فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره نحل آیه 91

(91) وَأَوْفُواْ بِعَهْدِ اللَّهِ إِذَا عَهَدتُّمْ وَلَا تَنقُضُواْ الْأَیْمَنَ بَعْدَ تَوْکِیدِهَا وَ قَدْ جَعَلْتُمُ اللَّهَ عَلَیْکُمْ کَفِیلاً إِنَّ اللَّهَ یَعْلَمُ مَا تَفْعَلُونَ
ترجمه: و به عهد خدا آنگاه که پیمان بستید وفادار باشید و سوگندها را پس از استوار ساختنش نشکنید، زیرا که خدا را بر خودتان کفیل (وگواه وضامن) قرار داده اید. همانا خداوند آنچه انجام می دهید می داند.
نکته ها:
در روایات، پیمان در آیه را، پیمان مردم با رهبران الهی دانسته اند.**تفسیر صافی و دّر المنثور.***
اگر مردم به پیمان های خود وفادار باشند، خداوند به الطافی که وعده داده، لباس عمل می پوشاند. (اوفوا بعهدی اوف بعهدکم)
پیام ها:
1- وفاداری به پیمان ها و سوگندهای الهی، لازم است. (اوفوا بعهداللَّه ...)
2- عمل به سوگند و عهدی لازم است که قصد جدّی در کار باشد.**در آیه ی 89 سوره مائده می خوانیم: خداوند شما را به خاطر سوگندهای لغو مؤاخذه نمی کند، (لایؤاخذکم اللَّه باللغو فی ایمانکم)*** (بعد توکیدها)
3- پیمان شکنیِ شما را خدا می داند و کیفر می دهد، خواه مردم بفهمند یا نفهمند. (ان اللَّه یعلم ما تفعلون)

سوره نحل آیه 92

(92) وَلَا تَکُونُواْ کَالَّتِی نَقَضَتْ غَزْلَهَا مِن بَعْدِ قُوَّةٍ أَنکَثاً تَتَّخِذُونَ أَیْمَنَکُمْ دَخَلَا بَیْنَکُمْ أَن تَکُونَ أُمَّةٌ هِیَ أَرْبَی مِنْ أُمَّةٍ إِنَّمَا یَبْلُوکُمُ اللَّهُ بِهِ وَلَیُبَیِّنَنَّ لَکُمْ یَوْمَ الْقِیَمَةِ مَا کُنتُمْ فِیهِ تَخْتَلِفُونَ
ترجمه: و مانند آن زن نباشید که بافته ی خویش را پس از محکم بافتن، رشته رشته می کرد، (بدینگونه که شما) سوگندهای خود را دستاویز (فریب و خیانت) میان خودتان می گیرید به خیال آنکه گروهی از گروه دیگری بیشتر است، (بخاطر تعداد یا منافع گروهی، ایمانی که با گروه ضعیف بسته اید بشکنید) جز این نیست که خداوند شما را با آن سوگندها، آزمایش می کند و حتماً آنچه را که در آن اختلاف می کردید در قیامت برایتان روشن خواهد ساخت.
نکته ها:
در تاریخ آمده که زن بی خردی در نیمی از روز پنبه وپشمی را می بافت و در نیمِ دیگر بافته خود را وامی تابید، کار او یک ضرب المثل شد که قرآن نیز برای کسانی که زحمات خود را هدر، و پیمان های خود را می شکنند بکار برده است.
فاطمه زهرا علیهاالسلام در مسجد مدینه در خطبه ای که علیه حاکمان وقت ایراد فرمودند، این آیه را تلاوت کردند که مثال شما به خاطر پیمان شکنی نسبت به بیعتی که در غدیر خم با علی بن ابیطالب علیهماالسلام داشتید، مثال همان زنی است که می بافت و سپس بافته خود را پنبه می کرد.**تفسیر فرقان.***
مثال ها و ضرب المثال های قرآن به نحوی است که در همه مکان ها و زمان ها تازگی و روشنی و طبیعی بودن خود را حفظ می کند و از کودک دبستانی تا فیلسوف دهر را اشباع می نماید.
پیام ها:
1- پیمان شکنی، هدر دادن زحمات گذشته است. (نقضت غزلها)
2- هرچه پیمان محکم تر بسته شده باشد، شکستن آن زشت تر است. (من بعد قوّةٍ)
3- پیمان شکنی پی درپی، ننگ بیشتری دارد. («انکاثاً» جمع «نکث»)
4- با مقدسات بازی نکنیم. (مقدسات را دستاویز و وسیله ی خدعه قرار ندهیم) (تتخذون ایمانکم دخلاً)
5- قدرت و تعداد و هیاهوهای سیاسی و اقتصادی، زمینه ی پیمان شکنی است. (ان تکون اُمة هی اربی من اُمّةٍ)**این جمله را دو گونه می توان تفسیر کرد:
الف - شما بخاطر قدرت و کثرت گروهی، پیمانی را که با گروه کوچک تر بسته اید نشکنید.
ب - شما بخاطر آنکه ابرقدرت شده اید، پیمان خود را با گروه های کوچک نشکنید.***
6- یکی از ابزار آزمایش، وفای به تعهدات است. (یبلوکم اللَّه به)
7- یاد معاد، عامل تقوی ومراعات پیمان ها است. (ولیبینن لکم یوم القیامة)

