فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

ضرورت انجام عملیات:

پس از اشغال مهران، برخی شواهد نشان می داد که با وجودی که دشمن در حملات قبل از آن (فکه، شرهانی، زبیدات و حاج عمران) و تا حدودی در مهران ناموفق بوده است، از حملات زمینی خود دست بر نداشته و همچنان در محورهایی خود را آماده تک می کند و به نظر می رسید چنانچه نیروهای خودی به دشمن زمان می دادند، قصر شیرین و سپس سومار نیز مانند مهران، در اختیار دشمن قرار می گرفت؛ در این صورت ادامه این وضعیت ممکن بود علاوه بر از دست دادن نقاط استراتژیک و بعضی شهرهای مرزی، بر روی روحیه نیروهای خودی نیز اثر سوء بگذارد که بالطبع تبعات سیاسی هم برای نظام به دنبال داشت. در مقابل، تصرف هر نقطه شبیه مهران، باعث تقویت روحیه دشمن می شد و درجات و مدالهای متعددی بر دوش و سینه نظامیان صدام آویخته می شد** صدام در جریان اعطای مدال به فرمانده لشکر 17 پس از تصرف مهران گفته بود: (از این پس ما باید یک کارخانه مدالسازی درست کنیم.)***. علاوه بر ضرورت سیاسی - نظامی انجام عملیات علیه تهاجمات دشمن، امام (ره) نیز مکرراً درباره مهران سؤال می کردند. به طوری که در دو نوبت به مسئولین جنگ فرموده بودند:
(پس مهران چه شد؟)

عملیات کربلای 1:

