فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره نحل آیه 84

(84) وَیَوْمَ نَبْعَثُ مِن کُلِّ أُمَّةٍ شَهِیداً ثُمَّ لَا یُؤْذَنُ لِلَّذِینَ کَفَرُواْ وَ لَا هُمْ یُسْتَعْتَبُونَ
ترجمه: و(یاد کن) روزی را که از هر اُمّتی شاهدی برانگیزیم، سپس به کسانی که کفر ورزیدند اجازه (هیچ کلامی) داده نخواهد شد وآنها برای عذرخواهی فراخوانده نمی شوند.
نکته ها:
در قرآن بارها، سخن از گواهانِ قیامت مطرح شده است؛ پیامبران، فرشتگان، اولیای خدا، زمین واعضای بدن، از گواهان آن روز هستند. امام صادق علیه السلام فرمودند: برای هر امّت و زمانی، امامی هست که مردم با او محشور می شوند.**تفسیر مجمع البیان.*** و امام باقر علیه السلام در ذیل آیه فرمودند: «نحن الشهود علی هذه الامة» همانا ما شاهدان بر این امّت هستیم.
با آنکه خداوند همه جا حاضر وبه همه چیز آگاه است، ولی وجود گواهان متعدد، عامل پیدایش تقوا وحیا برای مؤمنان و وسیله ی رسوایی بیشتر مجرمان است.
شرط شهادت و گواهی، علم و آگاهی همراه با عدالت است. بنابراین اولیای خدا که در قیامت شاهد بر ما هستند باید در دنیا، بر کار ما ناظر بوده و اعمال ما بر آنها عرضه شود و این همان عقیده ماست که به گفته روایاتِ متعدد وآیه ی مبارکه (سیری اللَّه عملکم و رسوله و المؤمنون)**توبه، 105. 2. سبأ، 31. 3. صافات، 29.*** هر هفته، اعمال ما به امام زمان علیه السلام عرضه می شود. و بدون این عقیده، آیاتِ «شهادت» و گواهی در قیامت، قابل توجیه نیست. چگونه کسی که از اعمال ما خبر ندارد یا عدالت ندارد، در قیامت گواهی بدهد.
کلمه ی «استعتاب» از عتاب است، یعنی گنهکار از صاحبِ حق، طلب عتاب و سرزنش می کند تا بدین وسیله قهرش فرو نشیند و رضایت دهد.
در دنیا هم می توان توبه کرد، هم عذرخواهی و هم جبران نمود، اما در قیامت نه جای توجیه است، نه تعذیر، نه تدارک:
اما توجیه مردود است، چون وقتی که بعضی از دوزخیان به گروه دیگری می گویند: (لولا انتم لکنّا مؤمنین)***** اگر شما نبودید ما مؤمن بودیم، خطاب می رسد: (بل لم تکونوا مؤمنین)***** بلکه خود شما اهل ایمان آوردن نبودید.
اما تدارک گناه مردود است، چون وقتی از خداوند می خواهند؛ (فارجعنا نعمل صالحاً)**سجده، 12. 5. مؤمنون، 100. 6. سجده، 14. ***ما را به دنیا بازگردان تا کار شایسته ای انجام دهیم، پاسخ می شنوند: (کلا انها کلمة هو قائلها)*****، (فذوقوا بما نسیتم)*****
واما عذرخواهی مردود است، چرا که قرآن می فرماید: (ولایؤذن لهم فیعتذرون)**مرسلات، 36. ***اجازه نمی یابند که عذرخواهی کنند.
پیام ها:
1- گواه هر قومی، از خودشان است تا حجّت بر آنها تمام شود. (من کل امة شهیداً)
2- خدا در میان هر قومی ودر هر زمانی، برمردم حجّت وشاهد دارد. (من کل امّة شهیداً)
3- در دادگاه الهی، حساب و کتاب و گواه و شهادت مطرح است. (شهیداً)
4- با وجود شاهد و حجّت، دیگر عذرتراشی و توجیه، یا رضایت طلبی معنا ندارد. (لایؤذن ... لا هم یستعتبون)

