فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 8

حاج شیخ محسن قرائتی

سیمای سوره ی نمل

این سوره نود و سه آیه دارد و نام معروف آن به مناسبت آیه ی 18 که درباره ی داستان مورچگان و حضرت سلیمان است، «نمل» می باشد، ولی نام «سلیمان» و «طاسین» نیز بر آن نهاده شده است.
تمام این سوره در مکّه - در جریان ها و مناسبت های مختلف - نازل شده و «بسم اللّه الرّحمن الرّحیم» دوبار در آن آمده است؛ یکی در آغاز سوره و دیگری در آیه ی 30 در آغاز نامه ی حضرت سلیمان به ملکه ی سبأ.
مبارزات چهار پیامبر بزرگ الهی، (موسی، سلیمان، صالح و لوط علیهم السلام ) با اقوام منحرف زمان خود در این سوره آمده است که مفصّل ترین آن، برخورد حضرت سلیمان با ملکه ی سبأ و چگونگی ایمان آوردن او به خدا می باشد.
سخن گفتن پرندگانی همچون هدهد و حشراتی چون مورچه، حضور افرادی از جنّ در لشگر و دربار سلیمان و بالاخره آوردن تخت بلقیس از یمن به شام در یک چشم بهم زدن، بخشی دیگر از آیات این سوره را به خود اختصاص داده است.

سوره نمل آیه 1

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
به نام خداوند بخشنده مهربان
(1) طس تِلْکَ ءَایَتُ الْقُرْءَانِ وَکِتَابٍ مُّبِینٍ
طا، سین. آن است آیات قرآن و کتاب روشنگر.

سوره نمل آیه 2

(2) هُدیً وَبُشْرَی لِلْمُؤْمِنِینَ (3) الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَوةَ وَ یُؤْتُونَ الزَّکَوةَ وَهُم بِالْأَخِرَةِ هُمْ یُوقِنُونَ
که (وسیله ی) هدایت و بشارت برای اهل ایمان است. کسانی که نماز بر پامی دارند و زکات می پردازند و تنها ایشانند که به آخرت یقین دارند.
نکته ها:
زکات دو معنا دارد: یکی معنای خاص که زکات معروف است و دیگری معنای عام که کمک به نیازمندان به هر نحو است. در این آیه مراد معنای دوّم زکات است، زیرا این سوره در مکّه نازل شده و دستور زکات رسمی در مدینه صادر شده است. (یؤتون الزّکوة)
کلمه ی «مُبین» از «اِبانة»، هم به معنای «روشن» به کار می رود که به اصطلاح فعل لازم است و هم به معنای «روشنگر» که فعل متعدّی است.
پیام ها:
1- یکی از سنّت های الهی این است که وحی را با برتری و مقامی که دارد در دسترس انسان قرار دهد. (تلک)
2- دایره ی ارشاد از طریق گفتن و شنیدن، گسترده تر از نوشتن و خواندن است. (کلمه ی قرآن قبل از کتاب آمده است) (القرآن و کتاب)
3- حرکت انبیا فرهنگی و با قرائت و کتابت همراه است. (آیات القرآن و کتاب)
4- قرآن، کتابی بس بزرگ است. («کتابٍ»، بدون «الف و لام» و همراه با تنوین نشانه ی عظمت است)
5 - قرآن برای مردم قابل درک است. (کتاب مبین)
6- ارشاد و تبلیغ، باید با محتوای روشن و شیوه ای صریح و قاطع همراه باشد. (تلک - مبین)
7- هدایت، درجات و مراحلی دارد: هدایت ابتدایی: (هُدیً للنّاس) هدایت تکمیلی: (هُدیً... للمؤمنین)
8 - از امتیازات قرآن، مکتوب بودن: (کتاب) روشن و روشنگر بودن: (مبین) هدایت کردن: (هُدیً) و بشارت دادن است. (بُشری)
9- رسالت اصلی قرآن، هدایت و بشارت است و توجّه قرآن به علوم و مسائل دیگر جنبی است. (هُدیً و بُشری)
10- ایمان ، کلید هدایت و نجات است. (هُدیً و بشری للمؤمنین)
11- در هدایت شدن، قابلیّت شرط اصلی است. (للمؤمنین)
12- برای ترویج خوبی ها، از خوبان تجلیل کنیم. (الّذین...)
13- در تجلیل، محور کردار مردم است، نه نام وعنوان آنها. (یقیمون... یؤتون...)
14- عمل، نشانه ی ایمان است. (للمؤمنین الّذین یقیمون...)
15- حتّی مؤمنان اهل نماز و زکات برای تداوم کار خود به هدایت الهی نیاز دارند. (هُدیً... للمؤمنین الّذین...) در قیامت نیز انسان به مرحله ای از هدایت محتاج است. (یهدیهم ربّهم بایمانهم)**یونس، 9.***
16- نمازی ارزش دارد که با شرایط صحّت و کمال انجام گیرد. (یقیمون) (معنای اقامه ی نماز، انجام دادن آن با شرایط است)
17- رابطه با خداوند بر رابطه با مردم مقدّم است. (یقیمون الصلوة ویؤتون الزکوة) (نماز، قبل از زکات آمده است)
18- چون نماز و رابطه با خدا، زمینه ساز سایر کارهای خیر است، نام آن در ابتدا آمده است. (الصلوة)
19- تداوم عمل، به عمل ارزش می دهد. (یقیمون - یؤتون) (فعل مضارع نشانه ی استمرار و تدوام است)
20- یکی از امتیازات اسلام این است که مسایل الهی و مردمی، معنوی و مادّی، این جهانی و آن جهانی را در کنار هم قرار داده است. (الصلوة - الزکوة)
21- در تبلیغ، اوّل کارهایی را مطرح کنید که برای مردم خرج ندارد. (اوّل نماز، بعد زکات) (الصلوة - الزکوة)
22- مؤمن در برابر مسایل اجتماعی و نیاز محرومان و گرسنگان، احساس مسئولیّت می کند. (یؤتون الزکوة)
23- هرکجا حسّاسیّت لازم است، کلام را تکرار کنید. (نماز وزکات با یک کلمه (الّذین) آمده، ولی یقین به معاد با دو بار کلمه ی (هُم) بکار رفته است.)
24- نماز و زکاتی ارزش دارد که با ایمان به معاد همراه باشد. (و هُم بالاخرة)
25- اهل یقین، تنها گروه خاصّی هستند. (هم بالاخرة هم یوقنون) تکرار کلمه ی «هُم» نشانه ی این است که این گروه، گروه خاصّی هستند.
26- مؤمنین برنده هستند؛ با نماز خودسازی می کنند و با زکات مشکلات جامعه را حل و با یقین به معاد، آینده ی خود را تأمین می کنند. (یقیمون الصلوة... الزکوة... یوقنون)
27- علم، به فراموشی تبدیل می شود ولی یقین، با توجّه دائمی همراه است. (یوقنون)
28- گمان و دانستن کافی نیست، باور قلبی و یقین لازم است. (یوقنون)