پس از تصرف مهران توسط دشمن، فرماندهی سپاه پاسداران، قرارگاه نجف را در منطقه مستقر و فعال کرد و اقدامات عملی را جهت متوقف کردن دشمن و نیز برنامه ریزی لازم را برای آزادسازی مهران شروع کرد. این قرارگاه پس از بررسیهای لازم و جمع آوری اطلاعات کافی از منطقه، عملیات کربلای یک را در سه مرحله به شرح ذیل طراحی کرد.
مرحله اول - تأمین ارتفاعات قلعه آویزان ایران تا روستای امامزاده سید حسن.
مرحله دوم - تأمین ارتفاعات جبل حمرین تا شیار میک سوخته و در امتداد آن، تأمین روستاهای بهین بهرورزان و هرمزآباد.
مرحله سوم - تصرف خاکریز والفجر 3 که از روستای فرخ آباد تا زیر ارتفاعات 223 قلعه آویزان امتداد داشت و خودبه خود در این مرحله آزادی مهران نیز تأمین می شد.
یگانهای شرکت کننده از نیروهای سپاه در این عملیات عبارت بودند از:
لشکر 27 حضرت رسول (صلی الله علیه وآله وسلم)، لشکر 17 علی ابن ابیطالب (علیه السلام)، لشکر 41 ثارالله، لشکر 25 کربلا، لشکر 10 سیدالشهداء (علیه السلام)، لشکر 5 نصر، تیپ 21 امام رضا (علیه السلام)، تیپ 15 امام حسن (علیه السلام)، تیپ 662 بیت المقدس، گردان مستقل 38 زرهی. گروه 63 توپخانه و گردان ادوات قرارگاه نجف و همچنین تیپ 45 مهندسی جوادالائمه و لشکر 43 مهندسی امام علی (علیه السلام) و جهاد ستاد نجف (که جهاد تهران، فارس و... را تحت امر داشت) برای عملیات آماده شدند.
علاوه بر اینها، تیپ 114 امیرالمؤمنین (علیه السلام) نیز با دو گروهان نیرو به صورت ادغام با تیپ 4 زرهی لشکر 21 حمزه ارتش در خط باغ کشاورزی به صورت پدافندی با مأموریت تظاهر به تک در شب عملیات، مستقر بودند.
براساس طرح ارتش، نیروی هوایی با تعهد 10 سورتی پرواز و هوانیروز با دو تیم آتش و تخلیه مجروح و توپخانه نیروی زمینی با سه گردان انواع توپخانه، در عملیات شرکت می کردند.
سرانجام حدود ساعت 30/22 دوشنبه 9/4/65 عملیات کربلای یک با رمز (یا ابوالفضل العباس ادرکنی) آغاز، و نیروهای خودی به دشمن حمله کردند و در بیشتر محورها خطوط دشمن را شکسته، در داخل مواضع دشمن نفوذ کردند. همزمان با شروع عملیات، تیپ 4 زرهی لشکر 21 حمزه همراه با نیروهایی از تیپ 114 امیرالمؤمنین (علیه السلام) در محور باغ کشاورزی تظاهر به تک کرده، با اجرای آتش توپخانه و تیر مستقیم، دشمن را به خود مشغول کردند.
صبح روز عملیات، تیپ 1 کماندویی سپاه چهارم عراق وارد منطقه شد و در محور امامزاده سید حسن پاتک کرد که این پاتک با مقاومت رزمندگان لشکر 27 حضرت رسول اکرم (صلی الله علیه وآله وسلم) سپاه پاسداران مواجه شد و تیز پروازان هوانیروز با انهدام چندین دستگاه تانک دشمن، در دفع پاتک نیروهای پیاده را یاری کردند.
تا پایان روز اول، اهداف مرحله دوم عملیات تأمین شد.
در شب دوم عملیات، رزمندگان اسلام از تیپ 21 امام رضا (علیه السلام) با سه گردان نیرو عملیات را آغاز و پس از پاکسازی هرمزآباد تا 500 متری شهر مهران پیشروی کردند. در شروع روز دوم عملیات (11/4/65) رزمندگان دلیر اسلام ضمن ادامه پیشروی، تعدادی از نیروهای عراقی را به اسارت درآوردند و یگانهای تیپ 21 امام رضا (علیه السلام) که تا شب گذشته تا پشت دیوارهای شهر مهران پیشروی کرده بودند، از دو محور شهر مهران را دور زدند و به طرف روستاهای فرخ آباد و رستم آباد پیشروی کردند و ضمن پاکسازی و تصرف آنها در غرب مهران، عمل الحاق را انجام دادند و با احداث خاکریز شهر مهران را به محاصره درآورند. ارتش عراق عمده نیروهای خود را از شهر مهران خارج کرده بود و آن تعدادی که در شهر باقی مانده بودند با کمترین مقاومت تسلیم شدند. شهر مهران تا غروب روز 11 تیر ماه 1365 از لوث وجود نیروهای اشغالگر پاک و آزاد گردید.
عملیات کربلای یک تا شش روز بعد از آغاز عملیات ادامه یافت و رزمندگان سلحشور اسلام در روز ششم (15/4/65) با تسلط کامل بر قله 223 و یالهای آن این عملیات را با پیروزی کامل به پایان رسانیدند.

ارزیابی عملیات کربلای 1:

عملیات موفق کربلای یک پایانی بود بر استراتژی دفاع متحرک عراق و نیز نقطه شروع امیدوارکننده ای برای نیروهای خودی جهت انجام عملیاتهای محدود ایذایی.
منفعل کردن سیاست تهاجمی عراق هدفی عمده بود که نیروهای خودی بخوبی توانستند به آن دست یابند. سرعت عمل، اعتقاد یگانها، حفاظت عملیات، فریب دشمن، تناسب سازمان رزم با طرح مانور، انجام کارهای مهندسی لازم و ... از جمله عوامل بارز و مؤثر در این عملیات بود.
این عملیات منجر به آزادسازی 175 کیلومتر مربع از خاک خودی و دشمن، آزادسازی جاده دهلران - مهران - ایلام، شهر مهران و بیش از هشت روستای آن، ارتفاعات حساس و سرکوب قلعه آویزان و حمرین، خصوصاً بلندترین قله منطقه 223 و دو پاسگاه مرزی شد، همچنین عقبه های دشمن از جمله شهرهای بدره و زرباطیه در برد دید و تیر نیروهای ایرانی قرار گرفت.