سوره نحل آیه 93

(93) وَلَوْ شَآءَ اللَّهُ لَجَعَلَکُمْ أُمَّةً وَحِدَةً وَلَکِن یُضِلٌّ مَن یَشَآءُ وَیَهْدِی مَن یَشَآءُ وَلَتُسْئَلُنَّ عَمَّا کُنتُمْ تَعْمَلُونَ
ترجمه: و اگر خداوند خواسته بود (همه شما را به طور اکراه و اجبار) یک اُمت (مؤمن و) متحد قرار داده بود، (تا میان شما هیچ اختلافی نباشد، ولی این اجبار و اکراه خلاف سنت و برنامه اوست و لذا) هر که را بخواهد گمراه می کند (و به حال خودش وامی گذارد) و هر که را بخواهد (و استحقاق هدایت دارد) هدایت می کند و قطعاً شما از آنچه انجام می دادید بازخواست خواهید شد.
نکته ها:
خداوند همه ی مردم را به طور فطری هدایت می فرماید، لکن مردم بر اساس اختیار و آزادی که دارند دو گروه می شوند؛ گروهی بر خلاف عقل و فطرت راه خلاف را انتخاب می کنند و توبه نمی کنند، خداوند نیز آنان را به حال خود رها و گمراه می کند، ولی گروهی همان راه فطرت و اطاعت را انتخاب می کنند، وخداوند آنان را کمک و هدایت می کند. بنابراین مراد از هدایت و گمراه کردن خداوند مرحله ی بعد از انتخاب انسان است. مثلاً هدف معلم در روز اول تدریس آموزش دادن به همه شاگردان است لکن گروهی که برای فهمیدن تلاش می کنند معلم وقت خصوصی نیز به آنان می دهد، ولی شاگرد بازی گوش را به حال خود رها می کند. راستی اگر هدایت و گمراه شدن انسان اختیاری نبود، در پایان آیه خداوند نمی فرمود: شما بازخواست می شوید! پس سؤال خداوند نشانه ی آزادی ماست. زیرا انسان مجبور مورد بازخواست قرار نمی گیرد.
پیام ها:
1- دست خداوند در اجبار مردم باز است، لکن سنت و برنامه او آزاد گذاشتن مردم است. (و لو شاء اللَّه لجعلکم)
2- انسان در انتخاب عقیده وراه آزاد است. (لتسئلن)
2- سؤال و جواب در قیامت را جدّی بگیریم. (و لتسئلنّ)
3- سؤال و بازخواست از همه ی کارهای انسان است. (عمّا کنتم)