فهرست کتاب


روزها و رویدادها (جلد دوم)

علی بری دیزجی , علی اصغر کریمی شرفشاده , مجید صفائی , محمد نبی ابراهیمی , وحید صفائی

ثورةالعشرین و نقش رهبری علمای مسلمان شیعه:

با آغاز سال 1920، در مسیر مبارزه و گسترش محدوده آن علیه حکومت اشغالگر تحولات مهمی رخ داد. در حالیکه علمای شهرهای مقدس شیعه نشین و رؤسای عشایر و زعمای فرات مرکزی برای یک درگیری همه جانبه و مسلحانه علیه نیروهای اشغالگر آماده می شدند، عده ای از علما و رهبران سیاسی بغداد نیز برای گسترش مبارزات سیاسی مسالمت آمیز علیه انگلستان، خود را آماده می کردند. در نتیجه این تحولات بالاخره در 30 ژوئن 1920 یک سلسله عملیات و تهاجمات نظامی علیه نیروهای اشغالگر و مواضع آنها در فرات مرکزی آغاز شد که به سرعت به انقلابی فراگیر مبدل، و بیشتر مناطق عراق را فرا گرفت و مدت پنچ ماه نیز ادامه یافت. از نظر تاریخی، 30 ژوئن 1920/9 تیر 1299 آغاز این انقلاب به حساب می آید و قیام مذکور به (ثورةالعشرین) یا (ثورةالعراقیة الکبری) معروف شد.
از آنجا که این انقلاب در سال 1920 واقع شد به ثورةالعشرین (انقلاب بیست) معروف شد. گروه کثیری از علمای نجف، کربلا و کاظمین در گسترش چهارچوبه مبارزه علیه دولت اشغالگر و ایجاد آمادگی برای (ثورةالعشرین) سهیم بودند، اما نقش اساسی با آیت الله شیرازی بود که هم از مقام و موقعیت مرجعیت برخوردار بود، هم کفایت و شایستگی این امر را داشت و هم سایر علما رهبری وی را به رسمیت می شناختند. ایشان به عنوان اولین گام در اول ماه مارس 1920 فتوایی صادر کرد که طی آن اشتغال به کار در اداره اشتغال انگلیس را برای مسلمانان حرام نمود و فتوی او باعث شد که عده زیادی از کار در اداره مذکور استعفا دهند. در ادامه مبارزه، تصمیمات و کارهای زیادی انجام گرفت. صدور فتوایی از طرف ایشان که در آن مطالبه حقوق بر همه عراقیها را واجب دانسته و توسل به قدرت دفاعی را جایز دانستند** بسم الله الرحمن الرحیم
مطالبه حقوق بر همه عراقیها واجب است و بر آنها واجب است ضمن مطالبه حقوقشان رعایت مسالمت و امنیت را بنمایند و در صورتی که انگلستان از قبول خواسته های آنها امتناع ورزید، توسل به قدرت دفاعی جایز است.
الاحقر: محمدتقی حائری شیرازی*** باعث شد که حرکت مردم عراق بر علیه اشغالگران بیشتر گردد و مسلمانان ترغیب به اخراج اشغالگران شوند.

عوامل شکست انقلاب 1920:

قیام مردم عراق در شهرهای مختلف با سرکوب شدید نیروهای اشغالگر مواجه شد و در نهایت نیز بعد از پنج ماه مبارزه با امضای آتش بس میان طرفین در نوامبر 1920 به پایان رسید. این انقلاب علی رغم این که در بعضی شهرها با پیروزی علما و مردم پایان گرفت و حتی منجر به تشکیل حکومت موقت اسلامی در شهر کربلا که مرکز اصلی قیام بود شد، ولی نقاط ضعف زیادی داشت که در کسب پیروزی کامل و عدم موفقیت انقلابیون نقش بسزایی داشت.
این نقاط ضعف عبارتند از:
1 - بیشتر رهبران مذهبی این انقلاب ایرانی بودند و زبان عربی را بخوبی صحبت نمی کردند و همین امر موجب می شد که نتوانند توده های مردم عراق را مستقیماً مخاطب قرار دهند.
2 - رهبران مذهبی در سه شهر مقدس عراق کربلا، نجف و کاظمین مستقر بودند و در شهرهای دیگر پایگاهی نداشتند تا به مردم ارتباط نزدیک داشته باشند.
3 - جهل و بیسوادی عمومی و پایین بودن سطح آگاهی دینی که در همه جای کشور بویژه در روستاها چشمگیر بود.
4 - وجود احزاب متعدد سیاسی موازی با رهبری علمای مذهبی که علی رغم این که خدمات زیادی برای انقلاب کردند اما نقش رهبری را برای خود قائل بودند و همین امر باعث شد که ملک فیصل به سلطنت برسد در حالی که علمای مذهبی خواهان حکومت اسلامی در عراق بودند.

عملیات کربلای 1 آزادسازی شهر مهران