فهرست کتاب


تفسیر نور جلد 6

حاج شیخ محسن قرائتی‏

سوره نحل آیه 68

(68) وَأَوْحَی رَبُّکَ إِلَی النَّحْلِ أَنِ اتَّخِذِی مِنَ الْجِبَالِ بُیُوتاً وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا یَعْرِشُونَ
ترجمه: وپروردگارت به زنبور عسل وحی (و الهام غریزی) کرد که از بعضی کوه ها و درختان و از دار بست هایی که مردم می سازند خانه هایی بساز.
نکته ها:
کلمه «وحی» به معنای اشاره و انتقال سریع و مخفی است که علاوه بر وحی الهی به انبیا، هم شامل غریزه می شود، نظیر این آیه و هم شاملِ الهام الهی، نظیر آیه ی (و اوحینا الی ام موسی)**قصص، 7.*** که خداوند به مادر موسی الهام کرد، و هم شامل وسوسه های شیطانی مانند آیه ی (ان الشیاطین لیوحون الی اولیائهم)**انعام، 121.***
پیام ها:
1- تلاش و حرکت حیوانات و انتخاب مسکن آنها بر اساس غریزه ای است که خداوند در نهاد آنها قرار داده است. (اوحی ربّک الی النحل ...)
2- بهترین نوع عسل، عسلِ زنبورهای کوهستان است که از گل و گیاه کوهی استفاده کنند.**همانگونه که بهترین نوع گوشت، گوشت تازه است نه منجمد. (لحماً طریاً) نحل، 14.*** (نه مواد قندی مصنوعی که در نزدیکی کندو قرار دهند!) (اتخذی من الجبال ... و من الشجر...)

سوره نحل آیه 69

(69) ثُمَّ کُلِی مِن کُلِّ الَّثمَرَتِ فَاسْلُکِی سُبُلَ رَبِّکِ ذُلُلاً یَخْرُجُ مِن بُطُونِهَا شَرَابٌ مُّخْتَلِفٌ أَلْوَنُهُ فِیهِ شِفَآءٌ لِّلنَّاسِ إِنَّ فِی ذَلِکَ لَأَیَةً لِّقَوْمٍ یَتَفَکَّرُونَ
ترجمه: سپس از همه میوه ها بخور، پس راههای پروردگارت را خالصانه طی کن. از شکم های آنها نوشیدنی رنگارنگ بیرون می آید که در آن شفای مردم است، البته در این (زندگی زنبور) برای کسانی که فکر می کنند قطعاً عبرتی است.
نکته ها:
در این آیه و آیات قبل، خداوند به دو نوع مایه حیاتی و نوشیدنی که از درون حیوانات است اشاره کرده؛ یکی شیر و دیگری عسل.
در دو آیه قبل خواندیم که انسان از میوه ها، وسیله مست کننده می سازد (تتخذون منه سکراً) ولی حیوان از ثمرات، عسل شفابخش می سازد
در نظام هدفدار و حکیمانه الهی غفلت و بیکاری منفور است. لذا هر کجا در قرآن مسئله خوردن آمده، در کنار آن مسئولیتی بیان شده است، از جمله:
(کلوا... و اعملوا صالحا)**مؤمنون، 51.*** بخورید... و کار شایسته انجام دهید.
(کلوا منها و اطعموا)**حج، 28.*** بخورید و به دیگران اطعام کنید.
(کلوا... و اشکرواللَّه)**بقره، 172.*** بخورید... و خدا را سپاس گذارید.
(کلوا... ولا تسرفوا)**انعام، 141.*** بخورید... واسراف نکنید.
در این آیه نیز خداوند به زنبور عسل دستور خوردن می دهد، لکن خوردنی همراه با هدف و مسئولیت.
اولیای خدا چون «نحل» هستند که از پستی ها دوری کرده وبلندی ها را انتخاب می کنند، از معارف الهی استفاده کرده و راه پروردگارشان را خاضعانه می پیمایند این افراد از حلقومشان حکمت و حلاوت های معنوی خارج می شود.
پیام ها:
1- رفتار حیوانات، طبق فرمان الهی است، که به صورت غریزه در آنها می باشد.(ثم کُلی)
2- عسل، عصاره انواع میوه هاست. (کُلی من کل الثمرات)
3- نه تنها انتخاب مسکن وغذای حیوانات با هدایت الهی است، بلکه همه کارهای آنها راهی است که خداوند پیش رویشان گذاشته است. (سُبل ربک)
4- حرکت حیوانات در مسیری که خداوند برایشان انتخاب نموده است، حرکت متواضعانه است. (سُبل ربِک ذُللاً)
5- اعجاز خلقت: یک کارخانه عسل سازی در شکم حیوانی کوچک! (یخرج من بطونها)
6- عسل طبیعی به رنگ های مختلفی است. (مختلفاً الوانه) (رنگ های سفید، زرد، قرمز، که شاید این اختلاف رنگ ها بر اساس اختلاف رنگ گلها باشد.)
7- در گیاهان و گلها، خواص درمانی است که از طریق عسل، شفای دردهای ما می شود. (فیه شفاء للناس) (ناگفته پیداست که عسل، شفای همه دردها نیست، لذا بصورت نکره (شفاءٌ) آمده است)
8- خانه سازی، موم سازی و عسل سازی، در کنار زهرسازی، توسط حیوان کوچکی مثل زنبور، از نشانه های قدرت الهی است. (لآیة)
9- تمام درس ها و عبرت ها، برای کسانی است که اهل فکر و اندیشه باشند (لقوم یتفکرون) وگرنه افرادی هستند که در تمام عمر از عسل استفاده می کنند ولی حاضر به چند دقیقه فکر درباره ی آن نیستند.

سوره نحل آیه 70

(70) وَاللَّهُ خَلَقَکُمْ ثُمَّ یَتَوَفَّکُمْ وَمِنکُم مَّن یُرَدُّ إِلَی أَرْذَلِ الْعُمُرِ لِکَیْ لَا یَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَیْئاً إِنَّ اللَّهَ عَلِیمٌ قَدِیرٌ
ترجمه: وخداوند شما را آفرید سپس (جان) شما را می گیرد وبعضی از شما به پست ترین دوران عمر (پیری) بازگردانده می شود، تا آنجا که بعد از دانستن (بسیاری از مطالب، بخاطر پیری همه را فراموش می کند و دیگر) چیزی نمی داند. البته خداوند آگاه و توانمند است.
نکته ها:
«ارذل» از «رذل» به معنای پست و بی ارزش است. پست ترین دوران عمر، همان دورانی است که ضعف و فراموشی به حدّ اعلی می رسد.**در آیه پنجم سوره حج نیز راجع به دوران کهولت، مشابه این آیه تکرار شده است.
***
فراموشی دوران کهولت، مربوط به افراد عادی است، وگرنه اولیای خدا نظیر حضرت نوح و حضرت مهدی علیهماالسلام که برای مسئولیتی عمر طولانی دارند، هرگز گرفتار غفلت و سستی و فراموشی نمی شوند.
پیام ها:
1- مرگ و حیات به دست اوست. (خلقکم ثم یتوفّاکم)
2- عمر مفید و باارزش، دوران آگاهی انسان است. عمری که در آن فراموشی و غفلت است، بی ارزش است. (ارذل العمر لکی لا یعلم)
3- عمر طولانی برای همه نیست. (و منکم من یرّد)
4- تغییر و تحولات که در انسان پدید می آید، از قدرت و ضعف، علم و جهل، آگاهی و نسیان، همه بر اساس تدبیر و علم خداوند است. (ان اللَّه علیم قدیر)