداشتی و بهزیستی در بسیاری از کشورهای توسعه یافته، افراد جامعه از دوران شیرخوارگی تا پایان زندگی تحت مراقبت قرار دارند و سازمانهای ذی ربط با دقت در مواد غذایی و تغذیه، سالم سازی محیط زندگی، توسعه برنامه های مختلف، پیشگیری و ... مانع بروز بسیاری از امراض و معلولیتها می شوند تا سلامت مردم تأمین شود.
امیرالمؤمنین حضرت علی (علیه السلام) در نهج البلاغه می فرمایند **کلمات قصارش 388***:
(آگاه باشید که از جمله بلاها فقر و ناداری است و سخت تر از ناداری بیماری تن و سخت تر از بیماری تن بیماری قلبی است)
و در اهمیت تندرستی همین بس که حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) در پاسخ سؤالی که اگر شب قدر را درک کردیم چه چیزی از خدای خود طلب نماییم؟ حضرت جواب فرمود: عافیت را** کلیات مفاتیح الجنان ص 226***.
بی شک اگر کسی این سخن گوهربار امام صادق (علیه السلام) را بشنود که فرمودند:
کل شی ء تکون فیه المضرة علی الانسان فی بدنه فحرام اکله الا فی حال الضرورة** تحف العقول نویسنده: حسین بن شعبة الحرانی - ترجمه احمد جنتی عطایی - انتشارات علمیه اسلامیه - چاپ اول 1363 - ص 392***
خوردن هر چیزی که برای بدن انسان مضر باشد حرام است مگر در حال ضرورت.
این دستور را باید به عنوان تکلیف شرعی تلقی نموده و نصب العین خود قرار دهد.
بنابراین با توجه به احادیث و روایات لازم است برنامه پیشگیری از بیماریهای جسمی و اخلاقی و آسیبهای اجتماعی به منظور حفظ و تأمین بهداشت جسمی و روانی جامعه از دوران شیرخوارگی آغاز شود. با در نظر گرفتن آیه شریفه من احیاها فکأنما احیا الناس جمیعاً** سوره مائده 32*** (و هرکه نفسی را حیات بخشد مثل آنست که تمام مردم را حیات بخشیده) می توان به اهمیت واقعی پیشگیری پی برد و زندگی انسانها را قبل از این که دچار گرفتاری شوند سرلوحه برنامه های خود قرار داد.

خدمات بهزیستی در ایران:

با توجه به فرهنگ غنی اسلامی مردم در ایران از دیرباز، همواره طیف وسیعی از خدمات اجتماعی توسط خانواده ها، افراد نیکوکار، روحانیت و مساجد ارائه می شده و مؤسسات اجتماعی کوچک و بزرگ با تکیه بر نهاد وقف، نه تنها در حوزه بهزیستی بلکه در سایر امور فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به فعالیت می پرداخته است. نمونه چنین مراکزی، مکتبخانه ها، مدارس، حوزه های علمیه، شفاخانه ها، مریضخانه ها، کاروانسراها و ... که طی قرون متمادی ساخته و دایر شده است می باشند.
افزایش مراودات تجاری، سیاسی و فرهنگی در قرون اخیر با همسایگان و دولتهای منطقه منجر به بروز تغییراتی در برخی از حوزه های اجتماعی و اقتصادی شده است.
در حوزه بهزیستی اولین یتیم خانه ایران به سبک شبانه روزی مستقل در تهران (محل انبار گندم سابق) و در دوران ناصرالدین شاه ایجاد شد. از آن زمان به بعد مؤسسه های مختلفی از سوی دولتها یا افراد و گروههای خیر برای حمایت از نابینایان و ناشنوایان، معلولین ذهنی و جسمی و همچنین نیازمندان و بی سرپرستان به وجود آمد که خدمات آنها عموماً جنبه رفاهی و آموزشی داشته است.
تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی تشکیلات متمرکزی برای ارائه خدمات بهزیستی وجود نداشت و خدمات نسبتاً مشابهی به صورت پراکنده توسط دستگاههای مختلف ارائه می شد. تعدادی از این سازمانها عبارت بودند از:
1 - سازمان ملی رفاه خانواده ایران
2 - سازمان بهزیستی و آموزش کودکان و نوجوانان
3 - سازمان ملی بهزیستی ناشنوایان ایران
4 - سازمان ملی رفاه ناشنوایان ایران
5 - سازمان ملی رفاه نابینایان ایران
6 - سازمان زنان
7 - جمعیت حمایت از اطفال بی سرپرست
پس از پیروزی انقلاب شکوهمند اسلامی ایران سازمان بهزیستی کشور در بیست و چهارم خردادماه 1359 بر اساس مصوبه شورای عالی انقلاب اسلامی تشکیل شد.
شهید دکتر محمد علی فیاض بخش پس از آن که به پراکندگی سازمانهای رفاهی و توانبخشی کشور و عدم هماهنگی لازم بین آنها پی برد، با کمک و همفکری شهید سید محمد باقر لواسانی و تنی چند از همفکرانش لایحه تشکیل سازمان بهزیستی کشور را به شورای انقلاب پیشنهاد کرد و پس از تصویب آن با کار پیگیر و مستمر، سازماندهی تشکیلات و برنامه ریزی برای فعالیت نوین سازمان بهزیستی پرداخت و در مدت کوتاهی توانست ارگان دولتی و کارآمدی برای خدمت به محرومان و مستضعفان کشور ایجاد کند. در تاریخ 29/9/59 سازمان تربیتی شهرداری تهران نیز به بهزیستی واگذار شد و در تاریخ 16/10/1363 بر پایه مصوبه مجلس شورای اسلامی، بار دیگر سازمان بهزیستی در شمار سازمانهای وابسته به وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی قرار گرفت.
اصولاً (بهزیستی) به مجموعه متشکل از تدابیر، خدمات، فعالیتها و حمایتهای غیر بیمه ای اطلاق می شود که به منظور بسط رحمت اسلامی در جامعه و حفظ ارزشها و کرامات انسانی، با تکیه بر کمکهای مردمی و همکاری نزدیک سازمانهای ذی ربط انجام می شود و گسترش خدمات توانبخشی، حمایتی، بازپروری و کمک به تأمین حداقل نیازهای اساسی گروههای محروم و کم درآمد را مد نظر دارد.
کانون اصلی فعالیتها و برنامه های سازمان بهزیستی، پیشگیری از فروپاشی زندگی افراد و خانواده هایی است که به علت مشکلات اقتصادی و ناهنجاریهای اجتماعی و فرهنگی دچار آسیب پذیری و ناتوانی های مختلف شده اند و یا از معلولیتهای جسمی و روانی رنج می برند. بدون تردید، خدمات رسانی به این گروهها با کیفیت مطلوب هنگامی امکان پذیر خواهد بود که یک نهاد ویژه برخوردار از توان تخصصی، اقتصادی، اجرایی و سیاسی قوی به شکل منسجم جنبه های گوناگون خدمات مورد نیاز محرومان و مستضعفان را عهده دار شود.

