فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 8

حاج شیخ محسن قرائتی

سوره مومنون آیه 60

(60) وَالَّذِینَ یُؤْتُونَ مَآ ءَاتَواْ وَّقُلُوبُهُمْ وَجِلَةٌ أَنَّهُمْ إِلَی رَبِّهِمْ رَجِعُونَ
و کسانی که (اموال خود را در راه خدا) می دهند آنچه را دادند، در حالی که دل هایشان ترسان است از این که سرانجام به سوی پروردگارشان باز می گردند.
نکته ها:
«وَجِل» به معنای اضطراب و نگرانی است.
تکامل معنوی انسان در چند مرحله صورت می پذیرد که در این آیات مطرح شده است:
مرحله ی اوّل؛ علم و شناختی که مایه ی خشیت شود. (من خشیة ربّهم)
مرحله ی دوّم؛ ایمان عمیق و دائمی به آنچه درک کرده است.(یؤمنون)
مرحله ی سوّم؛ دوری از انواع شرک ها، مخفی و آشکار. (لایشرکون)
مرحله ی چهارم؛ انفاق از آنچه خدا عطا نموده است. (یؤتون...)
مرحله ی پنجم؛ مغرور نشدن و دغدغه داشتن که مبادا کارم ناقص یا عملم مردود یا وظیفه ام چیزی دیگری باشد و در قیامت پاسخ گو نباشم. (قلوبهم وَجِلَة)
پیام ها:
1- به انفاق خود مغرور نشویم. (یؤتون... و قلوبهم وجلة)
2- ترس مؤمن از خداوند به خاطر حضور او در محضر پروردگار در روز قیامت است. (وَجلة اَنّهم الی ربّهم راجعون)

سوره مومنون آیه 61

(61) أُوْلَئِکَ یُسَرِعُونَ فِی الْخَیْرَتِ وَهُمْ لَهَا سَبِقُونَ
چنین کسانی، در خیرات شتاب می ورزند و همانان هستند که در (رسیدن به) خیرات از یکدیگر پیشی می گیرند.
نکته ها:
در آیه 56 بیان شد که برخی از مردم تنها داشتن مال و فرزند را مایه ی سعادت و نشانه ی سرعت در خیر می دانند، امّا این آیه می فرماید: سرعت در خیر، علم و ایمان و اخلاص و انفاق همراه با خوف و خشیت است، نه آنچه آنان می پندارند.
پیام ها:
1- ترس از خداوند و قیامت، سبب شتاب در کارهای خیر است. (من خشیة ربّهم مشفقون... اولئک...)
2- نشانه ی ایمان واقعی، سرعت دائمی در کارهای خیر است. («یسارعون» فعل مضارع، رمز استمرار است)
3- سرعت و سبقت در کار خیر، یک ارزش است. (یُسارعون فی الخیرات)

سوره مومنون آیه 62

(62) وَلَانُکَلِّفُ نَفْساً إِلَّا وُسْعَهَا وَلَدَیْنَا کِتَبٌ یَنطِقُ بِالْحَقِّ وَهُمْ لَا یُظْلَمُونَ
و ما هیچ کس را جز به مقدار توانش تکلیف نمی کنیم، و نزد ما کتابی است که به حقّ سخن می گوید (و بر کار مردم گواه است) و به آنان هیچ ستمی نمی شود.
نکته ها:
در فقه قاعده ای به نام قاعده ی «نفی عُسر و حَرَج» وجود دارد، که مبنای آن همین آیه است. یعنی هرگاه تکلیفی موجب سختیِ غیر قابل تحمّل گردید، آن تکلیف ساقط می شود.
پیام ها:
1- گرچه سبقت و سرعت در کارهای خیر ارزش دارد، ولی افراط ممنوع است. (الاّ وُسعها)
2- تکلیف همه ی انسان ها یکسان نیست. هر کس به مقدار توانِ جسمی، فکری و مالیش مکلّف است و خداوند تکلیف غنی را از فقیر نمی خواهد. (لا نکلّف نفساً الاّ وسعها)
3- در جهان بینی الهی، هیچ کس گرفتار عقده و احساس حقارت نمی شود، چون بیش از توانش تکلیفی ندارد. (الاّ وسعها) (آری هر کس توانی دارد و وظیفه ای، پس باید آرامش داشته باشیم)
4- نظام آفرینش، حساب و کتاب دارد. (و لَدَینا کتاب)
5 - برخی از شرایط مدیریّت در این آیه ذکر شده است، از جمله:
الف: آشنایی به توانایی افراد و واگذاری کار به مقدار توان آنان.(وسعها)
ب: نظارت دقیق بر کار و وظایف آنان. (کتاب ینطق بالحقّ)
ج: عدالت در تنبیه یا تشویق آنان. (و هم لا یظلمون)