فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره نحل آیه 125

(125) ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَدِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِیلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ
ترجمه: (ای پیامبر مردم را) با حکمت (و گفتار استوار و منطقی) و پند نیکو، به راه پروردگارت بخوان و (با مخالفان) به شیوه ای که نیکوتر است جدال و گفتگو کن، همانا پروردگارت به کسی که از راه او منحرف شده آگاه تر است و (همچنین) او هدایت یافتگان را بهتر می شناسد.
نکته ها:
از این آیه تا آخر سوره دَه دستور جالب اخلاقی برای برخورد مطرح شده است.
این آیه برای همه مسئولین و مربیان و معلّمان و اساتید و علما، دستور جامعی می دهد که باید آنان برای موفقیّت خود با شیوه های گوناگونی نسبت به مخاطبان گوناگون خود، مجهز باشند، چرا که همه ی مردم را نمی توان با یک شیوه دعوت کرد، هر شخصی یک روح و ظرفیتی دارد که باید با زبان خودش با او سخن گفت؛ خواص را با حکمت و استدلال، و عوام را با موعظه نیکو، و مخالفان را با جدال نیکوتر ارشاد کنیم.
موعظه نیکو آن است که واعظ به آنچه می گوید عمل کند و جدال نیکو آن است که در آن توهین و تحریک غلط احساسات نباشد.
پیام ها:
1- اولین وظیفه انبیا، دعوت است. (اُدع)
2- دعوت باید جهت الهی داشته باشد. (الی سبیل ربّک)
3- دعوت، مراحل و مراتبی دارد. (حکمت، موعظه، جدال نیکو که حکمت راه عقلی و موعظه راه عاطفی می باشد.)
4- موعظه باید حَسن باشد، ولی جدال باید اَحسن باشد. (الموعظة حسنة - بالتی هی اَحسن) (هم محتوا نیکو باشد و هم شیوه و بیان)
5- بیان آثار وبرکات خوبی ها وآفات وخطرات بدی ها از شیوهای دعوت است. (بالحکمة) (حکمت یعنی آشنایی با مصالح و مفاسد امور از طریق علم و عقل)
6- شما ضامن وظیفه هستید، نه ضامن نتیجه. (ان ربک هو اعلم بمن ضلّ عن سبیله و هو اعلم بالمهتدین)
7- حکمت و برهان همیشه نیکو است، ولی موعظه و جدال ممکن است با شیوه خوب یا شیوه ی بد باشد. (کلمه حسن و احسن برای حکمت آورده نشد)
8- اسلام به طرفداران خود هم غذای فکری می دهد، (بالحکمة) هم غذای روح (الموعظة الحسنة) و به مخالفان برخورد منطقی دارد. (جادلهم ...)

سوره نحل آیه 126

(126) وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِّلصَّبِرِینَ
ترجمه: و اگر عقوبت می کنید، چنان عقوبت کنید که شما را بدان عقوبت کردند و البته اگر صبر و شکیبایی کنید قطعاً صبر برای صابران بهتر است.
نکته ها:
به گفته روایات همین که حضرت حمزه در جنگ اُحد شهید و قطعه قطعه شد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: اگر ما بر کفار غالب شویم آنها را مُثله (قطعه قطعه) خواهیم کرد. در این هنگام این آیه نازل شد که در صورت انتقام عدالت و صبر را از دست ندهید، حضرت فرمود: صبر می کنم صبر می کنم.
آری برای معرّفی اسلام باید جنگ اُحد را در کنار فتح مکه و عفو رسول اللَّه در کنار هم مقایسه کنیم.
پیام ها:
1- حتی نسبت به دشمنان و شکنجه کنندگان، عدل و انصاف را مراعات بکنید. (بمثل ما عوقبتم)
2- مقابله به مثل، حق طبیعی و الهی است. (فعاقبوا)
3- در صبر لذّتی است که در انتقام نیست. (و لئن صبرتم لهو خیرٌ )
4- آنجا که هیجان و ناباوری در کار است، وعده های خود را با تأکید مطرح کنید. (در «لَهو خیر» تاکیدی است که در «فهو خیر» نیست)
5- جنگ هم قانون و اخلاق دارد. (بمثل ما عوقبتم ، و لئن صبرتم ...)
6- قانون به تنهایی کارساز نیست، اخلاق لازم است. (بمثل ما عوقبتم) قانون است و (لئن صبرتم) اخلاق است.
7- فکر نکیند که صبر شما به سود مخالفان است، بلکه به سود خودتان می باشد. (روزی می رسد که برگ سبز پیروزی به دست شما می افتد، و وجدان مخالفان بیدار شده و دنیا صحنه های برخورد میان شما را می بیند، به عظمت و بزرگی شماو... پی می برد.) (فهو خیر للصّابرین)

سوره نحل آیه 127

(127) وَاصْبِرْ وَمَا صَبْرُکَ إِلَّا بِاللَّهِ وَلَا تَحْزَنْ عَلَیْهِمْ وَلَا تَکُ فِی ضَیْقٍ مِّمَّا یَمْکُرُونَ
ترجمه: (و ای پیامبر) صبر پیشه کن وصبر تو جز (به یاری وتوفیق) خداوند نیست و بر آنان اندوه مخور، و از آنچه مَکر وتدبیرهای خصمانه ای که می کنند، دلتنگ و در فشار مباش.