روشهای موجود برای ارائه خدمات بهزیستی:

خدمات بهزیستی در سه بخش به نیازمندان و مددجویان ارائه می شود:
1- امور فرهنگی و پیشگیری
2 - امور اجتماعی
3 - امور توانبخشی
در بخش امور فرهنگی و پیشگیری، دفاتر زیر خدمات لازم را انجام می دهند
1 - دفتر آموزش و پژوهش: وظیفه تحقیق و پژوهش پیرامون علل بروز معلولیتها و دریافت عوامل اصلی ایجاد آسیبهای اجتماعی را بر عهده دارد. همچنین تربیت نیروی انسانی مورد نیاز و بازآموزی نیروهای موجود متناسب با تغییرات جامعه از وظایف این دفتر است.
2 - دفتر پیشگیری از معلولیتها و آسیبهای اجتماعی: وظیفه ارائه آموزشهای مناسب به جامعه با بهره گیری از روشهای منطقی و تکیه بر دستاوردهای پژوهشی را بر عهده دارد.
در بخش امور اجتماعی کار از پیچیدگی فراوانی برخوردار است. بازآموزی و بازپروری گروههایی چون معتادان، متکدیان، زنان ویژه (روسپیان)، فرزندان بدون سرپرست، زنان بی سرپرست و مانند اینها نیازمند مشارکت عمومی و یاری همه جانبه است. به این منظور باید مربیان، روانشناسان و مددکاران اجتماعی ورزیده به کار گرفته شوند.
همچنین تفکر جامعه نسبت به این گروهها باید دگرگون شود و روشهای صحیح ارائه کمک به افراد جامعه آموزش داده شود. از سوی دیگر باید زمینه اجتماعی مناسب برای پذیرش افراد پس از طی دوره بازآموزی و بازپروری فراهم شود. روشن است که این همه، نیازمند عزمی ملی و کار و تلاش شبانه روزی و خستگی ناپذیر است.
در بخش امور اجتماعی خدمات لازم از طریق سه دفتر ارائه می شود:
1 - دفتر امور کودکان و نوجوانان
2 - دفتر امور خانواده های بی سرپرست و نیازمند
3 - دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی
دفتر امور کودکان و نوجوانان مسئولیت پرداختن به امور مربوط به کودکان سرراهی، کودکان خانواده های از هم گسیخته، فرزندان والدین زندانی، فرزندان والدین متواری، فرزندان والدین بدون صلاحیت و مانند اینها را بر عهده دارد.
ارائه خدمات شیرخوارگاهی سازمان برای نگهداری تربیت و آموزش کودکان و به فرزند خواندگی دادن برخی کودکان مجهول الهویه به خانواده های دارای صلاحیت در قالب برنامه شبه خانواده از دیگر اقدامات و وظایف این دفتر به شمار می رود.
مرکز اجرایی تحت نظارت این دفتر، وظیفه نگهداری، تربیت و آموزش کودکان تحت سرپرستی خود را تا مرحله اجتماعی شدن، ازدواج، اشتغال (بازتوانی و ترخیص) به عهده دارد. همچنین مهدکودک های سازمان بهزیستی، وزارتخانه ها و دیگر سازمانها و نیز مهدکودک های خصوصی در سراسر کشور با نظارت این دفتر فعالیت می کنند.
دفتر امور خانواده های نیازمند و بی سرپرست، وظیفه بررسی مسائل و مشکلات و برنامه ریزی بازتوانی مادی و معنوی خانواده های زیر پوشش را به عهده دارد.
دفتر امور آسیب دیدگان اجتماعی به امور معتادان، زنان ویژه و متکدیان از طریق بررسی مسائل و مشکلات فردی، گروهی، اجتماعی، خانوادگی و نیز شناسایی راههای بازپروری آنان می پردازد.