سوره نحل آیه 85

(85) وَإِذَا رَءَا الَّذِینَ ظَلَمُواْ الْعَذَابَ فَلَا یُخَفَّفُ عَنْهُمْ وَلَا هُمَ یُنظَرُونَ
ترجمه: وچون کسانی که ستم کردند عذاب را ببینند، پس نه از آنان عذاب کم شود و نه مهلتشان داده شود.
نکته ها:
در آیه قبل خواندیم که در قیامت، نه اجازه ی توجیه دهند و نه امکان رضایت طلبی. و در این آیه می فرماید: قهر خداوند در آن روز، نه تخفیفی دارد و نه تأخیری.
پیام ها:
1- سرچشمه عذاب خداوند، ظلم خود بشر است. (رأ الذین ظلموا العذاب)
2- آگاهی از کیفر وچگونگی آن، عامل بازدارنده از گناه است. (اذا رأ الذین ظلموا...)
3- در قیامت، کیفر ستمگران، تخفیف وتأخیر ندارد. (الذین ظلموا...فلا یخفّف عنهم و...)

سوره نحل آیه 86

(86) وَإِذَا رَءَا الَّذِینَ أَشْرَکُواْ شُرَکآءَهُمْ قَالُواْ رَبَّنَا هَؤلَا ءِ شُرَکَآؤنَا الَّذِینَ کُنَّا نَدْعُواْ مِن دُونِکَ فَأَلْقَوْاْ إِلَیْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّکُمْ لَکَذِبُونَ
ترجمه: وچون کسانی که شرک ورزیدند، شرکای (پنداری) خود را (در قیامت) ببینند، گویند پروردگارا اینان شریکان (خیالی) ما بودند که ما به جای تو می خواندیم (ولی شرکا به سخن آمده) حرف آنان را به خودشان برگردانده (وپاسخشان دهند) که شما بدون شک دروغگویید.
نکته ها:
بر طبق روایات، در قیامت، مواقف مختلفی است؛ در بعضی مواقف مُهر بر لب خورده و دست و پا گواهی می دهند. در موقفی دیگر، نالها و استمدادها بلند است. در موقفی دیگر، انسان بدنبال آن است که گناه خود را به گردن دیگران بیندازد. مثلاً به شیطان می گوید: تو مرا به کفر و شرک وادار کردی ، و شیطان در پاسخ می گوید: من از روز اوّل با شرک شما مخالف بودم**(انی کفرت بما اشرکتمون من قبل) ابراهیم، 20.***. گاهی مقصر را بت ها می داند، ولی آنها نیز تبرّی می جویند**(و یوم القیامة یکفرون بشرککم) فاطر، 14.***. حتی خداوند به حضرت عیسی خطاب می کند: آیا تو به مردم گفتی که تو و مادرت را معبود قرار دهند؟ و عیسی در پاسخ می گوید: تو از هر شریکی منزهی،... این مردم به سراغ جنّ رفتند و هرگز من کسی را به سوی غیر تو دعوت نکرده ام**(قال سبحانک ما یکون لی ان اقول ما لیس لی بحق) مائده، 116.***. ودر آیه مورد بحث نیز، موجوداتی که شرکای خدا قرار گرفته شده اند، از مشرکان تبّری می جویند و آنها را تکذیب می کنند.
پیام ها:
1- خداوند شریک ندارد، مشرکان برای او شریک می پندارند. (شرکائهم) و نفرمود: «شرکاء اللَّه»
2- وحشت قیامت باعث می شود که انسان برای رهایی خود، بار را به دوش دیگران بیندازد. (هؤلاء شرکاؤنا)
3- معبودهای ساختگی نیز در قیامت، محشور می شوند. (هؤلاء شرکاؤنا الذین کنّا ندعوا)
4- در قیامت، برای دفاع از خود، بت ها نیز به سخن در آیند. (فالقوا الیهم القول...)
5- بت ها لیاقت خود را برای پرستش تکذیب می کنند وبه بت پرستان می گویند: شما در واقع خیالات خود را پرستش می کردید. (فالقوا الیهم القول انکم لکاذبون)