فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره نحل آیه 124

(124) إِنَّمَا جُعِلَ السَّبْتُ عَلَی الَّذِینَ اخْتَلَفُواْ فِیهِ وَإِنَّ رَبَّکَ لَیَحْکُمُ بَیْنَهُمْ یَوْمَ الْقِیَمَةِ فِیَما کَانُواْ فِیهِ یَخْتَلِفُونَ
ترجمه: همانا (حکم) تعطیلی (وبزرگداشت روز) شنبه بر کسانی قرار داده شد که در آن اختلاف کردند و قطعاً پروردگارت در روز قیامت درباره ی آنچه آنان (یهودیان) دائماً در آن اختلاف می کردند، قضاوت خواهد کرد.
نکته ها:
یهود بخاطر لجاجت و عناد بارها از طرف خداوند تنبیه شدند، یکی از تنبیهات آیه 118 همین سوره بود؛ (علی الذین هادوا حرّمنا...) و تعطیلی روز شنبه که در این آیه بیان شده تنبیه دیگری است که البته گروهی قدردانی و گروهی ناشکری کرده و دست به حیله گری زدندو به کیفرهای سخت گرفتار شدند.
با توجه به آیه قبل شاید معنای آیه این باشد: ای پیامبر تو تابع ملت ابراهیم باش که برای او جمعه تعطیل بود و تعطیلی روز شنبه برای یهود، نوعی کیفر و تنبیه علیه آنان بود وگرنه آئین حق، همان تعطیلی جمعه است که از زمان ابراهیم بوده است.
پیام ها:
1- برنامه های خداوند گاهی برای مهر است و گاهی برای قهر می باشد. (جعل السبت علی الذین...)

سوره نحل آیه 125

(125) ادْعُ إِلَی سَبِیلِ رَبِّکَ بِالْحِکْمَةِ وَالْمَوْعِظَةِ الْحَسَنَةِ وَجَدِلْهُم بِالَّتِی هِیَ أَحْسَنُ إِنَّ رَبَّکَ هُوَ أَعْلَمُ بِمَن ضَلَّ عَن سَبِیلِهِ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِینَ
ترجمه: (ای پیامبر مردم را) با حکمت (و گفتار استوار و منطقی) و پند نیکو، به راه پروردگارت بخوان و (با مخالفان) به شیوه ای که نیکوتر است جدال و گفتگو کن، همانا پروردگارت به کسی که از راه او منحرف شده آگاه تر است و (همچنین) او هدایت یافتگان را بهتر می شناسد.
نکته ها:
از این آیه تا آخر سوره دَه دستور جالب اخلاقی برای برخورد مطرح شده است.
این آیه برای همه مسئولین و مربیان و معلّمان و اساتید و علما، دستور جامعی می دهد که باید آنان برای موفقیّت خود با شیوه های گوناگونی نسبت به مخاطبان گوناگون خود، مجهز باشند، چرا که همه ی مردم را نمی توان با یک شیوه دعوت کرد، هر شخصی یک روح و ظرفیتی دارد که باید با زبان خودش با او سخن گفت؛ خواص را با حکمت و استدلال، و عوام را با موعظه نیکو، و مخالفان را با جدال نیکوتر ارشاد کنیم.
موعظه نیکو آن است که واعظ به آنچه می گوید عمل کند و جدال نیکو آن است که در آن توهین و تحریک غلط احساسات نباشد.
پیام ها:
1- اولین وظیفه انبیا، دعوت است. (اُدع)
2- دعوت باید جهت الهی داشته باشد. (الی سبیل ربّک)
3- دعوت، مراحل و مراتبی دارد. (حکمت، موعظه، جدال نیکو که حکمت راه عقلی و موعظه راه عاطفی می باشد.)
4- موعظه باید حَسن باشد، ولی جدال باید اَحسن باشد. (الموعظة حسنة - بالتی هی اَحسن) (هم محتوا نیکو باشد و هم شیوه و بیان)
5- بیان آثار وبرکات خوبی ها وآفات وخطرات بدی ها از شیوهای دعوت است. (بالحکمة) (حکمت یعنی آشنایی با مصالح و مفاسد امور از طریق علم و عقل)
6- شما ضامن وظیفه هستید، نه ضامن نتیجه. (ان ربک هو اعلم بمن ضلّ عن سبیله و هو اعلم بالمهتدین)
7- حکمت و برهان همیشه نیکو است، ولی موعظه و جدال ممکن است با شیوه خوب یا شیوه ی بد باشد. (کلمه حسن و احسن برای حکمت آورده نشد)
8- اسلام به طرفداران خود هم غذای فکری می دهد، (بالحکمة) هم غذای روح (الموعظة الحسنة) و به مخالفان برخورد منطقی دارد. (جادلهم ...)

سوره نحل آیه 126

(126) وَإِنْ عَاقَبْتُمْ فَعَاقِبُواْ بِمِثْلِ مَا عُوقِبْتُم بِهِ وَلَئِن صَبَرْتُمْ لَهُوَ خَیْرٌ لِّلصَّبِرِینَ
ترجمه: و اگر عقوبت می کنید، چنان عقوبت کنید که شما را بدان عقوبت کردند و البته اگر صبر و شکیبایی کنید قطعاً صبر برای صابران بهتر است.
نکته ها:
به گفته روایات همین که حضرت حمزه در جنگ اُحد شهید و قطعه قطعه شد پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله فرمود: اگر ما بر کفار غالب شویم آنها را مُثله (قطعه قطعه) خواهیم کرد. در این هنگام این آیه نازل شد که در صورت انتقام عدالت و صبر را از دست ندهید، حضرت فرمود: صبر می کنم صبر می کنم.
آری برای معرّفی اسلام باید جنگ اُحد را در کنار فتح مکه و عفو رسول اللَّه در کنار هم مقایسه کنیم.
پیام ها:
1- حتی نسبت به دشمنان و شکنجه کنندگان، عدل و انصاف را مراعات بکنید. (بمثل ما عوقبتم)
2- مقابله به مثل، حق طبیعی و الهی است. (فعاقبوا)
3- در صبر لذّتی است که در انتقام نیست. (و لئن صبرتم لهو خیرٌ )
4- آنجا که هیجان و ناباوری در کار است، وعده های خود را با تأکید مطرح کنید. (در «لَهو خیر» تاکیدی است که در «فهو خیر» نیست)
5- جنگ هم قانون و اخلاق دارد. (بمثل ما عوقبتم ، و لئن صبرتم ...)
6- قانون به تنهایی کارساز نیست، اخلاق لازم است. (بمثل ما عوقبتم) قانون است و (لئن صبرتم) اخلاق است.
7- فکر نکیند که صبر شما به سود مخالفان است، بلکه به سود خودتان می باشد. (روزی می رسد که برگ سبز پیروزی به دست شما می افتد، و وجدان مخالفان بیدار شده و دنیا صحنه های برخورد میان شما را می بیند، به عظمت و بزرگی شماو... پی می برد.) (فهو خیر للصّابرین)